Кіріспе

Гваделупадағы аралдар тобы, Францияның теңізден тыс аймағы.

Сент аралдары (il de sɛ̃t; ), сондай-ақ Ле-Сент ( ), Гваделупа архипелагындағы шағын аралдар тобы болып табылады, Францияның теңізден тыс департаменті. Ол Тройс-Ривьер кантонының құрамына кіреді және Терре-де-О және Терре-де-Бас екі коммунаға бөлінеді. Ол Басс-Терр округінде және Гваделупаның 4-ші сайлау округінде орналасқан.

Колумбияға дейінгі

Лес-Сенте, Кіші Антиль аралдарының ортасында орналасқандықтан, бастапқыда Кариб теңізі мен Орталық Америкадан келген үнді тайпалары осы аралдарға жиі тоқтаған. Каарукаэра (Îles des Saintes аралдарының аравакша атауы), көз суының жетіспеуіне байланысты тұрғынсыз болғанымен, 9-шы ғасырда Гваделупа және Доминика аралдарында тұратын аравак және калинаго тайпалары осы аралдарға үнемі келіп тұрған. Олар аң аулау және балық аулау үшін осы жерлерге барып қайтқан. Ансе Родриг жағажайынан қазылған және "Форт Наполеон" мұражайында сақталатын соғыс балқылары мен керамикалық бұйымдардың археологиялық қалдықтары осы халықтардың келгенін куәландырады.

Азық-түлік пен отарлау

Бұл шағын архипелагты Христофор Колумб 1493 жылғы 4 қарашада Америкаға жасаған екінші экспедициясы кезінде ашқан. Ол оларды «Лос-Сантос» деп атады, бұл жаңа ғана тойланған Барлық Әулиелер күнімен байланысты болды. 1523 жылға таман, құнды металдардың болмауына байланысты, испандықтар осы аралдарды және олардың көршілерін тастап, Ұлы Антиль аралдары мен Оңтүстік Америка құрлығына көшті. 1648 жылғы 18 қазанда сэр дю Ме басқарған француз экспедициясы Гваделупа губернаторы Чарльз Хуэльдің өтініші бойынша, бұрыннан ағылшынның ықпалында болған Лес-Сент аралдарын аннексиялады. 1649 жылдан бастап аралдар француз Вест-Индия компаниясының пайдалануындағы колонияға айналды, ол ауыл шаруашылығын дамытуға тырысты. Алайда, «Терр-де-О» жерінің құнарсыздығы мен құрғақтығы осы әрекеттерді тоқтатты, бірақ 1652 жылдан бастап, ылғалды және құнарлырақ «Терр-де-Бас» аралында сэр Хазиер дю Буйсонның басшылығымен олар біраз уақытқа созылды. 1653 жылы Калинаго тайпасы Мари-Галантта француз әскерлерін талқандады. Сэр дю Ме Доминикадағы тайпаларға қарсы жазалау экспедициясын жіберіп, осы шабуылға жауап беруге шешім қабылдады. Осы оқиғалардан кейін Калинаго тайпасы кек алу үшін Лес-Сент аралдарына шабуыл жасады. Сер-конт де л’Этуаль 1658 жылы карибтерді толығымен қуып шығуға тырысты. Франция королінің атынан Лес-Сент аралдары 1664 жылы француз Вест-Индия компаниясы таратылғанда Жан-Батист Колберге корольдік меншікке өтті. 1666 жылғы 4 тамызда ағылшындар архипелагқа шабуыл жасағанда, олардың флоты дауылдың күшінен жеңіліске ұшырады, ал осы «Антиль аралдарының Гибралтарын» қоршаған британдықтар сер дю Лион мен сер Десмеуриердің әскерлері, сондай-ақ карибтердің көмегімен тез қуылып шығарылды. Ағылшындар 1666 жылғы 15 тамызда, Марияның көтерілу күнінде капитуляциялады, және сер дю Лионның өтінішімен Те Деум әні орындалды. Ол осы жеңіске орай жыл сайын еске алу рәсімін құрды, ол Терр-де-О аралында осы күнге дейін ынтамен тойланады. Біздің Анамыз Көтерілу шіркеудің қасиетті қамқоршысы болды. Аймақтағы француз колонияларын қорғау үшін Санто-Доминго губернаторы Жан Батист Дукасс 1691 жылы ағылшындарды Барбадосқа қайтарып жіберді.

18 ғасыр

1759–1763 жылдары британдықтар Ле-Сент аралдарын және Гваделупаның бір бөлігін басып алды. Ле-Сент аралдары Франция Корольдігіне 10 ақпан 1763 жылы Париж шартына қол қойылғаннан кейін ғана қайтарылды. Бұл шарт бойынша Франция Île Royale, Isle Saint Jean, Acadia және Канада, Ұлы көлдер аймағы және Миссисипи өзенінің сол жағалауын британдықтарға берді. Британдықтардың одан әрі тарап-тарауына жол бермеу үшін Людовик XVI патша Ле-Сент аралдарында бекіністер салуға бұйрық берді. Осылайша 1777 жылы Мире төбесінде «Форт-Луи», Пети-Мартиника аралында «Форт-де-ла-Рэйн» салынды, сондай-ақ Шамео төбесіндегі (архипелагтың ең биік нүктесі, 309 м) «Модель мұнарасы» қарауыл мұнаралары, Морель төбесіндегі және Муйяж төбесіндегі артиллериялық батареялар құрылысын бастады. 1782 жылдың 12 сәуірінде Сент-Кристофер аралындағы Басетерредегі қаңтардағы әскери науқанынан кейін, британдық Ямайканы басып алуды мақсат еткен граф де Грасс басқаратын француз флоты Мартиникадан шығып, Ле-Сент аралдарына бет алды, ол кешке жетті. Доминика бұғазында британдықтар тарапынан тоқтатылып, күш жағынан кем болғандықтан, Джордж Бриджес Роднидің «Формидабл» және Сэмюэл Худтың «Барфлер» кемелерімен шайқасқа түсіп, жеңілді. Аңыз бойынша, де Грасс өзінің карронадаларының соңғы оқ-дәрісін жұмсағаннан кейін күміс заттарын оқ ретінде қолданды. Бес сағаттан астам уақыт ішінде 2000 француз теңізшісі мен сарбазы қаза тапты немесе жараланды, 5000 адам тұтқынға алынды, 4 кеме басып алынды және 1 кеме батты. Бұл жеңіліс салдарынан Ле-Сент аралдары жиырма жыл британдық үкімділік астында болды. 1794 жылы Виктор Хьюз өкілдік еткен Францияның Ұлттық конвенты аралдарды қайта басып алуға тырысты, бірақ оларды тек уақытша ғана басып алды, аралдарды күшті британдық «Королева Шарлотта» кемесі қайта басып алды.

