Кіріспе

Британдық саяси фракция

Гренвилл вигтері (немесе Гренвиллдер) – 18-шы және 19-шы ғасырдың басындағы бірнеше британдық саяси фракциялардың атауы, олардың барлығы Букингемширдегі белгілі Гренвилл отбасымен байланысты болған.

Өмірбаян

Гренвилл отбасының мүддесі, Ричард Гренвилл Темпл, 2-ші граф Темпл басшылығымен, Букингемширдегі жергілікті саясатқа үстемдік етті және 18-ші ғасырдың ортасында Темплдің жекжаттысы Уильям Питт Аға, 1-ші граф Чатэмнің жақын одақтасы ретінде саясатта елеулі рөл атқарды. Бұрын олар Кобхамның «Көңілдестері» тобының мүшелері болған. Дегенмен, 1760-шы жылдардың басында 1761 жылғы қазан айында Питттің үкіметтен қуылғандығына байланысты отбасында жарылыс болды. Темпл наразылық таныту үшін үкіметтен кетті, бірақ оның кіші інісі Джордж Гренвилл үкіметте қалды, енді оған король Георг III-нің сүйіктісі Лорд Бьют жетекшілік етті, ол Парламент палатасының басшысы болды. Кіші Гренвиллдің жақтастары Гренвиллиттер немесе Гренвилл вигтері деп аталды.

Джордж Гренвилл

Джордж Гренвилл 1763 жылы премьер-министр болып тағайындалғанда саясаткер ретінде толыққанды дамыды, бірақ оның жекелеген қолдаушылары үкімет құруға жеткіліксіз болды. Гренвилл өзінің министрлігін құру үшін көбінесе Бедфорд герцогының қолдаушылары – Бедфорд вигтеріне сүйенуге мәжбүр болды. 1765 жылы патшамен туындаған қақтығыстар нәтижесінде Гренвилл биліктен шеттетілді, содан кейін оппозицияға өтті және 1766 жылдан 1767 жылға дейін үш жеке оппозициялық фракцияның бірін басқарды (қалған екеуін Бедфорд герцогы мен Лорд Рокингем басқарды). 1770 жылы Гренвилл қайтыс болғаннан кейін Саффолк графы Гренвилл фракциясының ресми басшылығын қабылдады және 1771 жылдың басында Лорд Норт министрлігіне Гренвилл фракциясының кіруі туралы келісімге келді, бірақ Гренвиллдің көптеген бұрынғы жақтастары оның ізінен барудан бас тарды және Чатэм мен Темплмен бірге оппозицияда қалды.

Бэкингем маркизі

1779 жылы Лорд Темпл қайтыс болғаннан кейін Джордж Гренвиллдің ұлдары, Джордж Нюгент Темпл Гренвилл, 3-ші Эрл Темпл (1784 жылдан бастап Бьюкингем маркизі) және Уильям Уиндхам Гренвилл, Гренвилл отбасының негізгі тұлғаларына айналды. Темпл 1783 жылғы желтоқсанда Фокс-Норд коалициясын құлатуға және оның туысы Уильям Питттің кішісін премьер-министр ретінде билікке келтіруге маңызды үлес қосты, бірақ ол өзі үлкен лауазымға тағайындалмады. Дегенмен, ол және оның қолдаушылары жаңа үкіметті қолдады, ал Уильям Гренвилл көп ұзамай Питттің ең жақын кеңесшілерінің бірі болды және Француз революциялық соғыстарының қиын кезеңінде он жыл бойы (1791–1801) Сыртқы істер министрі қызметін атқарды.

Лорд Гренвилл

1801 жылы Питтің үкіметінің отставкаға кетуі Питт пен оның туысы Уильям Уиндхам Гренвиллдің (кейін Лорд Гренвилл) арасындағы ажырасуға әкелді, бұл ажырасуды Бэкингем мен оның жақтастары қолдады. Олар Питтке оның маңызды лауазымға тағайындалуына кедері келтіргені үшін әрқашан наразылық білдірген. 1801 жылдан 1804 жылға дейінгі Аддингтон үкіметі кезеңінде Питт үкіметінің көптеген бұрынғы қолдаушылары жаңа министрлікке наразылық білдіріп, Гренвиллді өздерінің көшбасшысы деп санап, өздерін «Гренвиллдер» немесе «Гренвиллиттер» деп атады. Гренвилл бастапқыда өзінің жақтастарынан алшақтап жүргенімен, 1803 жылға қарай өзін олардың жетекшісі деп мойындады. Лорд Бэкингемге бағыныштылардан басқа, топтың көп бөлігі 1794 жылы Питт үкіметіне қосылған және Аддингтон үкіметінің Франциямен бейбітшілік саясатына қарсы болған бұрынғы Портленд вигтерінен тұрды. Топтың көрнекті мүшелері Лорд Спенсер, Лорд Фицвильям, Уильям Уиндхам және Бэкингем мен Гренвиллдің інісі Томас Гренвилл болды. Жаңа топ, осы себепті «Жаңа оппозиция» деп аталды, біртіндеп Чарльз Джеймс Фокстың «Ескі оппозициясымен» шартты келісімге келді. Олардың көптеген келіспеушіліктері болды, ең бастысы Франциямен соғыс мәселесінде: Гренвиллиттер оны одан да агрессивті түрде жалғастыруды қаласа, ал Фокс келіссөздер арқылы бейбітшілікке қол жеткізуді көздеді. 1804 жылы Аддингтон үкіметі құлаған кезде Гренвилл өзінің, Питт және Фокс жақтастарын қамтитын коалициялық үкімет құруға үміттенеді, бірақ король Фокс кіретін үкіметті қабылдаудан бас тартты. Жаңа одақтасы болмастан үкіметке кіруге дайын емес Гренвилл сол жылдың мамырында Питт екінші үкімет құрғанда оппозицияда қалуды жөн көрді. Алайда, екі жылдан кейін Питт қайтыс болған соң, король «Жаңа» және «Ескі» оппозицияны қамтитын үкімет тағайындаудан басқа амалы қалмады, соның нәтижесінде Гренвилл «Барлық таланттар» министрлігінде премьер-министр болды. Коалиция мүшелері құл саудасын жоюдан басқа ештеңе туралы келісе алмаса да, министрлікке корольдің қарсылығы оны 1807 жылдың басында жойды. Одан кейін Гренвилл оппозицияның номиналды жетекшісі болды, бірақ Фоксистердің жетекшісі лорд Грей оған тең дәрежеде болды.

Диссипация

1813 жылы Бэкингемнің қайтысынан және 1817 жылы Гренвиллдің саясаттан шеттелуінен кейін, Гренвиллдер оппозициядағы ерекше саяси топ ретінде сақталды, бірақ олар Бэкингемнің ұлы, Бэкингемнің 2-маркизінің мүдделеріне қызмет ететін қарапайым құралға айналды. Саясатта белсенді қалған бұрынғы Портленд вигтері көбінесе бұрынғы вигтік сенімдеріне оралды. 1822 жылы премьер-министр лорд Ливерпуль Букингемді Букингем және Чандос герцогы етіп тағайындап, сондай-ақ оның бірнеше қолдаушыларын, әсіресе Бақылау кеңесінің президенті болған Чарльз Уильямс Виннді үкіметке тарту арқылы олардың қолдауын сатып алды. Соңынан Гренвиллдер ерекше саяси топ ретінде жойылды.