Кіріспе
Исландия өлеңі Hrafnagaldr Óðins ("Одиннің қарғасы galdr") немесе Forspjallsljóð ("көшпелі өлең") – Поэтикалық Эдда стиліндегі исландия өлеңі. Ол тек кейінгі қағаз қолжазбаларда ғана сақталған. Әйгілі ғалым Софус Багге 1867 жылы "Поэтикалық Эдда" басылымында бұл өлеңнің 17 ғасырда жазылған, "Baldrs draumar" ("Бальдрдің армандары") кіріспесі ретінде құрастырылған туынды екенін айтқан. Осыдан бері ол "Поэтикалық Эдда" басылымдарына енгізілмеген және жан-жақты зерттелмеген. Алайда, Багге жұмысынан бұрын бұл өлең "Поэтикалық Эдданың" бір бөлігі деп есептелген және мысалы, А. С. Коттлдің (1797) және Бенджамин Торптың (1866) ағылшын тіліндегі аудармаларында, сондай-ақ Карл Симроктың ықпалды неміс тіліндегі аудармасына (1851) қосылған. 1852 жылы Уильям мен Мэри Хоуит оны "Эдданың ең терең поэзиялық және ерекше гимндерінің" бірі деп сипаттаған.
Hrafnagaldr Óðins ("Odin's raven galdr") or Forspjallsljóð ("prelude poem") is an Icelandic poem in the style of the Poetic Edda. It is preserved only in late paper manuscripts. In his influential 1867 edition of the Poetic Edda, Sophus Bugge reasoned that the poem was a 17th century work, composed as an introduction to Baldrs draumar. Since then it has not been included in editions of the Poetic Edda and not been extensively studied. But prior to Bugge's work the poem was considered a part of the Poetic Edda and included, for example, in the English translations of A. S. Cottle (1797) and Benjamin Thorpe (1866) as well as Karl Simrock's influential German translation (1851). In 1852, William and Mary Howitt characterized it as "amongst the most deeply poetical and singular hymns of the Edda".
Күні
2002 жылы исландиялық Morgunblaðið газетінде Жонас Кристайнссон тілдік дәлелдер мен мәтіннің сырттай бұзылған түріне сүйене отырып, Бэггеден ертерек, мүмкін 14 ғасырда жазылған болуы мүмкін деген пікірді айтты. Дегенмен, метрикалық, тілдік және стильдік дәлелдердің барлығы ең болмағанда 16 ғасырға, ал ғалымдардың пікірі бірігіп 17 ғасырға тоқталады. Анет Лассен 2006 жылғы алдын ала бағалауында бұл өлең Fjölsvinnsmál және Sólarljóð (басқа Эдда өлеңдері, кейінірек жазылған және тек қағаз қолжазбаларында сақталған) сияқты күдік тудырмауы керек екенін консервативті түрде мәлімдеді. Бірақ 2011 жылғы сындық басылымында (Антони Фолькс ағылшын тіліне аударған) ол өлеңнің «орта ғасырдан кейінгі туынды» екенін нақты айтады, бұл «1643 жылы Ескі Эдданың Codex Regius қайта табылуынан кейін» жазылған болуы мүмкін. Басқа жерде ол исландиялықтардың Эразмның «Adagia» еңбегімен танысқан уақытын terminus post quem деп белгілейді (1500 жыл), бұл ақынның 22-ші шумақтағы өлеңге енгізген in nocte consilium деген мақалды осы арқылы білгені болуы керек дейді. Тағы бір мерзімді анықтау белгісі – 14 ғасырдың ортасынан кейін Исландияда қолданылған máltíd сөзінің (20-шы шумақ) пайда болуы, ол орта төмен неміс тілінен алынған қарыз сөз, бірақ өлең «мұндай көне болуы екіталай».