19 ғасыр

1802 жылы Наполеон басшылығымен Бірінші француз империясы архипелагты британдықтардан қайтарып алу операциясын сәтті жүргізді. 1809 жылғы 14 сәуірде адмирал сэр Александр Форрестер Инглис Кокреннің британдық флоты архипелагты қайта басып алды. Сент-Сант аралдарының үш жас азаматы – Жан Кало, Койнр және Солитер мырзалар, адмирал Трудтың жаяу әскер дивизиясының қолбасшылығымен келген үш француз кемесін (Д’Отпуль, Кураж және Фелисите) шығанаққа кіргізіп, оларға «Ла Бален» деп аталатын Солтүстік жол арқылы Францияға қашып кетуге көмектесті. Осы іс-әрекеттері үшін бұл адамдар Құрмет легионы ордендерімен марапатталды. Гваделупа аралы да 1810 жылғы 26 ақпанда британдықтар тарапынан басып алынды. Француз губернаторы Жан-Огюстен Эрнуф капитуляцияға мәжбүр болды. 1813 жылғы 3 наурызда Стокгольмде қол қойылған екіжақты келісімге сәйкес, Швеция британдықтарға Наполеонның Франциясына қарсы ортақ фронт құруға уәде берді. Ал британдықтар Стокгольмнің Норвегиядағы мүдделерін қолдауға міндеттелді. Прагматикалық тұрғыдан алғанда, Карл XIV Иоган Швецияның 1809 жылы жоғалтқан Финляндиядан бас тартып, патшалықты батысқа қарай кеңейту уақыты келді деп түсінді. Сонымен қатар, Ұлыбритания осы жаңа одақты нығайту мақсатында Карл XIV Иоганға Гваделупа колониясын ұсынды. 1814 жылғы 30 мамырда қол қойылған Париж шартына сәйкес, Ұлыбритания Гваделупаны Францияға қайтаруға келісті. Швеция королі Карл XIV Иоган Гваделупаны Францияға қайтарып берді, ал оның орнына Швеция мен Норвегия одағының танылуын және швед патшалық үйіне 24 миллион алтын франк көлемінде өтемақы (Гваделупа қоры) алды. Алайда, француздар тек 5 желтоқсанда ғана Лес-Сант аралдарына оралды, мұны Батыс Үндістандағы күштердің бас қолбасшысы және Левард аралдарының губернаторы генерал Лейт бекітті. Гваделупаның және оның тәуелділіктерінің жаңа губернаторы, коммодор сэр граф де Линуа және оның орынбасары, губернатор сэр Эжен Эдуард Буайе, барон де Пейрело, Луи XVIII колонияны қайтару үшін жіберген, 1815 жылғы сәуірде Наполеон I-нің оралуынан алаңдады. Бонапартистер мен монархистер арасында қақтығыс басталды. 1815 жылғы 19 маусымда сэр граф де Линуа (монархист), сэр Буайе де Пейрелоның (бонапартист) қысымымен бонапартистерге қосылды және Мартиникадағы желді аралдардың губернаторы, сэр Пьер Рене Мари, граф де Вогураудтың Луи XVIII-нің монархиялық бұйрығын қайтару үшін жіберген британдық фрегатын қайтарды. Сэр граф де Вогурауд оларды қызметтерінен босатып, британдықтар шабуылға көшті. Сент-Сант аралдары 1815 жылғы 6 шілдеде Ұлыбритания тажымен қайтадан басып алынды, Мари-Галант 18 шілдеде, ал Гваделупа 10 тамызда. Бонапартистердің жеңілісіне және Луи XVIII-нің таққа қайта оралуына қарамастан, Гваделупаның құл иесінің өтініші бойынша (олардың жойқындық көзқарастарына байланысты британдықтарға жағымды) және генерал Лейттің бұйрығымен британдықтар колонияны бонапартизмнен тазарту үшін қалды. Бонапартистер сотталып, жер аударылды. Британдық әскерлер колонияны 1816 жылғы 22 шілдеде француздарға қайтарды. Сер Антуан Филипп, граф де Ларденой 1816 жылғы 25 шілдеде Гваделупаның және оның тәуелділіктерінің губернаторы және әкімшісі болып тағайындалды. 1822 жылы Шевалье де Фреминвиль аңызы дүниеге келді. Кристоф Паулин де ла Пуа, Шевалье де Фреминвиль, «Ла Нерейде» кемесімен Лес-Сант аралдарына жасаған әскери наурызында теңізші және натуралист, Каролина есімді «Сантуазбен» (өзінің аңызға толы сұлулығына байланысты «Принцесса Каролина» деп аталды) драмалық махаббат оқиғасын бөлісті. Ол сүйікті адамы Сент-Кристоферде қаза тапқан деп ойлап, өзіне-өзі қол жұмсады, оның наурыздан оралғанын көрмеді. Бұл оны ақылсыздыққа түсірді; қайғыға батып, ол Каролинаның киімдерін алып, Брестке оралды, онда өмірінің соңына дейін қалды. Наполеон фортындағы мұражайда оның суреттері мен әңгімелері сақталған. 1844 жылы Людовик Филипп I билік құрған кезде ескі Луи фортының қираған жерінде форт құрылысы басталды. Бұл бекініс Вобан техникасымен архипелагты ықтимал қайта басып алудан қорғау үшін салынды. 1851 жылы Петит-Мартиника аралында жазалау орыны салынды, ол îlet à Cabrit деп аталды; 1856 жылы оны әйелдерге арналған түрме алмастырды. Ол 1865 жылы дауыл кезінде қирады. Людовик Филипп билігі кезінде басталған форт 1867 жылы Наполеон III билігінде аяқталды, ол оны өзінің ағасы Наполеон I құрметіне Форт Наполеон деп атады. Форт-де-ла-Рэйн сол уақытта Форт-Жозефин деп аталды. 1871 жылы жазалау орынының орнына лазарет ашылды. 1882 жылғы 9 тамызда Жюль Гревидің мандаты кезінде муниципалитет кеңесшілерінің өтініші бойынша және Сен-Николас шіркеуінің құрылуын сұраған шіркеудің талаптарына байланысты Тер-де-Ба муниципалитеті құрылды, ол Тер-де-Одан бөлінді, ол да муниципалитет болды. Бұл оқиға Лес-Сант муниципалитетінің соңына белгі берді. Тер-де-Баның қасиетті күні 6 желтоқсан, Сен-Николас күні деп белгіленді. 1903 жылы әскери және тәртіптік гарнизондар толығымен таратылды. Бұл «Антилдердің Гибралтарының» соңы болды, бірақ оның әскери өміріне құрмет көрсету мақсатында теңіз кемелері дәстүрлі түрде тоқтау жасады. 1906 жылы «Дюге Труэн» крейсері Лес-Сант аралдарында тоқтады. 1928 жылғы қыркүйекте Лес-Сант аралдары, Гваделупаның көршілес аралдары сияқты, күшті циклонның құрбаны болды, ол муниципалитет мұрағатының маңызды бөлігін жойды. 1934 жылдан бастап алғашқы қонақ үйлер салынды, бұл аралға сырттан келушілердің басталуын білдірді.

