Біссектіпельта: Өзбекстаннан табылған кейінгі бор дәуірінің бронетәрізді динозавры
Bissektipelta
Bissektipelta – Өзбекстандағы кейінгі бор кезеңінде өмір сүрген анкилозаврлар туысы. Жаңа түр, B. archibaldi, қазба жұмыстары арқылы табылды. Динозаврлар, палеонтология.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Кейінгі бор дәуірінен келген анкилозавр туысы
Ankylosaur genus from the Late Cretaceous
Bissektipelta (мағынасы "Бисекті қалқан") - бор дәуірінің соңында, қазіргі Өзбекстанның Бисекті формациясында өмір сүрген анкилозаврин тиреофор динозаврлардың туысы. Bissektipelta – бір ғана түрін қамтитын, B. archibaldi типтік түрінен тұратын моноспецификалық туыс.
Bissektipelta (meaning "Bissekty shield") is a genus of ankylosaurine thyreophoran dinosaurs that lived in Asia during the Late Cretaceous in what is now the Bissekty Formation of Uzbekistan. Bissektipelta is a monospecific genus, containing only the type species B. archibaldi.
Ашу тарихы
1998 жылдың қыркүйегінде өзбек-орыс-британдық-американдық бірлескен жоба анкилозаврдың ми қуысын қазып шығарды. 2002 жылы Александр Аверянов осы табылған нәрсеге сүйене отырып, Amtosaurus туысының екінші түрін атады: Amtosaurus archibaldi. Бұл атау URBAC (Өзбекстан, Ресей, Ұлыбритания, Америка және Канада) жобасын басқарған Джеймс Дэвид Арчибальдтың құрметіне берілді. ZIN PH 1/6 холотиптік үлгісі Джаркудуктың Турондық-Кониақ қабаттарына жататын Биссекти формациясынан алынған. Ол жақсы сақталған, толыққанды сүйектелген ми қабығынан, жартылай бас сүйегінің қаптамасынан, сондай-ақ оқшауланған тістер мен остеодермалардан тұрады. 2020 жылы Кузьмин және оның әріптестері тағы екі үлгіні қарастырды. Оларға ZIN PH 281/16 кіреді – кішкентайрақ, бірақ жақсы сақталған, кейбір сүйектері арасында тігістері ашық жартылай ми қабығы, және ZIN PH 2329/16 – холотипке ұқсас, бірақ сәл зақымдалған және шөгінді қабатында шатастырылған тағы бір ми қабығы. Көптеген бас сүйегінің ерекшеліктеріне сүйене отырып, Кузьмин және оның әріптестері Bissektipelta-ны алдыңғы қатарлы Ankylosaurinae-ге базальдық деңгейде орналастырды және оның жарамды таксономиялық статусын растады. 2020 жылы Иван Кузьмин және оның әріптестері Bissektipelta-ның ми қабығы үлгілерін егжей-тегжейлі сипаттап, зерттеді. Олар КТ сканерлерін пайдаланып ми қуысының эндокастын 3D реконструкциясын жасады және Bissektipelta миының маңызды бөлігін иіс сезу бағаналары алып жатқанын анықтады, бұл Bissektipelta-ның иіс сезу қабілетінің жоғары деңгейде дамығанын растады. Бас сүйегінің қаптамасының айналасындағы көптеген ұсақ қан тамырлары, ми қабығының бүйірлік қабырғасы және бас сүйегінің қан тамырлары мидың айналасында күрделі желі құрайды, бұл қан ағынын қайта бөлуге және миды салқындату және оңтайлы температураны сақтау үшін жылу алмасудың физиологиялық механизмдерін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, ішкі құлақтағы кохлеарлық каналдардың ұзындығы Bissektipelta және көптеген басқа анкилозаврлардың 100 Гц және 3000 Гц аралығындағы төмен жиілікті дыбыстарды естуге бейімделгенін көрсетеді. Көбірек дамыған анкилозаврлардың кохлеарлық каналдарының ұзартылуы олардың төмен жиілікті дыбыстарды жақсырақ естуге бейімделгенін көрсетеді.
In September 1998, the joint Uzbek Russian British American Project excavated the braincase of an ankylosaur. In 2002, Alexandr Averianov, based on this find, named a second species of the genus Amtosaurus: Amtosaurus archibaldi. The specific name honours James David Archibald, leading the URBAC (Uzbekistan, Russia, Britain, America, & Canada) project that performed the excavation. The holotype specimen, ZIN PH 1/6, was collected from the Bissekty Formation, dating from the late Turonian Coniacian, of Dzharakuduk. It consists of a well preserved, fully ossified braincase with a partial skull roof, along with isolated teeth and osteoderms. Two additional specimens were referred to by Kuzmin and colleagues in 2020. These consist of ZIN PH 281/16, a smaller but well preserved partial braincase with open sutures between some bones and ZIN PH 2329/16, another braincase similar in size to the holotype that is slightly damaged and mixed up within the sediment layer. Based on numerous cranial traits, Kuzmin and colleagues have placed Bissektipelta within the advanced Ankylosaurinae in a basal position and confirmed its valid taxonomic status. In 2020, Ivan Kuzmin and colleagues described and examined the braincase specimens of Bissektipelta in extensive detail. They performed a 3D reconstruction of the endocast of the brain cavity using CT scans and they revealed that a considerable part of the brain of Bissektipelta was occupied by olfactory bulbs, confirming that Bissektipelta had an extremely developed sense of smell. The numerous small vascular canals around the skull roof, the lateral wall of the brain case and cranial vessels form a complex network around the brain which allowed the redistribution of the blood flow and physiological mechanisms for heat exchange in order to cool down the brain and maintain optimal temperatures. In addition, the length of the cochlear ducts in the inner ear suggests that Bissektipelta, and many other ankylosaurs, were adapted for low frequency hearing within 100 Hz and 3000 Hz. The elongated cochlear ducts in the more advanced ankylosaurines seem to indicate that these traits were adapted for enhanced hearing at lower frequencies.