Японияның ядролық қарусыз саясаты және үш қағидасы
Japan's non-nuclear weapons policy
Японияның ядролық қару саясаты: 3 қағида (қолдану, өндіру, әкелу емес). АҚШ қорғауымен, қарусыздық келісімі, соғыстан кейінгі кезең мен қауіпсіздік туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапонияның ядролық қаруға ие болмау саясаты – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жапонияны одақтас күштері басып алған кезде Дуглас Макартур тарапынан қабылданған, ядролық қаруды иеленбеу, өндірмеу және елге әкелмеу қағидаларының үш принципі ретінде кеңінен танымал.
Japan's non nuclear weapons policy is a policy popularly articulated as the Three Non Nuclear Principles of non possession, non production, and non introduction of nuclear weapons imposed by Douglas MacArthur during the Allied occupation of Japan following the Second World War.
Даму тарихы
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Хиросима мен Нагасакидегі атомдық бомбалаулар мен олардың императорлық әскерін таратудан соң, Жапония АҚШ-тың "ядролық шатыры" астына түсті, олар ядролық қару өндірмеу шартымен. Ядролық құралды жасау технологиясы әлемге тарағандықтан, АҚШ Жапонияның ядролық қару жасау мүмкіндігіне қатысты талап қойды. Бұл АҚШ пен Жапония арасындағы қауіпсіздік шартында ресми түрде бекітілді, ол Жапониямен жасалған бейбітшілік шартына қосымша ретінде, АҚШ-қа "Алыс Шығыстағы халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтауға және Жапонияны сырттан болатын қарулы шабуылдан қорғауға" үшін әскери күштерді орналастыруға рұқсат берді. Шарты 1953 жылы алғаш рет қолданылды, одан кейін советтік МиГ-15 ұшақтарының бірнеше рет жапон әуе кеңістігін бұзуынан кейін Жапония Сыртқы істер министрлігі АҚШ-тың араласуын сұрады.
Following World War II, the atomic bombings, at Hiroshima and Nagasaki and the deconstruction of their imperial military, Japan came under the US "nuclear umbrella" on the condition that they would not produce nuclear weapons. The requirement was imposed by the United States that Japan might develop nuclear weapons, as the technology to develop a nuclear device became known around the world. This was formalized in the Security Treaty Between the United States and Japan, a corollary to the Treaty of Peace with Japan, which authorized the U. S. to deploy military forces in Japan in order "to contribute to the maintenance of the international peace and security in the Far East and to the security of Japan against armed attack from without". The treaty was first invoked in 1953 when, following a series of Japanese airspace violations by Soviet MiG 15s, the Japanese Foreign Ministry requested U. S. intervention.
Қоғамның алғашқы қарсылығы
Жапонияны жаулап алғаннан кейінгі жылдары, Хиросима мен Нагасакидегі атом бомбалары жапон халқының санасында әлі де жақсы сақталған кезде, қоғамдық пікір ядролық қаруды қолдануға, тіпті жапон жерінде болуына да қарсы болды. Бұл пікірдің куәсі ретінде 1954 жылы АҚШ-тың сутекті бомба сынағынан «Дайго Фукурю Мару» кемесіне кездейсоқ сәуле түсіру оқиғасы кеңінен жарияланды. Оқиға туралы жаңалықтар радиацияға қатысты қоғамдық қорқыныш пен атомдық және ядролық қару сынақтарына қарсы наразылықты тудырды. 1955 жылдың 28 шілдесінде АҚШ Жапониядағы әскери базаларды «Honest Johns» зымырандарымен, яғни атомдық оқ-дәрілермен де жабдықталуы мүмкін конвенциялық зымырандармен жабдықтау ниетін жариялады. Эйзенхауэр әкімшілігі мен Хатояма кабинеті наурыз айынан бері осы зымырандарды орналастыруды жоспарлап келген, бірақ бұл жариялау парламентте ашу-ыза тудырып, халықтың наразылығын оянтты. Оказаки мен Хатояма парламентке зымырандардың жапон аумағында ядролық оқ-дәрілермен жабдықталмайтынын және АҚШ Жапонияға ядролық қару әкелгенге дейін үкіметтің барлық деңгейімен кеңесетінін уәде беруге мәжбүр болды. 1955 жылдың желтоқсанында қабылданған «Атом энергиясы туралы негізгі заңның» мәтіні қоғамдық пікірді бейнелейді, «атом энергиясын зерттеу, дамыту және пайдалануды» тек «бейбіт мақсаттарда» ғана шектейді. Жапонияда ядролық энергия қолданылады. 1957 жылы премьер-министр Нобусуке Киши ядролық қаруға Тыныш мінез-құлық конституциясының 9-бабы техникалық тұрғыдан тыйым салмайтынын, бірақ адамгершілік қағидалар мен халықтың пікіріне сәйкес ұлттық саясат оларды қолдануға және енгізуге тыйым салу керектігін мәлімдеді. (Дегенмен, Конституцияның осы түсіндірмесі де сынға ұшырады.) 1962 жылы премьер-министр Икеда Хаято бұл саясатты қайта растады. Жапон дін басшылары ядролық қаруға қарсы күресті белсенді түрде қолдады – Сока Гаккайдың екінші президенті Хосей Тода 1957 жылдың 8 қыркүйегінде ядролық қаруды толық жою туралы декларация жариялады.