Диссиденттер мен француздардың шет елдердегі департаменттері

1940 жылдың маусым айында генерал де Голльдің үндеуіне жауап беріп, Француз Антиль аралдары Виши режиміне және нацистік ынтымақтастыққа қарсы қарсылық қозғалысына қосылды. Олар оны «Диссиденс» деп атады. Маршал Филипп Петен тағайындаған губернатор Констант Сорин Гваделупа мен оның тәуелділіктерін басқаруға жауапты болды. Сент-Лес – диссиденттердің Меккасына айналды. Француз Антиль аралдары Петен мен Пьер Лавальдың еркіндіксіз билігі мен авторитарлық идеологиясының ықпалында болды. Вишидің колониялар министрлігі, өкілдері Констант Сорин мен Францияның Жоғарғы комиссары адмирал Жорж Роберт арқылы, өзінің барлық заңдарын, соның ішінде антисемит заңдарын қолданды. Қатаң полициялық жүйе орнатылып, қарсылық көрсетушілерге белсенді түрде қысым көрсетілді. Француз Антиль аралдарының Виши режиміне бейімделгенін көрген британдық-американдық күштері аралдарға эмбарго салды. Франциямен кез келген байланыстан (әсіресе отын мен азық-түлік импортынан) үзілген Констант Сорин жергілікті өндірісті кеңейту және арттыру арқылы рационирование және өзін-өзі қамтамасыз ету саясатын енгізді. Бұл – тапқырлықтың кезеңі болды. 1940 жылдың 27 қазанында Бас кеңес таратылды, Гваделупа мен оның тәуелділіктерінің әкімдері қызметтерінен босатылып, олардың орнына Виши үкіметі тағайындаған белгілі азаматтар келді. Тер-де-Оның мэрі Теодор Самсонның орнына Мартиникалық «бек» мырза де Мейнар тағайындалды. Халық жиналыстарына тыйым салынды және режим сөз бостандығын шектеді. 1940 жылдан 1943 жылға дейін Вишиге және оның жергілікті өкілдеріне қарсы пассивті қарсылық ұйымдастырылды. 4000-нан астам француздық Вест-Индиялықтар өз өміріне қауіп-қатер тудыра отырып, аралдарды тастап, жақын маңдағы британдық колонияларға қосылды. Содан кейін олар АҚШ, Канада немесе Ұлыбританияда әскери оқудан өткеннен кейін Бос Франция күштеріне қосылды. Осы уақытта Форт-Наполеон саяси түрмеге айналды, онда диссиденттер қамалды. Сентуалықтар өздерінің дәстүрлі «Сентуаз» қайықтарымен Гваделупа жағалауына еріктілерді диссиденцияға аттандыру үшін келді. Содан кейін олар адмирал Роберттің крейсерлері мен патрульдік катерлерінен қашып, Доминика бұғазы арқылы жүзіп өтті. 1943 жылдың наурыз айында Француз Гвианасы режимге қарсы көтеріліп, одақтастарға қосылды. Француз Вест-Индиялықтары осы қозғалысқа ілесіп, 1943 жылдың сәуір, мамыр және маусым айларында азаматтық қарсылық қозғалысы қаруланып, Виши әкімшілігіне қарсы көтерілді. Мартиникада Форт-де-Франс теңіз жаяу әскерлері де адмирал Робертке қарсы көтерілді. Эмбарго салдарынан туған тапшылық жағдайлар өмірді одан сайын қиындатқандықтан, адмирал Роберт американдықтарға 1943 жылдың 30 маусымында блокаданы тоқтатуды сұрап, капитуляцияға дайын екенін хабарлады. 1943 жылдың 3 шілдесінде американдық адмирал Джон Говард Гувер Мартиникаға келді, ал 1943 жылдың 8 шілдесінде американдық үкімет француз Ұлттық Азаттық Комитетінің билігіне шартсыз бағынуды талап етті және адмирал Робертке пана берді. 1943 жылдың 15 шілдесінде губернатор Констант Сорин мен адмирал Робертті Бос Франция күштерінің елшісі Анри Хоппенот қызметтерінен босатты, ал Француз Антиль аралдары да одақтастарға қосылды. Адмирал Роберт сол күні аралды тастап, АҚШ-қа кетті. Көптеген диссиденттер Солтүстік Африка майданына жіберіліп, Достастармен бірге «Драгун» операциясына қатысты. 1946 жылдың 19 наурызында Француз Республикасының Уақытша үкіметінің президенті департаменттер туралы заңға қол қойды, ол Гваделупа, Мартиника, Реюньон және Француз Гвианасын теңізден тыс департаменттер ретінде құрды. Содан кейін Ле-Сент, Мари-Галант, Ла-Дезирад, Сен-Бартелеми және Сен-Мартеннің француз бөлігі муниципалитеттер ретінде Гваделупа аралымен бірігіп, Гваделупаның жаңа департаментін құрды. Осыған дейін отаршылдық мәртебе астананың қалған бөлігіне ассимиляциялау саясатымен алмастырылды. 1957 жылы елдегі муниципалдық сайлауда Тер-де-Оның мэрі Теодор Самсонның құпия өлімі, ол Ұлттық жандармерия кеңсесінде болған кезде, халықтың институтқа қарсы көтерілісіне себеп болды, оған миықтар мен тастармен шабуыл жасалды. Көтеріліс екі күнге созылды, содан кейін Гваделупадан келген әскери және полиция күштері оны басып тастады. Олар көпіршікті таратып, көтерілісшілерді (негізінен Теодор Самсонның саяси қолдауындағы «Пино» отбасынан) іздестіріп, тұтқындады. Тыныштықты қалпына келтіру үшін Лес-Сент портында бірнеше апта бойы әскери фрегат тұрды.

