Кіріспе

Заңнамалық және нормативтік реформа туралы 2006 жылғы акт (c51) (LRRA) – Ұлыбритания Парламентінің актісі. Ол 2001 жылғы Регламенттік реформа туралы актіні алмастыру үшін қабылданды. Акт бастапқыда да, қазір де көп дау тудырып отыр, себебі ол Парламенттің келісімінсіз немесе қарастырусыз заңдарды енгізу және өзгертуге қатысты ежелгі британдық конституциялық шектеуді күрт алып тастайтын, рұқсат беруші акті деп есептеледі. Сондықтан оны "Парламентті тарату актісі" деп атап кеткендер де бар.

Осы Заңның жобасы

Заң жобасы 2006 жылдың басында Ұлыбританияның Төменгі палатасына енгізілді. Алғашқы нұсқасы бойынша заң жобасы даулы болды, себебі ол үкімет министрлеріне кез келген бастапқы заңнаманы немесе екінші деңгейлі заңнаманы (Генри VIII ережесі деп аталады) өзгертуге, жоюға немесе алмастыруға мүмкіндік беретін кең өкілеттіктер берді. Үкімет 2006 жылғы 4 мамыр мен 10 мамырда заң жобасының ауқымы мен қорғау шараларының жетіспеушілігіне қатысты сынға жауап ретінде көптеген түзетулер ұсынды. Заң жобасы 2006 жылғы 16 мамырда Төменгі палатада үшінші оқылымнан өтті және Лордтар палатасына жіберілді. Бірінші және екінші оқылымдардан кейін, заң жобасы 2006 жылғы 19 шілдеде жазғы сессиядан бұрын түзетулермен жарияланды. Лордтар палатасындағы есеп беру кезеңі 2006 жылғы 26 қазанда өтті, ал 2006 жылғы 8 қарашада патшалық бекітілуді алды.

1-бөлім: Заңнаманы реформалау өкілеттігі

Заң жобасының бірінші бөлімі, "Заңнаманы реформалауға қабілеттілік" деп аталады, және ол үкімет министріне "ескірген, қажетсіз немесе тым күрделі" деп есептелетін заңнаманы реформалау үшін нормативтік құжаттар қабылдауға рұқсат береді. Қолданыстағы РРА бойынша да ұқсас процедура мүмкін, ол министрге Регламенттік реформа туралы бұйрықтар (РРБ) қабылдауға мүмкіндік береді. 2005 жылдың шілдесінде Кабинет кеңсесі жариялаған РРА жұмысының алғашқы 4 жылына жасалған шолу, РРА "РРБ өндірісіне кедергі келтіретін бірқатар қиындықтар тудырды", оның өкілеттіктері "тырысқан және шектеулі" болды және процедура "даусыз емес, жайластыру ұсыныстарын іске асыру үшін кеңейтілуі керек" деген қорытындыға келді. Заң жобасының 1-тармағына сәйкес, министр екі мақсатта ғана бұйрық шығара алады: "заңнаманы реформалау" немесе "Заң комиссиясының, Шотландия заң комиссиясының немесе Солтүстік Ирландия заң комиссиясының ұсынымдарын іске асыру", өзгерістермен немесе оларсыз. Заң жобасын негіздеудің бір бөлігі – Заң комиссиясының есептері жарияланғаннан кейін көп жылдар бойы орындалмауы. 2-тармаққа сәйкес, бұйрық кез келген бастапқы немесе екіншілік заңнаманы өзгерте, жоя алады немесе алмастыра алады. Заң жобасының 3-тармағына сәйкес, бұйрық шығармас бұрын тиісті министр саяси мақсатқа жету үшін заңнамалық өзгерістің қажеттілігіне, ұсынылған бұйрықтың "ұқсас" екеніне, "қоғамдық мүдде мен зардап шеккен адамдардың мүдделері арасында әділ тепе-теңдік орнатылатынына", "қажетті қорғанысты" жоймайтынына және "адамдардың осы уақытқа дейін орындап келген құқықтары мен бостандықтарын орындауларына кедергі келтірмейтініне" көз жеткізуі керек. Заң жобасында белгілі бір шектеулер бар. 5-тармақ заң жобасын "салық салуды немесе арттыруды" жүзеге асыру үшін пайдалануға тыйым салады; 6-тармақ заң жобасы бойынша бұйрықтарды 2 жылдан астам мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланатын жаңа қылмыстық құқық бұзушылық жасау үшін пайдалануға тыйым салады; және 7-тармақ заң жобасын күштеп кіруге, іздеуге немесе тәркілеуге немесе куәлік беруге мәжбүрлеуге тыйым салады (тек қолданыстағы заңнаманы қайталау немесе Заң комиссиясының ұсынымдарын іске асыру жағдайларын қоспағанда). 8-тармақ Шотландия Парламентінің заң шығару құзыретіне жататын мәселелер бойынша бұйрықтар қабылдануына жол бермейді, ал 9-тармақ Уэльс Ассамблеясының функцияларын оның алдын ала келісімінсіз өзгерту туралы бұйрықтар қабылдануына жол бермейді. Министрлер бұйрық шығармас бұрын кеңінен консультация жүргізуге, Парламентке ұсынылған бұйрықтың жобасын түсіндірмелік құжаттармен бірге ұсынуға міндетті. Бұйрық жобасы қолданыстағы "негативтік бекіту" немесе "позитивтік бекіту" процедуралары бойынша немесе жаңа "супер позитивтік бекіту" процедурасы бойынша Парламенттен өтіп, нормативтік құжатқа айналуы мүмкін.