In the years after the occupation, with the atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki still fresh in the Japanese consciousness, public sentiment was strongly against the use, and even presence on Japanese soil, of nuclear weapons. This sentiment was evidenced by the widely reported accidental irradiation of the Daigo Fukuryu Maru from a U. S. hydrogen bomb test in 1954. News of the incident aroused public fears over radiation and outcry against atomic and nuclear weapons testing. On 28 July 1955, the U. S. announced its intention to equip military bases in Japan with Honest Johns, conventional missiles which could also be fitted with atomic warheads. The Eisenhower Administration and Hatoyama Cabinet had been arranging for the deployment since March, but the announcement sparked outrage in the Diet and public protest. Okazaki and Hatoyama were forced to make assurances to the Diet that the missiles would not be equipped with nuclear warheads on Japanese territory, and that the United States would have to consult with the entire government before introducing nuclear weapons into Japan. The language of the Atomic Energy Basic Law, adopted in December 1955, reflects the public sentiment, restricting "the research, development and utilization of atomic energy" to "peaceful purposes". Nuclear power is used in Japan. In 1957, Prime Minister Nobusuke Kishi stated his opinion that nuclear weapons were not technically prohibited by Article 9 of the Peace Constitution, though for reasons of humanity and in accordance with popular sentiment national policy should prohibit both their use and introduction. (Even this interpretation of the Constitution, however, drew criticism.) Prime Minister Ikeda Hayato reaffirmed the policy in 1962. Japanese religious leaders were strongly opposed to nuclear weapons— Josei Toda, second President of the Soka Gakkai, issued a declaration, on 8 September 1957, for the complete abolition of nuclear weapons.
Сатоның "төрт тірек" саясаты
Либералдық-демократиялық партияның (ЛДП) президенті Эйсаку Сато 1964 жылдың желтоқсанында премьер-министр болып сайланды (Қытай ядролық қару қабілетін сынақ жарылысы арқылы көрсеткеннен кейін бір ай өткен соң). Жеке түрде Жапонияның ядролық қаруға ие болуын қолдағанмен, жағдай премьер-министр Сатоны қазіргі стандартты Үш ядролық емес принципті алғаш рет жариялауға мәжбүр етті және ол ядролық қаруды таратпауға қосқан үлесі үшін есте қалады. Ең бастысы, ол Окинава аралын АҚШ-тың оккупациясынан қайтарып алуға ниеттенді. АҚШ-тың ядролық қаруының онда болуына қарсы күшті халықтық наразылықтан туындаған қиындықтарды жеңу үшін Сато Джонсон әкімшілігімен келісімге келді, Окинаваның бақылауын Ядролық қаруды таратпау шартыға (ЯҚТШ) Жапонияның кіруімен алмастырды. Әкімшілігінің ядролық амбицияларына қатысты халықтың күмәнін сейілту үшін Сато 1967 жылы Парламентке Үш ядролық емес принципті ұсынды. 1968 жылы, жапондық әскери қорғаныс опцияларын шектеуін азайту мақсатында, Сато принциптерді (1) бейбіт мақсаттар үшін ядролық энергияны пайдалануды ілгерілету, (2) жаһандық ядролық қарусыздану, (3) ядролық шабуылдан қорғану үшін АҚШ-тың ядролық тиынына сену және (4) Үш принцип негізінде "Төрт тіректі ядролық саясат" ретінде кеңейтті. Атап айтқанда, төртінші тірек "Жапонияның ұлттық қауіпсіздігі басқа үш саясатпен қамтамасыз етілген жағдайларда" принциптерді сақтауға шақырды, бұл жағдайдың өзгеруі Жапонияға ядролық бағдарламаны дамытуға мүмкіндік беруі мүмкін екенін білдіреді. АҚШ-тың Вьетнам соғысына қатысуы, Солтүстік және Оңтүстік Корея арасындағы агрессия және Тайвань бұғазындағы шиеленіс аясында бұл ереже Парламентке ядролық опцияның Жапонияның ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндіретін кез келген қақтығыс күшейген жағдайда қарастырылатынын сендірді. Бұл ядролық қарудан бас тарту саясаты Сато үкіметі тапсырыс берген құпия зерттеудің (1994 жылы жарияланған) нәтижесі болған 1968/1970 жылғы есеппен ішкі тұрғыдан негізделді. Бұл құжат ядролық опцияның техникалық, экономикалық, саяси және халықаралық аспектілерінен толыққанды шығын-пайда талдауын ұсынды. Ақырында, ядролық қарусыздануды жақтаған құжат АҚШ-тың ядролық тиыны сыртқы агрессияны болдырмау үшін жеткілікті деген қорытындыға келді. Сондай-ақ, Жапонияның ядролық шабуылға өте осалдығы (халық тығыздығы жоғары) және ядролық қару бағдарламасынан кейін халықаралық оқшаулану мүмкіндігі де атап өтілді. Сато принциптерді өзінің маңызды емес деп есептегенімен және оларды орындауға икемді болғанымен, халық пікірі мен қарсы Социал-демократиялық партияның саясатын қабылдауына байланысты ол және ЛДП да оларды ауызша қолдады. 1970 жылы, АҚШ-тың тілегі бойынша, бірақ көп ойланғаннан кейін және бірнеше маңызды шарттармен, Жапония ЯҚТШ-ға қол қойды; ал 1972 жылы, АҚШ-тың ядролық қаруларынан босатылған Окинава Жапонияның басқаруына қайта оралды. Парламент 1971 жылы принциптерді ресми қабылдау туралы резолюция қабылдады, бірақ олар заңға айналмады. Эйсаку Сато 1974 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды, оның көп бөлігі Жапонияның ЯҚТШ-ға кіруіне атсалысқан еңбегі үшін берілді. Нобель лекциясында (Парламентке алғашқы мәлімдемесінің жетінші жылдығында) Сато Үш ядролық емес принципті қайталады және талқылады, сондай-ақ болашақ үкіметтер оларды қабылдайтынына үміт пен сенім білдірді.
Liberal Democratic Party (LDP) President Eisaku Satō was elected Prime Minister in December 1964 (only a month after China revealed its nuclear weapons capability with a test explosion). Although privately supportive of Japanese nuclearization, circumstances led Prime Minister Satō to first articulate the now standard Three Non Nuclear Principles, and he is remembered for his contributions to non proliferation. Most significantly, he was determined to reacquire the island of Okinawa from U. S. occupation. Frustrated by strong public sentiment against the U. S. nuclear presence there, Satō struck a deal with the Johnson Administration, exchanging control of Okinawa for Japan's entry into the Nuclear Non Proliferation Treaty (NPT). To ease public misgivings about his administration's nuclear ambitions, Satō introduced the Three Non Nuclear Principles to the Diet in 1967. Retroactively, to lessen the principles' restriction on Japanese military defense options, in 1968 Satō broadened the principles into the "Four Pillars Nuclear Policy" of (1) promoting the use of nuclear power for peaceful purposes, (2) global nuclear disarmament, (3) reliance on the U. S. nuclear deterrent for protection from nuclear attack, and (4) the Three Principles. In particular, the fourth pillar called for adherence to the principles "under the circumstances where Japan's national security is guaranteed by the other three policies", implying that a change of circumstances might allow Japan to develop a nuclear program. Amid anxiety over U. S. involvement in the Vietnam War, aggression between North and South Korea, and tense Cross Strait relations, this stipulation served to reassure the Diet that the nuclear option would still be considered if any of the conflicts escalated to threaten Japanese national security. This policy of nuclear abstention was justified internally by the 1968/1970 Report, the product of a secret study commissioned by the Satō Government (leaked to the public in 1994). The document was a comprehensive cost benefit analysis of the nuclear option from technical, economic, political, and