Туризмді дамыту

1963 жылы архипелаг SS France кемесін алғашқы Атлантикалық сапарында қарсы алды, ол итальяндық, швед, норвегиялық және американдық круиздік кемелер сияқты шығанаққа тоқтады, олар бүгінгі күнге дейін кішкентай архипелагқа жиі келеді. Осымен сәнді яхталар дәуірі басталды. 1969 жылы Анс-а-Куантр жағажайында аралдағы алғашқы қонақ үй "Le Bois Joli" есігін ашты. 1972 жылы Ле-Сент қаласы халықты сумен қамтамасыз ету үшін тұзды суды ажырату станциясымен жабдықталды. Бірақ, тарату құны тым жоғары болғандықтан, 1993 жылы бұл іс тоқтатылып, оның орнына Капестерр-Бель-Одан теңіз асты құбырлары арқылы су жеткізіле бастады. Сол сияқты, электр энергиясы үшін де, Терр-де-Бас аралында жанармаймен жұмыс істейтін авариялық электр станциясы әлі де қолданыста. 1974 жылы Форт Наполеонды Ескі сарай клубы және Ле-Сент мұрасын қорғау қауымдастығы (A.S.P.P.) қалпына келтірді және онда Ле-Сент тарихы мен мұрасының мұражайы ашылды. Бұл архипелагтағы ең көп танымал ескерткішке айналды. 1984 жылы Монако экзотикалық бағы мен Монте ботаникалық бағы Форт Наполеонның жабық галереясында экзотикалық бақты құруға демеушілік етті. 1990 жылы "La route des fleurs" ("Гүлдер жолы", Франция муниципалитеттері арасындағы ең гүлді муниципалитетті марапаттайтын ұлттық конкурс) үшін Терр-де-О айналысқан, кристалл шыныбұйымдарымен танымал Бакар қаласымен біріктірілді. Сонымен қатар, Терр-де-О аралы мұрасын және табиғи тұрғын ортасын сақтағаны үшін "экологиялық Оскар" (өздерінің мұрасы мен қоршаған ортасын қорғайтын муниципалитеттерге берілетін француз сыйлығы) марапатымен марапатталды. 1991 жылдың 14 мамырында Помпьер шығанағы мен Пэн-де-Сюкре учаскелері 1930 жылдың 2 мамырындағы заңға сәйкес қорғалатын аймақтар деп жарияланды. 1994 жылы Ле-Сент туристік кеңсесі құрылды. Аралға жылына шамамен 300 000 келуші келеді және ол круиздік кемелер мен теңізшілерге ұнайтын мақсатты жерге айналды. 1994 жылдың 20 мамырында Антиль аралдарына сапары барысында Франция Премьер-Министрі Эдуард Балладур Терр-де-Оға ресми сапар жасады. 2001 жылдың мамыр айында Ле-Сент әлемдегі ең әдемі шығанақтар клубына қосылды.

