Кіріспе

Этьен Парент (2 мамыр 1802 - 22 желтоқсан 1874) – канадалық журналист, саясаткер және мемлекеттік қызметкер. Француз канадалық ұлтшыл, ол 1820 және 1830 жылдары саяси теория мен басқару туралы түрлі газеттерде, әсіресе бас редакторы болған Le Canadien газетінде кеңінен жазды. Ол британдық конституцияға негізделген конституциялық басқару теорияларына қызығушылық танытты және АҚШ-қа қосылуға қарсы болды. Шаруа отбасында дүниеге келген ол ересек өмірінің көп бөлігін француз канадалық саяси және әлеуметтік элитасында өткізді. Парент 1837 жылы Төменгі Канада көтерілісіне қарсы шығып, болашақ қан төгілуді айыптады, сонымен қатар колониялық үкіметті Төменгі Канаданың өзін-өзі басқару талаптарын әскери күшпен басуы үшін қатты сынады. Осының салдарынан ол көтеріліс жақтастары тарапынан сатқын деп айыпталып, колониялық үкімет тарапынан «құпия жоспарлар» жасады деген айыппен түрмеге қамалды. Бастапқыда Төменгі Канада мен Жоғарғы Канаданың Канада провинциясына бірігуіне қарсы болған ол, бірте-бірте оның Төменгі Канада мен Жоғарғы Канада реформаторларының одағы арқылы жауапты үкімет жүйесіне мүмкіндік беретініне көз жеткізді. Оның жазбалары Луи Ипполит Лафонтенге үлкен әсер етті, ол Жоғарғы Канададан шыққан реформаторлардың басшысы Роберт Болдуинмен бірлесіп жұмыс істеп, ақырында жауапты үкіметке қол жеткізді. Парент қысқа мерзімге Канада провинциясының заң шығару жиналысының мүшесі болды, бірақ есту қабілеті нашарлағандықтан мандатын тастады. Лафонтейн оны провинциялық кабинет – Атқару кеңесінің хатшысы етіп тағайындады. Парент өмірінің соңына дейін мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді, сонымен қатар Монреальдегі және Квебектегі Канада институттарында әлеуметтік және экономикалық мәселелер бойынша лекциялар оқыды. 1867 жылы Конфедерация құрылғаннан кейін ол зейнеткерлікке шыққанға дейін федералды мемлекеттік қызметкер ретінде жұмысын жалғастырды.

Отбасы және ерте өмірі

Парент 1802 жылы Бопорт қаласына жақын жердегі (қазіргі Квебек қаласының бөлігі) Нотр-Дам-де-ла-Нативите приходында дүниеге келген. Оның ата-анасы шаруа отбасы болды: Этьен Франсуа Парент және Жозефте Клуэ. Ол тоғыз ұл мен алты қыздан тұратын үлкен отбасының ағасы еді және фермада жұмыс істеп, еңбекқорлық пен нық қадамдық қасиеттерін дамытты. Оның ата-анасы оны Квебектегі бастауыш мектепке, ал 1814 жылы, 12 жасында Николе колледжіне орта білім алуға жіберді. Ол мектепте жақсы оқып, бірнеше жүлде алды. Бес жыл өткен соң, 1819 жылы, ата-анасы оны оқуын жалғастыру үшін Квебектегі кіші семинарияға жіберді. Парент көптеген кітаптар оқып, жазу қабілетімен және салмақты ойлауымен көзге түсті. Кіші семинарияда ол Аугустин Норберт Моринмен танысты, ол да оның құрбысы болды. Морин ұлтшыл саяси топ – Канада партиясын қолдаған Le Canadien газетіне мақалалар жазып жүрді. Морин Парентті де газетке мақалалар жазуға ынталандырды, осылай ол мектепті бітірмес бұрын журналист ретінде мансабын бастады. Бірақ семинария басшылары оған әрі мақала жазуға тыйым салды. 1825 жылы Le Canadien газеті жабылды, ал Парент басқа жұмыс іздеуге кірісті. Ол бірнеше қызметтерде жұмыс істеді, соның ішінде бұрынғы қарсылас газетте, La Gazette de Quebec. 1825 жылдан 1829 жылға дейін ол Жозеф Реми Вальер де Сен-Реальдың кеңсесінде студент ретінде заңды оқыды, кейін Шарль Эзеб Касгрейннің кеңсесінде білім алды. 1829 жылы Төменгі Канаданың адвокатурасына қабылданды, бірақ заңгерлікпен айналыспады. Ол сонымен қатар Төменгі Канаданың заң шығарушы жиналысында француз тілінен аудармашы және заң кеңесшісі болып жұмыс істеді. Кейін ол жиналыстың кітапханашысы, содан кейін хатшысы болды.

