Кіріспе

Австралиялық саясаткер, NOAA корпусының офицері Джеймс Тайсон (8 сәуір 1819 – 4 желтоқсан 1898) – австралиялық мал өсіруші. Ол Австралияның алғашқы өз күшімен миллионер болған адамы деп есептеледі. Оның аты сыртқа жабық, байлыққа ие және сақ саудагерлікпен байланыстырылды.

Ерте өмір

Джеймс Тайсон 1820 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстің Камден ауданында (сол кезде Коупастер деп аталған) Уильям Тайсон мен Изабелла Маридің (құрметті аты Коулсен) ұлы болып дүниеге келді. Оның туған күні туралы әртүрлі пікірлер бар. Кейбір дереккөздерде 1823 жылдың 11 сәуірі, ал басқалары 1819 жылдың 8 сәуірі деп көрсетілген, тіпті 81 жасында деген де болжам бар, бұл оның туған күнінің мүмкін болатын ауқымын одан да кеңейтеді. Оның анасы Изабелла ұрлық жасағаны үшін сотталды. Оның әкесі Уильям және үлкен ағасы, сондай-ақ Уильям, онымен бірге келді. Нарелан аймағында губернатор Лаклан Маккуариден жер алған Тайсондар шағын шаруалар болып бастады, кейіннен отбасысы өскен соң Шығыс Баргоға көшіп кетті. Жастығында Джеймс майор Томас Митчелл және Джон Бакланд сияқты көршілеріне жұмыс істеді, олар оны Виктория колониясының солтүстік-шығыс шекарасына мал айдауға жалға алды. Содан кейін ағаларымен бірге Батыс Жаңа Оңтүстік Уэльсте жерді иеленуге лицензия алды. Ақырында олар Лаклан және Мюррамбиджи өзендерінің қосылған жеріне, 1837 жылы Джон Окслинің саяхатын қиын қылған қамыстың арасына қоныстанды.

Кәсіпкерлік өмір

Тайсонның байлығы Бендиго алтын кендерінде мал союда жетістікке жеткеніне негізделген. Ол ақылды сатып алу, мал және мал жолдары туралы білім, мал шаруашылығына несие беру және ірі жалдау жерлерін сақтап отыру арқылы кеңейтілді, бұл Солтүстік Квинслендтен Гиппслендке дейін созылған және Мельбурн, Сидней және Брисбен қалаларын етпен қамтамасыз еткен жеткізу тізбегін құрды. Оның алғашқы мүлігі, Royal Bank Station, 1855 жылы Дениликуин маңынан сатып алынды, одан кейін Хуанбонг (Муррумбиджи өзенінің бойында), содан кейін Гиппслендтегі Хейфилд станциясы. Квинслендке көшіп келген ол Дарлинг Даунс аймағындағы Фелтон станциясын иеленді. Батысқа қарай жылжығанда ол 20 000 бас малға арналған Тинненбурра мал шаруашылығын да сатып алды. 1866 жылы ол бірнеше мал шаруашылығын сатып алды: Вурорука, Роттенроу, Гордоншит және Теккулман, барлығы Уаррего өзені мен оның саласы Каттобра сағасында орналасқан. Оның басқа станцияларына Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Бангате, Гундублуи, Тупра және Муронова; ал Квинслендтегі Гленормистон, Суонвэйл, Метеор Даунс және Альбиния Даунс, Баббилора, Карнарвон, Талли, Уиоби, Фелтон және Маунт Расселл кірді. Ол бір рет Квинсленд үкіметіне ұсынылған трансконтиненталдық теміржол құрылысының құнына 500 000 фунт стерлинг көмектесу үшін несие бергені жазылған. 1892 жылы экономикалық төмендеу кезінде ол үкіметке көмек көрсету үшін 250 000 фунт стерлингтік қазына векселін алды.

Саясат

1893 жылы ол Квинсленд заң шығару кеңесінің мүшесі болды, бірақ кеңестің жұмысына белсенді қатыспады.

Флора Шоумен байланыс

Энид Моберли Белл (1947:124–126) Тайсон мен Флора Шоудың ұзақ пойыз сапарында болған кездейсоқ кездесуін айтады: олардың өмірлік жолдары әртүрлі болса да, олардың "құндылықтар бойынша түбірлі келісімі болды – байлыққа немқұрайлылық, оқиғаға құштарлық, атқарылған жұмыстан қанағаттану" – қараңыз, Э. М. Белл (1947) Флора Шоу: леди Лугард, D. B. E. Constable.

Өлім

Сөйлеуі баяу болғанымен, өткір және зерделі "Джимми" Тайсон әдетте жұмысшы немесе шекара күзетшісі сияқты киінетін, ал өзінің түрлі меншіктеріне барғанда аты-жөнін жасырып, менеджер үйінің ыңғайлылығынан гөрі, саяхатшылар лагерін және күн батқанда бірге отыруды артық көретін. Тайсон Австралияны көп аралап, бірақ ақырында Дарлинг Даунстағы Фелтон станциясын негізгі үйі етіп белгіледі. Ол 1898 жылдың 4 желтоқсанында қайтыс болды. Екі апта бойы ауырып жүргенімен, дәрігерге көрінуден бас тартты. Оның қоштасу рәсімі Тоуомбадағы Сент-Джеймс шіркеуінде өтті және Тоуомба зиратына жерленді. Өмірінің соңында оның мүлкі Австралиядағы ең ірі мүлік болып есептелді. Бірақ ол үйленбеген, баласыз және өсиеттама қалдырмай дүниеден өтті. Оның мүлкі сатылып, шамамен 2,36 миллион фунт стерлинг түсті, ол жақын туыстарына бөлінді. 1901 жылы оның денесі эксгумацияланып, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Кемпбелтаун қаласындағы Санкт-Петер Англикан шіркеуіндегі отбасылық мазарға қайта жерленді.

Мұра

Банжо Патерсон (T. Y. S. O. N.), Брейкер Морант және Уилл Огилвидің бәрі оның жайлы жазған. Джеймс Тайсонның құжаттары Дениликин және аймақтық тарихи қоғамында, Австралия Ұлттық кітапханасында, Квинсленд штатының мұрағатында және Квинсленд штатының мемлекеттік кітапханасында сақталады. Бұл құжаттар Австралияның ең ірі мал шаруашылығы империясын құрған және елдің алғашқы миллионері болған адамның қалған жазбалары болып табылады. Ол «өз өмірінде-ақ аңызға айналған» адам ретінде сипатталған, ал оның қайтысы Банжо Патерсонның «T. Y. S. O. N.» атты өлеңімен тойланды. 2010 жылы Джеймс Тайсон Квинсленд бизнес көшбасшыларының Даңқ залына енгізілді. Осы оқиғаға арналған цифрлық бейнежазбада Тайсон Донели құрметті Джеймс Тайсонның (MLC) және оның 19 ғасырдағы мал шаруашылығымен айналысуы туралы айтады. Донели Тайсонды атап көрсеткен Банжо Патерсонның өлеңін оқып, оның өмірі бойы жинаған байлығын (қазіргі шарамен 9 миллиард австралиялық долларына бағаланған) талқылайды.

Марапаттар

2010 жылы құрметті Джеймс Тайсон МЛК Австралияның алғашқы мал королі ретінде Квинсленд бизнес лидерлерінің Даңқ залына енгізілді.