2004 жылғы жер сілкінісі

2004 жылдың 21 қарашасында Лес-Сент аралдарында 6,3 магнитудалы жер сілкінісі болды. Бұл жер сілкінісі Лес-Сенттен Доминиканың солтүстігіне қарай созылатын қалыпты жарылымдар жүйесінде орын алды. Бұл жарылымдар негізінен 135° (солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа) бағытталған, ал беткейлері солтүстік-шығысқа (Розо жарылымы, Иле жарылымы, Колибри жарылымы, Мариго жарылымы) немесе оңтүстік-батысқа (Суффлёр жарылымы, Родригес жарылымы, Редонда жарылымы) қарай бұрылған. Бұл жарылымдар Розо вулканының (белсенді емес су асты вулканы) маңындағы созылу аймақтарына шектес. Эпицентр Доминика аралы мен Лес-Сент архипелагы арасында, шамамен 15°47'N 61°28'W координаталарында, Суффлёр жарылымында орналасқан. Жер сілкінісінің ошағы Жер қыртысында орналасқан, беткейге жақын, шамамен… Негізгі сілкініс пен көптеген серпілістердің күші зор болды, MSK шкаласы бойынша VIII (маңызды құрылымдық зақымдар) деңгейіне жетті. Лес-Сент, Трой-Ривьер (Гваделупа) және Доминиканың солтүстігіндегі ең осал ғимараттарға елеулі зиян келтірілді. Трой-Ривьерде қабырға құлап, ұйықтаған қыз қаза болып, оның қарындасы ауыр жарақат алды. Лес-Сентте адам өлімі немесе ауыр жарақаттар тіркелмеді, бірақ көптеген адамдар күшті серпілістерден қорқып, жапа шекті.

Саяси және институционалдық даму

2003 жылғы 7 желтоқсанда Гваделупа департаментіне енген Сент аралдары осы француздық теңізасты департаментінің институционалдық дамуы бойынша референдумға қатысып, көпшілік дауыспен «Жоқ» деп шешім қабылдады. 2009 жылғы француздық Кариб аймағындағы жалпы ереуіл кезінде Сент аралдары осы қозғалысқа қатыспады және оларға орташа әсер тиді: Гваделупаның басқа аймақтарындағыдай дүкендерге тауар жеткізілімі қиындыққа тап болды, бірақ бұл ереуілдер көбінесе шағын және орта кәсіпорындарға (ШОК) қатысты (бұл аралдарда олар аз өкілдік еткен). Теңіз тасымалдау компаниялары көптеген байланыстарды қамтамасыз ету үшін дизель отынын табуға тырысты, ал Гваделупа туризмінің бір бөлігі Сент аралдарына ауыстырылды. Николя Саркози жанжалдың соңында «Теңізасты аймақтардың Генералдық Штабы» ашылды. Бірнеше зерттеу топтары құрылды, олардың бірі жергілікті басқаруды зерттеп, Гваделупаның соңғы тәуелділіктерін босатумен немесе онысыз институционалдық өзгерту жобасын немесе жаңа мәртебесін әзірлеуге бағытталды. Сонымен қатар, Гваделупаның соңғы тәуелділіктерінің (Мари-Галант, Сент аралдары және Дезирада) «Оңтүстік аралдар» конференциялары өтті. Бұл аралдарға ортақ мәселелер алты зерттеу тобында талқыланды: тең мүмкіндіктер, аумақтық тұрақтылық, жергілікті басқару, жергілікті экономикалық даму, еңбек және туризм арқылы интеграция. 2009 жылдың 12 мамырында Францияның теңізасты аймақтар министрі Ив Жего осы конференциялар аясында Сент аралдарына ресми сапар жасады. Ол осы аралдардың ұқсас жағдайларын және саяси үміттерін ескерді, аумақтық тұрақтылықты жақсарту, екі аралдың салдарынан туындаған қиындықтарды азайту, Гваделупаға тәуелділікті жою, ұлттық өкілдік, аймақтағы еңбек күшінің тартымдылығын арттыру, халық азаюына қарсы күресу, салық жүйесі және жоғары тұрмыстың құны мәселелерін қарастырды. Ол «Колибри» («құс») – Гваделупаның Оңтүстік аралдарының аймақтық қорындағы жұмыспен қамту және жергілікті бастамаларға арналған келісімшартқа, мемлекеттік мүдделерді біріктіретін даму және жаңарту тобының (GIPAD) келісіміне және басқару жөніндегі зерттеу тобы, Оңтүстік аралдардың ұжымы және сайланған өкілдері сұраған Франция Конституциясының 74-бабына сәйкес мәртебелік эволюцияның ұсынысына қол қоюды жариялады. Сент аралдары, Мари-Галант сияқты, Оңтүстік аралдардың әрқайсысы үшін теңізасты ұжым құруға немесе Гваделупаның бұрынғы солтүстік аралдары (Сен-Бартелеми және Сен-Мартен) сияқты жоспар бойынша үш тәуелділікті біріктіруге ұмтылады. Гваделупа тумасы Мари Люс Пеншар 2009 жылдың 23 маусымында теңізасты аймақтарға жауапты үкіметтік портфельді алды және 2009 жылдың 6 қарашасында теңізасты аймақтар министрі болып тағайындалды, ол өзінің ізашарының бастапқы жобасына қарсы екенін көрсетті және оны іске асыруды кешіктірді.

География

Ле-Сантé – жанартаулық архипелаг, толыққанды түрде көлбеу рифтермен қоршалған. Ол Плиоцен дәуіріндегі Кіші Антиль аралдарының жақында пайда болған жанартау белдеуінен пайда болды. Ол 4,7 мен 2 миллион жыл бұрын пайда болған тау жыныстарынан тұрады. Көрінісі бойынша, бұл Оңтүстік Америкалық, Солтүстік Америкалық және Кариб теңізі тақталары арасындағы субдукция аймағының нәтижесінде тектоникалық және жанартаулық жер сілкіністерінен бөлініп, архипелаг құраған бірегей арал болды. Жалпы ауданы шамамен жағалау сызығын құрайды, ал ең биік нүктесі – Шамео ("Түйе") төбесі шамамен биіктікке жетеді. Pain de sucre түбегі, биіктігі , Терре-де-О арқылы тар тілшемен байланысқан. Ол екі кішкентай жағажайдың арасында орналасқан. Ол бағаналы базальттан тұрады.