international perspectives. Ultimately favoring non nuclearization, the document concluded that the U. S. nuclear deterrent sufficed to deter outside aggression. It also stressed both Japan's extreme vulnerability to nuclear attack (high population density) and the likelihood of international isolation in the wake of a nuclear weapons program. Though Satō thought little of the principles and was pliant in his enforcement of the principle of nonintroduction, in view of popular opinion and the embracing of the policy by the rival Social Democratic Party, he and the LDP also remained vocally supportive. In 1970, as desired by the U. S. but after much hesitation and with some key stipulations, Japan signed the NPT; and in 1972, relieved of U. S. nuclear weapons, Okinawa reverted to Japanese rule. The Diet passed a resolution formally adopting the principles in 1971, though they were not made law. Eisaku Satō was presented with the Nobel Peace Prize in 1974, in large part for his work toward Japan's entry into the NPT. In his Nobel Lecture (on the seventh anniversary of his original statement to the Diet), Satō reiterated and discussed the Three Non Nuclear Principles and expressed hope and confidence that future governments would adopt them as well.
Қосымша ықпал ету
Халықтың пікірін анықтау сауалнамалары ядролық қарулануға халықтың басым көпшілігінің қарсы екенін үнемі көрсетіп келеді, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ондаған жылдарда болған, тіпті "суық соғыс" аяқталғаннан кейін де осыны дәлелдейтін бірнеше оқиғада айқын көрінеді.
Opinion polls have consistently revealed that public opinion is overwhelmingly opposed to nuclearization, as several events over the decades following World War II, even after the end of the Cold War, have demonstrated.
Кобе формуласы
Кобе портын АҚШ флоттары соғыстан кейінгі оккупация кезінде, ол 1974 жылы аяқталғанда, кеңінен пайдаланды. Оккупация барысында Кобе портындағы АҚШ әскери объектілері үнемі халықтың наразылығына түсті. Кобе Жапонияға қайтарылғаннан кейін халықтың ұсыныстары 1975 жылғы 18 наурызда қалалық кеңестің ядролық қаруланған кемелердің портқа кіруіне тыйым салу туралы қаулысына әкелді. АҚШ саясаты ядролық қарудың орналастырылуын нақтыламау және жоққа шығармау тұрғысынан, бұл қаулы Кобе портынан АҚШ әскери-теңіз күштерін шығарды. Ядролық қуатпен жүретін АҚШ кемелерінің болуы және үкіметтің ядролық қаруланған соғыс кемелерін Жапония порттарына кіргізгендігі туралы алаңдаушылықтар (кейін расталды) осы қаулыны үш ядролық емес принциптің алғашқы маңызды қолданылуына айналдырды. Бұл қатаң саясат "Кобе формуласы" деп белгілі болды және оның қабылдалынан бері Жапонияның мыңдаған муниципалитеттері ұқсас ядролық қарусыз қаулыларды қабылдады.
The port of Kobe was used heavily by the U. S. fleet during its postwar occupation, which ended in 1974. Throughout the occupation, U. S. military facilities at Kobe Port were the target of continuous public protest. Public petitions after Kobe's return to Japan culminated in an 18 March 1975 resolution by the city council to prohibit nuclear armed vessels from entering the port. U. S. policy being to neither confirm nor deny nuclear weapons deployment, this resolution effectively removed the U. S. naval presence from Kobe Port. Amid the presence of nuclear powered U. S. vessels and concerns that the government allowed nuclear armed warships into Japanese ports (later confirmed), this resolution became the first major application of the three non nuclear principles. The strict policy has become known as the "Kobe Formula", and since its inception several thousand Japanese municipalities have adopted similar nuclear free resolutions.