Сын

Заң жобасындағы бұйрық беру өкілеттіктері потенциалды түрде өте кең. Мысалы, заң жобасы (қабылданған жағдайда) жаңа салықтар енгізу үшін пайдаланылмайды, бірақ заң жобасын өзіне қатысты өзгертуге ешқандай шектеу жоқ; сондай-ақ, министр бұйрық беру үшін қанағаттандыруы тиіс талаптар өте субъективті. Бұйрық Жоғары соттың сот қарауы арқылы бақылауда болады, бірақ министр бұйрық беру талаптары орындалмағанына "қанағаттанбағанын" көрсету қиын. 2006 жылғы қаңтарда Төменгі палатаның Регламенттік реформа жөніндегі комитеті заң жобасын "біраз уақыттан бері Палатаға түскен ең маңызды конституциялық заң жобаларының бірі" деп атады; "қағазбас бюрократияны" қысқартуға қолдау көрсеткенімен, комитет заң жобасындағы өкілеттіктерді "дұрыс пайдаланбаудан" сақтау үшін қосымша кепілдіктерді сұрады. Қаңтар айының басында Лордтар палатасының Конституция жөніндегі комитеті Лорд-канцлерге заң жобасының заң шығару процесінде Министрлер мен Парламенттің ұзақ жылдар бойы қалыптасқан рөлдерін айтарлықтай өзгерте алатынына алаңдаушылығын білдіріп, заң жобасының жоба түрінде жарияланбағанына наразылық білдірді. Заң жобасына баспасөз беттерінде жарияланған мақалалар мен хаттарда көп сын айтылды. "Таймс" газетінде журналист Дэниел Финкельштейн оны "Барлық заң жобаларын тоқтатуға арналған заң жобасы" деп атады. Заң жобасын заңгерлер де сынады. Заңгерлер қоғамы екінші оқылым алдында ақпараттық хат жариялады, онда кепілдік шараларының тым әлсіз екендігі, екіншілік заңның қосымша ережелерді бекітуге құқығы болмауы, Министр емес адамдардың өкілеттіктері шектелмегендігі және Парламенттің заң жобасын қолдануға қарсы шығу мүмкіндігі жоқ екендігі туралы ескертулер айтылды. Кембридж университетінің алты заң профессоры "Таймс" газетіне жариялаған хатында заң жобасы діни жеккөрушілікті қоздыруды екі жылға бас бостандығынан айыру жазасымен қылмыс деп қарастыруға, сотқа қатысуды қысқартуға немесе жоюға, үй қамауын енгізуге, премьер-министрге судьяларды қызметтен босатуға, ұлттық және иммиграциялық заңды қайта жазуға, "Магна Хартаны" "реформалауға" мүмкіндік беретінін атап өтті. Джошуа Розенберг The Telegraph газетінде Клиффорд Ченс заң жобасының "Парламент билігін иеленгенін" көрсеткенін жазды, ал Дэвид Панник QC The Times газетінде заң жобасы "Министрлерге елдің заңын жасау үшін керемет кең өкілеттіктер беретінін" жазды. Адвокаттар сэр Джереми Ливер QC және Джордж Перец 2006 жылғы 23 ақпанда The Times газетіне жазған