Аралдар

Ол екі өте таулы, адамдар тұратын аралдан – Терре-де-Хаут аралы мен Терре-де-Бас аралынан құралған. Гранд-Илет – адам тұрмайтын қорғаулы аймақ. Басқа алты адам тұрмайтын кішкентай аралдар да бар.

Персеялық жартастар

Бұл адам тұрмайтын, биік жартастармен сипатталатын арал, эрозия оның ішінде әсерлі жарықтар жасаған, олар арқылы теңіз күшті ағыстармен өтеді. Осы жарықтар аралдың атының шығуына себеп болған. Бұл Франция заңдарымен қорғалатын табиғи ескерткіш. Моторлы қайықтардың және желкенді қайықтардың аралға кіруі мен тоқтауына қатаң тыйым салынған. Бұл лазарет және Жозефина бекінісінің қираған орындарының орны.

Ла Редонде

Терре-де-Гут аралының оңтүстігіндегі адам тұрмайтын жартас. Бұл Grand Îlet өткелінің солтүстік шегі. Оған кеме тоқтату өте қиын, себебі толқындар мұнда үнемі нашар. Бұл – негізі тереңде жатқан, ал шыңы теңіз деңгейінен төмен орналасқан су асты тауы. Теңіз жағдайы осы жерге суға түсуді қиындатады және 2-деңгейлі дайындық қажет. Бұл жерде түрлі-түрлі балықтар, теңіз тасбақалары, теңіз желдейіштері, кораллдар, горгониялар, лобстерлер және теңізді мекендейтін молдау шақалдар кездеседі, олар таудың үш шыңының айналасында орналасқан. Балықтар мен моллюскаларды аулау белгілі бір түрлерге қатысты реттеледі немесе тыйым салынған.

Климат

Бұл аралдардың климаты тропикалық, сонымен бірге тұрақты желдердің әсерінен температура жұмсақ, ылғалдылық орташа деңгейде. Гваделупа мен Доминика арасында орналасқанына қарамастан, Лес-Сантес аралдарының климаты ерекше, көрші аралдарға қарағанда құрғақ. Бұл климат Сент-Барт және Кіші Антиль аралдарының көпшілігіне ұқсас. Архипелагтың батыс бөлігіндегі Терре-де-Бас аралында жауын-шашын көбірек, ал шығыс бөлігіндегі Терре-де-О аралы құрғақ. Күн сәулесінің мөлшері 330 күнге жетеді, жауын-шашын мөлшері өте өзгеріп тұрады. Жаз мамырдан қарашаға дейін, бұл уақыт жаңбырлы маусымға тоспадалады. Қыс, желтоқсаннан сәуірге дейін, құрғақ маусымды құрайды. Күн сәулесі жыл бойына, тіпті жаңбырлы маусымда да көп көрінеді. Желдің болуына байланысты ылғалдылықтың деңгейі тым жоғары емес. Орташа температурасы ал күндізгі температурасы дейін көтеріледі. Қаңтар айындағы орташа температурасы ал шілде айындағы орташа температурасы . Түндегі ең төменгі температураға дейін төмендейді. Кариб теңізінің суының температурасы шамамен құрайды. Архипелаг жиі дауылды желдің қаупіне тап болады.

Қоршаған орта

Сент аралдары тек ғана жағалау бойын қамтиды, бірақ олар төрт кішкентай, адам тұрмайтын аралдардың жағалауларымен толыққан. Бұл аралдардың жағалауында биік жартастар жоқ, бірақ олардың тасты жағалаулары маржандармен жабылған. Құмды жағалаулар теңіз өсімдіктерімен әртүрлі деңгейде жабылған. 2008 жылы экологиялық қызығушылық тудыратын табиғи аймақтардың, фауна мен флораның (ZNIEFF) инвентаризациясы 381 гектарды қамтитын аймақтарды тізімге енгізді.

Жер

Жерде көптеген жер игуаналары бар, оның ішінде Terre de Haut-тың геральдикалық символы болып табылатын жасыл игуана және екі түрдің араласуынан пайда болған гибридтің пайда болуымен қауіп төндіретін Iguana delicatissima. Басқа бауырымен жорғалаушылардың ішінде Terre de Haut racer, Terre de Bas racer, Les Saintes анолісі (Les Saintes anole) және көптеген анолі түрлері бар. Сонымен қатар, агутилер, ешкілер және таяқша тәрізді жәндіктер де кездеседі. Құстардың арасында бананқұмық, сары басты қарақұмық, дикцисель, көк басты құс, жасыл мойынды қариба, күлгін мойынды қариба және көк құйрықты зөбәржат бар. Ардеидалар (Ardeidaes) тұзды көлдерде тоқталып демалады (қарлы құрт, жасыл құрт, батыс малды құрт, сары тәжді түнгі құрт, үш түсті құрт және т.б.), сондай-ақ су қызылбас бақаларымен, қара құспен, көк құспен, қара қабықты құспен, құм қабықты құспен және басқа да қабықты құстармен бірге өмір сүреді. Қалың орманға саяхат жасағанда қарапайым кезқарқынды (common kestrel) көруге және естуге болады, сондай-ақ архипелагта қорғалатын Батыс Үндістанның эндемикалық түрі – зенаида көгершіні де бар. Бақалардың ішінде Eleutherodactylus pinchoni және басқа да түрлер кездеседі. Ағаш жарғақтары папайя және басқа жемістер мен жидектермен қоректенеді.

