Телматозавр: Румыниядағы жоғалып кеткен динозаврлар туысы. Кішкентай хадрозавр, аралдық кішірейіп қалғандықтан шамамен өлшемдері және салмағы болған. Қазба жөніндегі ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрылысы жойылған динозаврлар туысы
Extinct genus of dinosaurs
Тельматозавр (мағынасы "батпақты кесіртке") – Румынияның соңғы бор дәуірінен табылған базальды хадрозавроморф динозаврлар туысы. Бұл салыстырмалы түрде кішкентай хадрозавр, ұзындығы шамамен және дене массасы шамамен болған, бұл құбылыс аралдық карликоздың бір мысалы ретінде түсіндіріледі.
Telmatosaurus (meaning "marsh lizard") is a genus of basal hadrosauromorph dinosaur from the Late Cretaceous of Romania. It was a relatively small hadrosaur, measuring approximately in length and in body mass, which has been explained as an instance of insular dwarfism.
Ашылу
1895 жылы бірнеше шаруа Илона Нопксаға, олардың жер иесінің қызына, Трансильваниядағы Хунедоара (кейін Хуняд) ауданындағы Săcele иелігінде табылған динозаврдың бас сүйегін сыйға берді. Илонаның үлкен ағасы Ференц немесе Франц Нопкса фон Фелсэ Силвас болды, ол осы жаңалықтан кейін Вена университетінде палеонтологияны оқуға шабыттанды. 1899 жылы Нопкса бас сүйекті Limnosaurus transsylvanicus деп атады. Туыс атауы грек тілінен алынған λιμνή, limné, "батпақ" деген сөзден шыққан, ол хадрозаврлардың батпақта мекендеуіне сілтеме жасайды. Түр атауы Трансильванияға қатысты. Кейін Нопкса 1872 жылы Отниел Чарльз Марштың Limnosaurus атауын крокодилге (кейін Pristichampsus деп қайта жіктелді) қолданғанын анықтады, сондықтан 1903 жылы Нопкса туысты Тельматозавр деп қайта атады. Тельма сөзі де "батпақ" дегенді білдіреді. 1910 жылы Барнум Браун, Нопксаның жаңа атауын білмей, Геккатазавр туысын атады, бірақ бұл кіші мақсатты синоним болып табылады. Голотип, BMNH B.3386, Хацег бассейнінде, Маастрихт кезеңіне жататын Санпетру формациясының қабаттарында, шамамен 68 миллион жыл бұрын табылды, сол кезде ол Еуропа архипелагының аралдарының бірі – Хацег аралының бөлігі болды. Ол төменгі жақ сүйектерімен бірге бас сүйектен тұрады. 1915 жылы Нопкса өзінің түрін Orthomerus transsylvanicus деп атады. Алайда, 1980 жылдардан бері Orthomerus номен дубиум деп есептеледі, бұл Тельматозавр атауын қайта жаңартуға әкелді. Испания, Франция және Германиядан алынған, Orthomerus деп аталған, фрагментті хадрозауроид материал қазір көбінесе Telmatosaurus туысына жатқызылады, бірақ олардың бір екенін дәлелдеу қиын; осыған ұқсас жағдай румындық фрагменттері мен жұмыртқаларына да қатысты.
In 1895 some peasants presented Ilona Nopcsa, the daughter of their lord, with a dinosaur skull they had found at the estate Săcele in the district Hunedoara (then named Hunyad) in Transylvania. Ilona had an elder brother, Ferenc or Franz Nopcsa von Felső Szilvás who was inspired by the find to become a paleontology student at the University of Vienna. In 1899 Nopcsa named the skull Limnosaurus transsylvanicus. The generic name was derived from Greek λιμνή, limné, "swamp", a reference to the presumed swamp dwelling habits of hadrosaurs. The specific name referred to Transylvania. Later Nopcsa discovered that the name Limnosaurus had already been used by Othniel Charles Marsh in 1872 for a crocodilian (later reclassified as Pristichampsus), so in 1903 Nopcsa renamed the genus Telmatosaurus. Telma again means "marsh". In 1910 Barnum Brown, unaware of Nopcsa's replacement name, named the genus Hecatasaurus, but this is a junior objective synonym. The holotype, BMNH B.3386, was found in the Haţeg Basin in a layer of the Sânpetru Formation dating from the Maastrichtian, about 68 million years old, at the time part of the Haţeg Island, one of the islands of the European Archipelago. It consists of a skull with lower jaws. In 1915 Nopcsa referred his species to the genus Orthomerus, as an Orthomerus transsylvanicus. However, since the 1980s, Orthomerus has been considered a nomen dubium, leading to a revival of the name Telmatosaurus. Fragmentary hadrosauroid material from Spain, France and Germany, that had been referred to Orthomerus, is now often assigned to Telmatosaurus, but an identity is hard to prove; the same is also true of many Romanian fragments and eggs.
Палеопатология
Думбрава және тағы басқалар зерттеген жас Тельматозаврдың төменгі жақ сүйегінде амелобластома деп аталатын қатерлі емес ісік табылды. Динозаврда осындай қатерсіз ісік кездесуі – бұл алғашқы жағдай, себебі осы жаңалыққа дейін амелобластомалар тек қазіргі сүтқоректілерде (адамдарды қоса алғанда) және дернәсілдерде ғана белгілі болған. Динозаврдың амелобластомасын анықтау, қатерсіз ісіктердің дамуы – бұл жаңа құбылыс емес, олардың негізгі қасиеті екенін көрсетеді. Дәл сол жағдайдағы адамдарда болатындай, бұл ісік динозаврдың дамуының бастапқы кезеңдерінде оған қатты ауыртпалық тудырмаған болуы мүмкін, бірақ зерттеушілер оның көлемінен бұл динозавр ересекке жетпей қайтыс болғанын анықтады. Оның тек екі төменгі жақ сүйегі сақталғандықтан, өлім себебін анықтау мүмкін емес. Зерттеушілер амелобластоманың оның өліміне себеп болды ма деп ойланды. Қазіргі заманғы мысалдардан белгілі болғандай, жыртқыштар көбінесе топтағы әлсіз немесе жарақат алған жануарларды шабуылдайды. Бұл динозаврдың ісігі өлген кезде толық дамымаған, бірақ ол оның ерте қайтысына ықпал еткен болуы мүмкін.
A juvenile Telmatosaurus examined by Dumbrava et al. bears a large non cancerous tumor called an ameloblastoma on its lower jaw. The presence of this benign tumor in a dinosaur is a first, as before the discovery, ameloblastomas were known only from modern mammals (including humans) and reptiles. The discovery of an ameloblastoma in a dinosaur gives evidence that the development of benign tumors is a basal characteristic, not just a relatively modern condition. It is unlikely that the tumor caused the dinosaur any serious pain during its early stages of development, just as in humans with the same condition, but researchers can tell from its size that this particular dinosaur died before it reached adulthood. Since its preserved remains consist of only the two lower jaws, no one can ascertain its cause of death. The researchers were left wondering whether the presence of the ameloblastoma could have contributed to its death. From modern examples, it is well known that predators often target weak or injured individuals of the herd. The tumor in this dinosaur had not developed to its full extent at the moment it died, but it could have indirectly contributed to its early demise.
Диета
Тельматозаврлар C3 өсімдіктерімен, бұталармен, шөптесін өсімдіктермен, жапырақтармен және тұқымдармен қоректенді.
Telmatosaurus dined on C3 plants, shrubs, herbaceous plants, leaves and seeds.