хатында Бас прокурордың 1972 жылғы 13 шілдеде Парламентке 1972 жылғы Еуропалық қауымдастықтар туралы заңның 2-бабындағы ұқсас өкілеттіктер "кішкентай, маңызды емес өзгерістерге" ғана қолданылатынын мәлімдегенін, бірақ кейіннен Ұлыбритания заңнамасына маңызды өзгерістер енгізген ЕО заңнамасын іске асыру үшін пайдаланылғанын атап өтті. "Гардиан" газетінің мақаласында заң жобасы 2004 жылғы Төтенше жағдайлар туралы заңмен салыстырылып, заң жобасының қазіргі заманғы шара ретінде ұсынылғанымен, шындығында Министрлерге еркіндік беріп, "біздің ғасырлар бойы қалыптасқан демократиямыздың тағы бір бөлігін" алып тастағаны айтылды. 2006 жылғы маусымда "The Independent" газетінде жарияланған мақала соңғы тоғыз жылдағы құқықтық реформаны талдап, Премьер-министр мен оның Үкіметін сынады, олар билікке келгеннен бері қабылданған көптеген өзгерістер мен заңдар Ұлыбританиядағы демократияның күшін азайтқанын мәлімдеді; заң жобасы осы әдістердің бір мысалы болды. Заң жобасы Төменгі палатадағы комитет кезеңін аяқтағаннан кейін, Төменгі палатаның Процедуралық комитеті заң жобасының "атқарушы билік пен Парламент арасындағы тепе-теңдікті Үкімет пайдасына тым көп бұрғанын" айтып шағымданды. 2006 жылғы 20 сәуірде Қоғамдық басқару жөніндегі палатаның комитеті жариялаған екінші баяндамада: "Қазіргі уақытта әзірленген Заң және реттеуші реформа туралы заң жобасы Үкіметтің алға қойған мақсаттарына мүлдем сәйкес келмейтін өкілеттіктерді береді" делінген. 2006 жылғы мамыр айында Лордтар палатасының Конституциялық комитеті бірқатар мәселелерге назар аударған баяндама жариялады. Баяндамада заң жобасының енгізілу тәсілі сынға алынып, консультациялық процесс "нашар" болды, заң жобасы бірінші дәрежелі конституциялық маңызды заң жобалары үшін ұзақ жылдар бойы қабылданған практика бойынша, Төменгі палатаның отырысында талқыланбады және соңғы түзетулер, сәттілікпен, "саясатты жасау және заң шығару процестерінің кемшіліктерін көрсетті". Баяндамада сонымен қатар министрлерге "бұрын-соңды болмаған кең өкілеттіктер" беру туралы айтылды, бұл туралы 2000 жылғы желтоқсанда Регламенттік реформа туралы заңда көрсетілген, сондай-ақ Министрлердің Заң комиссиясының ұсыныстарын іске асыру үшін заңнаманы өзгертуге қосымша мүмкіндігі бар екені атап өтілді. Баяндамада заң жобасы түзетулерден кейін бұрынғыдан тепе-теңдікке келгенімен, ол әлі де "тыйым салынған және дұрыс емес" болып қалатынын және қосымша кепілдіктер қажет екенін мәлімдеді.