Қоршаған орта және энергия саясаты

Бұл нәзік экожүйені қорғау үшін халықаралық, ұлттық, ведомстволық және муниципалдық деңгейде көптеген шаралар қолға алынды. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) архипелагтың бірнеше участағын тізімге енгізіп, олардың қорғалу дәрежесін қазіргі жіктемеге сәйкес саралады. Сөйтіп, бірнеше учаске осы үкіметтік емес ұйым анықтаған IV санатқа тіркелді. 1990 жылдары архипелагтың көптеген жағалаулары мен төбелері биотиптерді қорғау туралы жарлық бойынша тізімге енгізілді (Гранде Анс жағалауы, Îlet à Cabrit, Морель төбесі). Әкімшілік пен департаменттік кеңестің өтініші бойынша Помпьер және Пайн де Сукре шығанақтары 1930 жылғы 2 мамырдағы француз заңымен (табиғи ескерткіштерді және көркемдік, тарихи, ғылыми, аңызға толы немесе көркемдік сипаттағы орындарды қорғау туралы) жіктелді. Conservatoire du littoral агенттігі табиғи кеңістіктерді қорғаудың ұлттық бағдарламасы шеңберінде бірнеше аумақты, атап айтқанда Grand Ilet және Chameau төбесін сатып алды. Terre de Haut жергілікті «21-ші ғасырлық күн тәртібін» құрды. 2011 жылдың мамыр айында Terre de Haut шығанағында теңіз кемелерін реттеу және теңіз түбіне зиян келтіретін бақылаусыз теңізге бекітуді азайту үшін зәкірлеу буялары орнатылды. Terre de Bas-та, дауыл немесе найзағай кезінде 45 минут ішінде жерге түсірілетін арнайы жел турбиналары орнатылды. 2007 жылы осы жеті машина жылына үш миллион кВт/сағ электр энергиясын өндіріп, Terre de Bas және Les Saintes архипелагының электр энергиясын артық өндіруіне мүмкіндік берді. Осының арқасында Les Saintes Басс-Терренің (Гваделупа) оңтүстігін электрмен қамтамасыз ете алады.

Білім

Екі муниципалитет оқушыларын қабылдайтын алты бастауыш және орта мектеп бар. Екі балабақша, екі бастауыш мектеп және екі гимназия (колледж) бар. Жоғары сыныптар мен жоғары білім алу үшін балалар Гваделупа, Мартиника немесе Францияға баруға тиіс.

Тілдер

Сент аралдарында көбінесе Британия және Нормандия, Пуату, Сентонж және Анжу аймақтарынан келген отарлаушылардың ұрпақтары тұрады. Олардың көпшілігі Франция колониясы болған кезде Сент-Кристофер және Невис аралдарында тұрған алғашқы француз отбасыларынан тараған. Аймақ халқының ерекшелігі – негізінен еуропалық текті болуы және кең таралған американдық француз тілінің нұсқаларында сөйлеуі, сонымен қатар ескі француз тілінен алынған сөздердің болуы. Францияның француз тілі ресми тіл болып табылады және мектептерде оқытылады. Аралдардағы тілдердің ішінде еуропалықтардың араласуынан және аралға әкелінген құлдардың креолдық ықпалынан пайда болған креол немесе диалект (патуа) ең көп қолданылады. Les Saintes Creole – француз тіліне негізделген креол тілі және ол агглютинативті тілдер санатына жатады. Бұл тіл көршілес аралдардың (Гваделупа, Мари Галант және Доминика) креолдарынан өте галлицизделген айтылуымен ерекшеленеді. Ол Сент-Бартелеми аралының шығыс жағында қолданылатын креол тіліне жақын. Гваделупа, Доминика және Мартиниканың қазіргі заманғы креолдарында жоқ француз тілінің белгілі бір дыбыстары (, , және ) осы диалектте кездеседі. Басқа француз Антильдерінің креолдары француз тілінен алшақтағаннан өзгеше, Les Saintes Creole оған жақындап келеді, әсіресе [r] дыбысын артық түзету арқылы, оны жақсы сөйлеудің белгісі деп есептейді. Бұл, мүмкін, алғашқы отарлаушылардың мұрасы болуы мүмкін, олар диалектті француз тілінен төмен тұрған екінші тіл деп қарастырып, [r] дыбысын Гваделупалық [w] айтылуымен айтудан қашалауға тырысқан. Бұл диалекттің екінші түрі де бар, ол екі түрлі аралдағы топтардың оқшауланған дамуынан туындаған. Терр-де-О аралының диалектісін Терр-де-Бас аралының диалектісінен ажыратуға болады. Терр-де-Бас нұсқасы бірдей, бірақ басқаша акценті және ерекше сөздері бар. Француз тілін дұрыс оқыту ата-аналардың басымдығы болып қала берсе де, креол тілін үйренуде және сөйлеуде ұрпақтар арасында проблема жоқ. Дегенмен, мемлекеттік билік өкілдерімен, қарттармен және жат адамдармен креол тілінде сөйлеуден аулақ болу қажет. Бұл диалекттің тағы да көптеген ерекшеліктері бар. Les Saintes креол тілі әлі де қолданылып келеді және сент-тар оның басқа креолдардан айырмашылығымен мақтанады. Мектептерде оқытылмаса да, ол ата-аналар тарапынан ауызша түрде балаларына беріледі.