Бірінші Парламент

Одақ 1841 жылдың 10 ақпанында күшіне енді, ал сол жылдың көктемінде жаңа Канада провинциясының бірінші Парламенті үшін жалпы сайлау өтті. Парант Сагуенай сайлау округінен заң шығару жиналысына сайланды. Одаққа қарсы науқан жүргізіп, Лафонтенді қолдаған ол үш дауыспен көпшілік дауыспен сайланды. Лафонтен Роберт Болдуиннің қолдауымен Канаданың батысында депутат болып сайланғанда, Парант Le Canadien газетінде Канаданың батысындағы реформаторлардың француз канадалықтарына көрсеткен күшті қолдауы туралы былай деп жазды: "Олар М. Лафонтенді төменгі канадалықтарға деген симпатияны көрсету үшін, сондай-ақ бізге жасалған зұлсалылықтар мен әділетсіздіктерге наразылық білдіру үшін сайлады". Жаңа Парламенттің бірінші сессиясында Парант француз канадалықтары тобының құрамына кірді. Лафонтенмен тығыз жұмыс істеп, ол екі провинцияның одағын айыптаған ұсынысқа дауыс берді және генерал-губернатор лорд Сиденхэмнің саясатына тұрақты түрде қарсы болды. Ол сондай-ақ, заң шығару жиналысында француз тіліне тең мәртебе беруге шақыратын заң жобасын ұсынды, мақсаты – 1840 жылғы Одақ заңының тек ағылшын тілін ғана пайдалануды көздейтін ережесін күштен шығару болды. Бұл заң жобасы сол кезде қабылданбады. Алайда, Паранттың есіту қабілеті нашарлап, жиналыстың жұмысына қатысуы қиын болды. 1842 жылы жиналыстың екінші сессиясы басталғанға дейін, қазір Атқару кеңесінің (облыстық кабинет) мүшесі болған Лафонтен, Паранттың Кеңес хатшысы болып тағайындалуына көмектесті. Бұл лауазым партиялық емес мемлекеттік қызмет болғандықтан, Парант жиналыстағы өкілдігінен, сондай-ақ Le Canadien газетінің редакторы лауазымынан бас тартты. Оқырмандарына арналған қоштасу хатында Парант одақ аясындағы саяси дамуды мақтады, француз канадалықтары кабинеттің жетекші мүшелері болды: "l'heureuse révolution qui a succédé à nos malheurs". Сагуенай округінен сайланған оның орнын Морин ішкі сайлауда жеңіп алды.

Мемлекеттік қызметкер және оқытушы

Атқарушы кеңестің хатшысы болып тағайындалғаннан кейін, Пэрент Le Canadien-дегі қызметінен бас тартып, журналистік мансабын аяқтады. Алайда, 1846 жылдан бастап Пэрент Монреальдегі Канада институтында және Квебектегі Канада институтында жиі дәріс оқыды, сондай-ақ саясат, басқару, әлеуметтік және экономикалық даму мәселелері жөнінде жазуын жалғастырды. Ол француз канадалық қоғамының консервативтілігін сынап, шіркеуге, егіншілікке және кәсіптерге дәстүрлі баса назар беруден бас тартуға шақырды. Оның орнына, француз канадалықтарына сауда мен өнеркәсіптің қазіргі заманғы салаларына қадам басуға мүмкіндік беретін әлеуметтік және үкіметтік өзгерістерді қолдады. Ол француз канадалықтарының экономикалық өркендеуі үшін қажет деп санайтын, баршаға қолжетімді білім беруді ынталандырды. Француз канадалықтары үшін университет болмағандықтан, екі Institut canadien франкофондық кәсіби топтың қалыптасуына дәстүрлі классикалық білімнен өзгеше, маңызды білім беру ортасы болды. 1847 жылы Пэрент Канаданың Канада Шығысы провинциясының мемлекеттік қызметкері болып тағайындалды. Ол бұл лауазымды жиырма жыл бойы атқарды. 1867 жылы Конфедерация құрылғанда, ол жаңа федералды үкіметте Мемлекеттік хатшының орынбасары – мемлекеттік қызмет жөніндегі орынбасары болып тағайындалды, Мемлекеттік хатшының мемлекеттік қызмет жөніндегі орынбасары ретінде жұмыс істеді. Ол 1872 жылы зейнетке шыққанға дейін бұл лауазымды иеленді.