Қолдау

2006 жылғы 9 ақпанда екінші оқылымдағы пікірсайысты қорытындылаған үкімет министрі Джим Мерфи: "Мен Палатаға нақты міндеттемелер беремін, оны Комитетте қайталаймын, бұл бұйрықтар аса даулы реформаларды іске асыру үшін қолданылмайды", - деді, бірақ Заң жобасының мәтінінде мұндай шектеу қарастырылмаған. Адвокат Фрэнсис Беннион (бұрынғы Парламенттік кеңесші және беделді "Заңдық түсіндіру бойынша Беннион" кітабының авторы) 2006 жылғы 20 ақпанда "Таймс" газетіне жолдаған хатында: "Бұл Заң жобасы «заңгерлердің заңы» деп аталатын қажетті реформалардың есігін ашады" деп жазды. 2006 жылғы мамыр айында Лордтар палатасының Өкілеттік беру және реттеуші реформалар жөніндегі арнайы комитетінің баяндамасында Заң жобасының 1-тармағы 2001 жылғы Реттеуші реформа туралы заңда берілген өкілеттіктерден «айтарлықтай ерекшеленбейді» және сондықтан орынсыз емес деп танылды. Кейбір жағдайларда бұйрықтарды шығару өкілеттіктерін қосымша беру қажеттігін мойындағанмен, баяндамада шектеусіз қосымша берудің негізділігі жеткілікті дәлелденгендігі және кейбір шектеулердің, мысалы, өкілеттіктерді алуға болатын адамдардың санаттарын (жергілікті билік органдары сияқты) нақты анықтау қажеттігі айтылды. Баяндамада түзетілген Заң жобасындағы Парламенттік бақылаудың өкілеттігі жеткілікті деп танылды, бірақ Заң комиссиясының ұсыныстарын іске асыру немесе заңнаманы біріктіру және жеңілдету үшін министрдің заңды өзгертуге құқығы орынсыз деп есептелді, олар «заңды заң Парламент жасауы керек, емес министрлер» деп мәлімдеді.

2-бөлім: Регуляторлар

Заң жобасының "Регуляторлар" деп аталатын екінші бөлігі 2005 жылдың наурызында Хэмптон баяндамасында жарияланған "Әкімшілік жүктемені азайту: тиімді тексеру және күш қолдану" деп аталатын Филип Хэмптон басқарған сараптаманың ұсыныстарын іске асырады. 19-тармақ реттеуші органдардың нақты реттеу функцияларын орындағанда ескеретін екі принципті қамтиды: реттеу қызметі "ашық, есепті, пропорционалды және тұрақты" болуы керек, сондай-ақ тек шара қажет болған жағдайларға ғана бағытталған болуы тиіс. 20-тармақ министрге реттеушілер үшін міндетті Әдеп кодексін енгізуге құқық береді.

3-бөлік: Еуропалық Қоғамдастық заңнамасы

Заң жобасының үшінші бөлігі, "Еуропалық қауымдастықтарға қатысты заңнама және басқа да мәселелер" деп аталады, Еуропалық қауымдастықтарға қатысты заңнаманы реттейді, Ұлыбританияның ішкі заңдарына Еуроодақ заңнамасын енгізу үшін қажетті Ұлыбританияның нормативтік құжаттарының санын азайтуға бағытталған. Бұл ережелер Парламентте де қаралып жатқан, бірақ көп ілгерілемеген Еуропалық Одақ заң жобасынан алынған.