Экономика

Балық аулау ұзақ жылдар бойы Сентес аралдарының басты кәсібі болды және бүгінде де маңызды жұмыспен қамту саласы саналады. Жергілікті балықшылар Кіші Антиль аралдарында батылдығымен және "көтерілімімен" (уловы) құрметке ие. Соңғы тридцать жылдан бері Лес-Сентес туризм орталығына айналды, бұл сала жергілікті экономиканың тірегі болып табылады. Терре-де-О аралдары "дүниедегі ең әдемі шығанақтардың бірі" деп аталатын Сентес шығанағында түйір салатын көптеген кемелерді қабылдайды. Бұл аралдарда қонақүйлер мен пансионаттар кеңінен таралған, бірақ бұл архипелагтың табиғаты бұзылмаған күйінде сақталған. Шығанаққа Антиль аралдары арқылы өтетін сәнді яхталар, демалыс кемелері, круиздік лайнерлер мен үлкен желкенді кемелер келіп тоқталады. (2009 жылы 84 круиздік кеме тоқтады). Терре-де-О аралдарына жыл сайын 380 000-нан астам турист келіп, архипелагтың кәсіпорындарынан қызмет алады. Бұл құрғақ аралдардағы ауыл шаруашылығы жетілмеген. Гваделупаның Ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты (INSEE) барлық шараларға экономикалық тұрғыдан қарауды жүзеге асырады. Экономикалық белсенділік салыстырмалы түрде төмен деңгейде қалып, Терре-де-О және Терре-де-Бас арасындағы айқын теңсіздіктермен сипатталады. Терре-де-О аралдарында жұмыссыздық деңгейі 16,5%, ал Терре-де-Бас аралдарында 34,5% құрайды (2017 жылғы мәліметтер). Оның ішінде Паскаль Фой және Мартин Коттен де бар.

Мерекелік күндер мен ежелгі әдет-ғұрыптар

Мерекелік күндер мен әдет-ғұрыптар күнтізбесі христиандық мерекелік күндермен реттеледі. Аралдарда шіркеудің дәстүрлері өте ұзаққа созылған. Мемлекеттік мерекелер Франциядағы сияқты, сонымен қатар Гваделупаның теңізден тыс департаменттері мен Ле-Сенттерге тән. Христиандық мерекелер (Рождество, Пасха, Пентикост) шіркеулерде екі приходтың хорларымен әшекейленген қасиетті миссалармен тойланады. Кейбір мерекелердің ерекшеліктері бар:

Корпус Кристи: Имандылар арал көшелерімен дін қызметкерінің жетекшілігімен шеру тартады, ол қолдан жасалған әдемі жергілікті тігістермен әшекейленген киелі тағайынды (Қасиетті Евхаристия) қорғайды. Шерудің бойында тұратын жергілікті тұрғындар үйлерінің кіреберісіне шығып, жеміс-жидектермен және гүлдермен безендірілген балық аулау торларын, христиандық иконалар мен Леонардо да Винчидің «Соңғы кеш» суретін көрсетеді. Балық аулау және балықшылар күні: жыл сайын 11 маусымда балық аулау жарысы, тор жасау, қаза тапқан балықшыларды еске алу және би өнерімен атап өтіледі. 15 және 16 тамыздағы мемлекеттік мерекелер: 15 тамыз – Терр-де-О аралының қасиетті қамқоршысы күні (Көктемдік Ана). Мэр, қалалық кеңесі және шенеуніктер шығанақтағы қайықтардай киінеді. Артиллериялық оқтар, барабаншылар, факелдік шерулер мен кернейлердің дауысы естіледі. Арал 1666 жылғы 15 тамызда француз флотының архипелагты басып алған ағылшындарға қарсы жеңісін тойлайды. Аралдың көшелерімен Көктемдік Ананың бейнесімен шеру өтеді, содан кейін дін қызметкері теңізге гүлдер шашыратып жібереді. Бұл – Сен-Луи (Les Saintes) салт-дәстүрлі қайығының регатасының басталу белгісі. Осы оқиғаға француз әскери-теңіз күштерінің кемесі, әсіресе «Фугез» патрульдік қайығы қатысады, Терр-де-О аралы оның крест анасы болып табылады. Офицерлер мен теңізшілер француз теңізшілерінің бас киімі – баши (матрос пен кварталмейстердің шапаны қызыл шашақпен ерекшеленеді) киіп аралда серуендейді. Бұрын француз крейсері «Жанна д'Арк» (R97) мерекелік шараларға қатысқан. 16 тамыз – теңізшілер күні. Қайтыс болған теңізшілерді еске алу үшін шеру ұйымдастырылады. Бағдарлама: сұлулық патшайымын сайлау, би, жарыстар және фейерверк, ол 14 тамыздан басталады. Бүгінгі күні 15 және 16 тамыз Кариб теңізі музыкасының фестивалі болып табылады, онда көптеген әртістер қатысады. Терр-де-Бас аралында мерекелік шаралар 8 және 9 тамызда өтеді. Бұл 1882 жылғы 9 тамызда Терр-де-Бас муниципалитеті құрылған күнінің еске алуы. Сент-Николас: 6 желтоқсан – Терр-де-Бас аралының қасиетті қамқоршысы (Аяз ата) күні. Арал фестивалі. Карнавал ақпан айында майлы күндерде Батыс Үндістанның болат барабандарының ырғағымен көшеде сәнді костюмдер мен маскалар киіп тойланады: сенбі, жексенбі, дүйсенбі (түні пижамамен), майлы сейсенбіде (Марди Гра) және күл сәрсенбісінде (қара және ақ киіп, карнавалдың королі Ваваль қуыршағын өртеп, карнавалды аяқтау). Халық карнавалдан кейін шіркеуге барып, күлмен белгілену рәсімін өткізеді. Креол тілінде «Мо виван» («зомби») деп аталатын дәстүрлі маска майлы сейсенбіде, әсіресе балаларды қорқытады.

Көлік

Терре-де-От аймағындағы көліктер негізінен скутерлер мен мотоциклдерден тұрады. Туристерге скутерлерді жалға беруге арналған компаниялар бар. Автомобильдер сирек кездеседі. Кішкентай паромдар күн сайын Терре-де-Бас, Терре-де-От, Трой-Ривьер (Гваделупа аралы) және Бас-Терре арасында бірнеше рейс жасайды. Көбінесе туристерге арналған басқа да бағыттар аптасына бірнеше рет Pointe à Pitre, Grand Bourg (Мари Галанте), Roseau (Доминика) немесе Fort de France (Мартиника) қалаларына іске асырылады. 1966 жылы Терре-де-От аралында әуежай салынды. Оның ұшу-қону жолағы бар.