Қарап шығу
Соңғы жылдары жапон саясаткерлері үш ядролық емес қағиданы күмәндандырып, оны талқылауға көбірек ұмтылуда. 1999 жылдың қазан айында Қорғаныс вице-министрі Шинго Нишимура Диетке (бұрынғы сұхбатында айтылғандай), Солтүстік Кореяның қаупін ескере отырып, Жапонияның ядролық қарулануы жөніндегі кең ауқымды пікірталас басталуы керек деп ұсынды. Халықтың наразылығы Нишимураны (Кейдзо) Обучи кабинетінен дереу отставкаға кетуге мәжбүр етті. 2002 жылдың мамыр айында Бас Кабинет хатшысы Синдзо Абэ Кишидің 9-шы бап Жапонияға жеткілікті кішкентай (қатаң қорғанысқа бағытталған) ядролық қаруларға, соның ішінде құрлық аралық баллистикалық зымырандарға (ҚАБЗ) және атом бомбаларына ие болуына кедергі келтірмейтіні туралы байқауын қайталады. Сол жылдың маусым айында Бас Кабинет хатшысы Ясуо Фукуда журналистермен жасырын әңгімелесу кезінде (кейін жауапкершілікті мойнына алды), "ахуал мен қоғамдық пікір Жапонияның ядролық қаруға ие болуын қажет етуі мүмкін" деді. Фукуданың бұл сөздері жорамал болғанымен, жұртшылықтың кеңінен наразылығын тудырды және Хиросимада Фукуданың мәлімдемесінен кейін наразылық акциясы өтті. Біраз уақыттан кейін Фукуда өзінің мәлімдемесін түзетіп, Жапония 9-шы бап бойынша ҚАБЗ-ға ие бола алмайтынын нақтылады. Фукуда отставкаға кетуге мәжбүр болған жоқ; Премьер-министр Джуничиро Койдзуми оның сөздерін "кәйбір елдің негізгі саясаты қайта қарастырылуы мүмкін екенін көрсету ғана" деп сипаттап, үкіметінің принциптерді қайта қарау ниеті жоқ екенін мәлімдеді. Койдзуми Хиросима мен Нагасакидегі бейбітшілік еске алу рәсімдерінде әрқашан осы принциптерді қайталайды. Жапонияның ядролық емес саясатына бірнеше танымал ғалымдар мен жазушылар, оның ішінде Киото университетінің профессоры Терумаса Наканиси және әдеби сыншы Кадзуя Фукуда ("Voice" журналында "Жапония үшін ядролық декларация" атты мақала жазған) сын айтты. Дегенмен, көптеген жазушылар мен ғалымдар ядролық емес саясатты қолдайды. Жапония ядролық қаруды толық жою мақсатындағы келіссөздерге арналған міндетті келісімге қол қоймауды шешті.
In recent years Japanese policymakers have been increasingly public in calling the three non nuclear principles into question. In October 1999, Deputy Vice Minister of Defense Shingo Nishimura proposed to the Diet (as stated in a previous interview) that, in light of the North Korean threat, serious debate on Japan's nuclearization should begin. Public furor immediately forced Nishimura to resign from the (Keizo) Obuchi Cabinet. In May 2002 Deputy Chief Cabinet Secretary Shinzo Abe repeated the observation of Kishi that Article 9 did not preclude Japan from owning sufficiently small (strictly defensive) nuclear weapons, including ICBMs and atomic bombs. In June of that year, Chief Cabinet Secretary Yasuo Fukuda, in an off the record talk with reporters (for which he later took responsibility), remarked further that "circumstances and public opinion could require Japan to possess nuclear weapons". Despite being highly hypothetical, both comments provoked public outcry and a sit in protest in Hiroshima followed Fukuda's remark. Shortly thereafter Fukuda amended his statement, specifying that Japan could not own ICBMs under Article 9. Fukuda was not forced to resign; Prime Minister Junichiro Koizumi described his remarks as "simply an observation that any basic policy of a country can be reviewed" and insists that his government has no intention of reviewing the principles. Koizumi continues to reaffirm the principles in each of his addresses for the Hiroshima and Nagasaki Peace Memorial Ceremonies. More fervent criticism of Japan's non nuclear policy has come from a few well known academics and writers, including Kyoto University professor Terumasa Nakanishi and literary critic Kazuya Fukuda (who penned the article "A nuclear declaration for Japan" for Voice magazine). The majority of writers and scholars, however, tend to support non nuclearism. Japan decided not to sign the UN treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons, a binding agreement for negotiations for the total elimination of nuclear weapons.