Төменгі палата

Заң жобасын 2006 жылдың 11 қаңтарында Парламент Кеңесінің хатшысы Джим Мерфи енгізді. Ол 2005–2006 жылғы Парламент сессиясының 111-заңы болды. Мұндай заң жобасын әдетте жоғары дәрежелі министр ұсынады, мысалы, Ланкастер герцогтігінің канцлері немесе Кабинет министрі, бірақ Джон Хаттонға жаңа тағайындама жасалғаны туралы хабар екі айдан астам уақыттан бері жарияланбады, себебі ол 2005 жылдың 2 қарашасында Дэвид Бланкетттің орнына Еңбек және зейнетақы министрі болып тағайындалған. Хилари Армстронг 2005 жылдың 5 мамырында Ланкастер герцогтігінің канцлері болды. Заң жобасы 2006 жылдың 11 қаңтарында бірінші оқылымнан өтті, оның барысында бағдарламалық мәлімдеме (талқылауды шектеу үшін) және қаржылық қаулы қабылданды. Заң жобасы 2006 жылдың 28 ақпанында, 2 наурызында, 7 және 9 наурызында Парламенттік тұрақты комитет А-ның сегіз отырысында қарастырылды. Үкімет бірқатар түзетулерге келісті, бірақ оппозициялық партиялар ұсынған ешбір түзету қабылданбады. Үкімет 2006 жылдың 4 мамырында заң жобасына түзетулер енгізуді жариялады, олардың мақсаты – «Заңнамалық және реттеу реформасы туралы заң жобасы тек Үкіметтің жақсы реттеу саясатын іске асыру үшін ғана қолданылатынын нақты көрсету». Түзетулер заң жобасының алғашқы екі бабын толығымен жаңа баптармен алмастырады, оларға сәйкес бұйрық тек «заңнамадан кез келген жүктемені жою немесе азайту» мақсатында немесе реттеу қызметтерінің «ашық, есепті, пропорционалды және дәйекті түрде жүзеге асырылуын» қамтамасыз ету үшін, немесе Заң комиссиясының ұсыныстарын іске асыру үшін ғана қабылдануы мүмкін. Сондай-ақ, Парламенттің екі палатасының бірінің комитетіне бұйрыққа қатысты шешімді тиісті палата қабылдамаған жағдайда, оның қабылдануын тоқтату құқығы берілді. 2006 жылдың 10 мамырында «осы заң жобасының мақсатын толыққанды түсіндіруді қамтамасыз ету» үшін қосымша «кейінге қалдырылған» түзетулер жарияланды. Жаңа түзетулер заң жобасы қолданысқа енгеннен кейін, оның өзіне немесе 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңға өзгерістер енгізу үшін бұйрықтарды пайдалануға болмайтындығын қамтамасыз етеді. Заң жобасы 2006 жылдың 15 және 16 мамырында тұрақты комитеттен алынған есеп бойынша талқыланды. 4 мамырда жарияланған өзгерістерді іске асыру үшін бірқатар үкіметтік түзетулер енгізілді, ал оппозиция ұсынған қосымша түзетулер талқыланды, бірақ қабылданбады. Заң жобасы 16 мамырдағы талқылаудан кейін Парламентте үшінші оқылымда қабылданды.

Лордтар палатасы

Заң жобасы Лордтар палатасына жіберілді, онда оны Брайтон лорды Бассам ұсынды және 17 мамырда бірінші оқылымда ресми түрде қабылданды, бұл 2005-2006 жылғы парламенттік сессияның Лордтар палатасының 109-заң жобасы болды. 13 маусымда екінші оқылымда қарастырылды, ал 3 шілдеде, 10 шілдеде және 19 шілдеде толық палата комитетінде талқыланды. 19 шілдеде комитет кезеңі аяқталғаннан кейін, заң жобасы түзетулермен жарияланды. Заң жобасы лордтар палатасында 26 қазанда, парламент жазғы демалыстан қайтқаннан кейін есеп беру кезеңінен өтті, ал үшінші оқылымы 3 қарашада өтті. Заң жобасы 2006 жылдың 8 қарашасында Корольдік келісім алды.

33-бөлім Бастау

Осы бөлімде Заң қабылданған күнінен бастап екі айлық мерзім аяқталғанда күшіне енетіні айтылған. "Айлар" дегені – күнтізбелік айлар. Заң қабылданған күн (яғни 2006 жылғы 8 қараша), (яғни, мақұлдау алған) екі айлық мерзімнің ішіне кіреді. Осылайша, Заң 2007 жылғы 8 қаңтарда күшіне енді.