Кіріспе

1926 жылы Сеан О'Кейсидің "Соқа мен жұлдыздар" пьесасы – ирландиялық жазушы Сеан О'Кейсидің төрт актілік пьесасы, ол алғаш рет 1926 жылғы 8 ақпанда Абби театрында қойылды. Оқиға Дублин қаласында өтеді және 1916 жылғы Пасха көтерілісіне арналған. Пьесаның атауы Ирландия азаматтық армиясы қолданған "Жұлдызды соқа" туынан алынған. Бұл О'Кейсидің әйгілі "Дублин трилогиясының" үшінші пьесасы – қалған екеуі "Оқ атар адамның көлеңкесі" (1923) және "Юнона мен ақы төлеуші" (1924).

Сюжет

Бірінші екі акт 1915 жылдың қараша айында, Ирландияның азаттығына үміт артып өтеді. Соңғы екі акт 1916 жылдың сәуір айында Пасха көтерілісі кезінде болғанын көрсетеді.

Бірінші акт

Бірінші акт ХХ ғасырдың басындағы Дублиндегі қалыпты жұмысшы сыныбының өмірін көрсетеді. Басты кейіпкерлердің көпшілігі осы актіде таныстырылады. Акт католик үй шаруасынан қызметкері, Гогон ханымның әңгімелерімен басталады. Тағы бір кейіпкерлер: Флютер Гуд, кәсіподақ өкілі және ағаш шебер; "Жас Кови", жалынды коммунист және слесарь; Джек Клитеро, Ковидің туысы және сол кезде Джеймс Коннолли басқарған Ирландия Азамат Армиясының бұрынғы мүшесі. Сондай-ақ Джек Клитероның әйелі Нора Клитеро да бар. Кейін капитан Бреннан Клитеролардың үйінің есігін соғып, "Командир Клитероны" көруді сұрайды, бұл Джек Клитероны таң қалдырады, себебі ол өзінің жоғарылауын білмеген еді. Нора оған есікті ашпауға өтінеді, бірақ ол есікті ашып, тауық союшы және Ирландия Азамат Армиясының мүшесі капитан Бреннанмен кездеседі. Капитан Бреннан Джек Клитероға бұйрықтап, оған және оның батальонына генерал Джеймс Конноллимен кездесуге бару керектігін айтады. Джек Клитеро өзінің комендант болып тағайындалғаны туралы неге хабарланбағанын сұрайды. Капитан Бреннан Нора Клитероға оның жаңа тағайындалуын түсіндіретін хат бергенін мәлімдейді. Осы кезде Джек Клитеро мен Нора арасында дау туады, себебі Нора Джек Клитероның жоғарылауын хабарлаған хатты өртеп жіберген еді.

ІІ акт

Бұл пьеса бастапқыда "Көгершіндердің құрлы қағысуы" деп аталатын бір актілік қойылым болған. Оқиға қоғамдық үйдің ішкі бөлмесінде өтеді. Сыртта саяси митинг өтіп жатыр. Уақыт-уақытпен белгісіз бір адамның халыққа сөз сөйлегенін естиміз. (Ол дәстүрлі түрде Патрик Пирспен байланыстырылады.) Рози Редмонд, проститутка, барменге митингтің бизнеске зиян келтіріп жатыр деп шағымданады. Питер Флинн, Флетхер Гуд және Йонг Кови ара-арасында кіріп, сөздердің арасында жылдам ішіп, қайтадан шығып кетеді. Бесси Берджесс пен миссис Гоган да кіреді, олардың арасында төбелес болады. Олар кеткеннен кейін Кови Розиді қорлайды, бұл Флетхермен араларында жанжалға себеп болады. Джек Клитроу, лейтенант Лэнгон және капитан Бреннан форма киіп, "Соқа мен жұлдыздар" туы мен жасыл, ақ және қызыл түсті үш түсті байрақпен кіреді. Олар сөздерден қатты әсер алып, Ирландия үшін түрмеге қамалуға, жарақаттануға немесе өлуге дайын екендерін білдіреді. Олар жылдам ішіп, өз бөлімдерін алып кету үшін уақтылы шығып кетеді. Флетхер Розимен бірге кетеді.