Мазмұны
Өлең 26 fornyrðislag сегіз жолды өлеңдерден тұрады. Ол скандинавия мифологиясынан бірнеше белгілі тұлғаларды қамтиды, соның ішінде Один, Идюнн, Хаймдалр, Локи және Браги, бірақ басқа көздерден белгілі мифтерді сипаттамайды. Өлеңнің басында бес строфалық шақыру болады, ал 6-шы строфада негізгі оқиға басталады. Идюн әлем ағашынан құлайды (6-7-шы строфалар) және оған (8-шы строфада) қасқыр терісі кигізіледі. Қайғыға қалған Один, Хаймдал басқаратын үш елшіні "Гьоллдың күнінің есігі" (Giallar sunnu gátt, әйелге арналған кенинг) деп аталатын әйелден жаңалық алу үшін жібереді (9-шы строфа). Хаймдал мен оның серіктері төменгі әлемде кездескен әйелдің кім екені ашылмайды. Ол Идюнн, Хела және Урд деп айтылады. Елшілер одан аспан, жер және хельдің басталуы, ұзақтығы және соңы туралы сұрайды (11-ші строфа). Оның жалғыз жауабы – жас (12-13-шы строфалар). Сәтсіз елшілер Асгардқа оралып, дамып жатқан тойға қосылады (14-15-ші строфалар). Хаймдал құдайларға олардың миссиясын айтады; Локи құдайшаларға хабар береді (16-19-шы строфалар). Той аяқталады (21-ші строфа), ал түннің басталуы мифологиялық тұрғыдан сипатталады (22-26-шы строфалар). Соңғы строфада Хаймдал өзінің мүйізін көкке көтереді.
Жариялану тарихы
Поэманың алғашқы басылған нұсқасы Edda Sæmundar hinns fróði (1787) деп аталатын «Арнамагней» басылымында жарық көрді. Бұл том бірнеше редакторлардың бірлескен еңбегі болғанмен, Лассен Гудмунд Магнуссонды (Гудмунд Магней, 1741–1798) поэманың редакторы, латын тіліне аудармашысы және түсіндірушісі деп көрсетеді. Мәтін – Жон Эйрикссон жасаған Icel. 47 қолжазбасының басылымы, онда басылымның ғылыми аппаратында қолданылған түрлі нұсқалар кездеседі. Ғылыми аппаратта бұрын айтылған Гуннар Палссонның AM 424 fol қолжазбасына түсірген түсіндірмелері де пайдаланылды. Өлең 1818 жылы Расмус Раск және Арвид Август Афзелиус редакциялаған Edda Sæmundar hinns fróða басылымында қайта жарияланды. Hallgrimur Scheving (1837), П. А. Мунк (1847), Hermann Lüning (1859), Theodor Möbius (1860) және Frederich Wilhelm Bergmann (1875) да осы өлеңнің басылымдарын шығарды. Finnur Magnusson (1822), Karl Simrock (1851) және Benjamin Thorpe (1865) тиісінше дат, неміс және ағылшын тілдеріне аударма жасады. Софус Бугге 1867 жылғы «Поэтикалық Эдда» басылымында поэманың 17 ғасырда жазылған туынды екенін айтты, содан кейін ол редакторлар мен Эдданы зерттеушілер назарынан тыс қалды. Алайда, Виктор Ридберг бұл ережеден тыс болды, ол 1886 жылы поэманың шынайы екенін мойындап, оның мазмұнын Идунды Тьязидің Асгардтан алып кеткен кезімен байланыстыруға тырысты.
Қабылдау
1998 жылдан кейін поэмаға қызығушылық қайта оянды, сол кезде Эйстейн Бьёрнссон мен Уильям П. Ривз поэманың ағылшын тіліне аудармасымен және түсіндірмелерімен бірге онлайн нұсқасын жариялады. Бұл нұсқа "көбінесе 2002 жылы қайта алынып тасталғанымен", тек поэманың ағылшын тіліндегі аудармасы қалды. Эйстейн Бьёрнссон мен Ривзтің поэма бойынша жұмысы Sigur Rós, Hilmar Örn Hilmarsson және Steindór Andersen музыкасымен Одиннің Raven Magic атты хор мен оркестр туындысының сахнаға қойылуына себеп болды.