ІІІ акт

Бұл Пасхалық көтерілістің алғашқы күні - Пасхалық дүйсенбіде өтеді. Питер, Г. Гоган және Кови болып жатқан ұрыстар туралы талқылайды және Кови Г. Гоганға Патрик Пирс өзінің адамдарымен бірге Ирландияның тәуелсіздік жариялауын оқуға келгенін хабарлайды. Бесси көтерілісшілердің жеңіліске ұшырауы туралы мақтанады, бірақ басқалар оны елемеді. Нора Флатермен бірге соғыстың ортасында Джекті іздеп, сәтсіз аяқтағаннан кейін пайда болады. Г-жа Гоган оны ішке алып кіргенде, Бесси нан алуға кетеді және көп ұзамай басқаларға барлық жерде тонау басталғанын хабарлап қайтып келеді. Қасқырлар қалыңдықты алып кетіп, олардың қасына бір әйел кіреді. Флатер оған кез келген жол басқалары сияқты қауіпсіз екенін айтады және оған көмектеспей, жақын маңдағы пабты тонауға Ковимен бірге кетеді. Питер өзін атып, құлап қалуы мүмкін деп, оған көмектесуден бас тартады және оны пәтерден тыс жалғыз қалдырады. Миссис Гоган үйден шығатын болса, Беси оның артына жүгіріп, колясканың иесі оны өзіне қалдырған деп айтады. Екі әйел де олжаны бөлісуге келіседі. Бреннан мен Джек жараланған бүлікшімен бірге пайда болады және Нора олармен кездесуге асығады. Ол Джекті жекпе-жектен шығып, өзімен бірге қалуға көндіруге тырысады, оған жаңалық алмаған кезде оның қайда екенін сұрауға кеткенін айтады. Оның әрекеттеріне ашуланған және олар өзіне әкелген ұятқа Жақ Нораның өтініштерін елемей, жолдастарымен кетер алдында оны қатты итеріп жібереді. Содан соң Нора босана бастайды.

IV акт

Бұл көтерілістің кейінгі кезеңінде орын алады. Жергілікті қыз Моллзер туберкулезден қайтыс болды, ал Нораның баласы тірі тумады. Ол сандырақтап, өзін Джекпен бірге орманды кезіп жүргендей көреді. Бреннан келіп, қалғандарына Джек өлтірілгенін хабарлайды. Екі британдық әскер келіп, ер адамдарды алып кетеді – азаматтардың көтерісші снайперге көмектескені күдіктелді. Нора терезеге жақындап, Джек деп шақырады; Бесси оны тартып алып, Бессиді снайпер деп жаңылысып, арқасынан атып жаралайды.

Цензураға ұмтылу

О'Кейси пьесаны алғаш рет Абби театрының режиссерлеріне ұсынғанда, пьесадағы құдайға қарсы сөздер мен дөрекі тілдің қолданылуына, сондай-ақ жыныс жұмысымен айналысатын әйелдің болуына қатысты наразылықтар туды. Директорлар кеңесінің мәжілісінен кейін О'Кейси кейбір сөздерді өзгертуге және екінші актідегі Рози Редмондтың аса жағымсыз деп танылған әнін алып тастауға келісті. Абби театрының директорлар кеңесіндегі үкіметтік өкіл Джордж О'Брайен мемлекеттік қаржыландыру алатын театр мемлекеттік құндылықтарды көрсетуі керек екенін, олай болмаған жағдайда үкіметке Абби театрын қаржыландыруды жалғастыруды қиындататын жауырыс қозғалыстар туындауы мүмкін екенін айтты. Рози кейіпкерін Фигураның сөзімен салыстыра отырып, О'Кейси патриоттардың идеалды арманын У.Б. Йейтстің өмірдің жалпы қабілетсіздігі деп атаған нәрсесімен салыстырады. 1984 жылы Грег Херсов Манчестердегі Корольдік биржада Лиам Нисон, Диердра Моррис, Бернард Хилл және Вал Маклейн қатысқан қойылымды қойды. 2016 жылы Ұлттық театр (Бристольдің ескі театрымен бірлесіп) Говард Дэвис пен Джереми Херриннің бірлескен режиссерлігімен жақсы қабылданып, сәтті өткен қойылымды ұйымдастырды.

Бейімделулер

Эльи Зигмайстер бұл пьесаны 1960 жылдары жазылған сол аттас операсының тақырыбы ретінде пайдаланды. Операның премьерасы 1979 жылғы қазан айында Symphony Space-де «New York Lyric Opera» ұжымымен Нью-Йоркте өтті. 1936 жылы пьесаны американдық режиссер Джон Форд Барбара Стэнвик пен Престон Фостердің қатысуымен фильмге бейімдеді. 2011 жылы BBC Radio 3 радиосы Надя Молинаридің режиссерлік қойылымын эфирге шығарды, онда Элейн Кэссиди Нора рөлін, ал Пэдрейк Делани Джек рөлін сомдады.