Кіріспе

Дваррака (санскрит тілінен द्वारका "қақпалы [қала]", мүмкін көп қақпалы, немесе бір немесе бірнеше өте үлкен қақпалы) – индуизм, джайнизм және буддизмнің қасиетті әдебиетіндегі қасиетті тарихи қала және Кришна құдайымен байланысты қастерлі қасиетті орын. Бұл ежелгі қала үнді эпикалық әдебиетінде де кездеседі. Дваррака сондай-ақ Дварика деп те жазылады. Аңыз бойынша, Дварака атауын индуизмнің маңызды құдайы Кришна берген. Дварака индуизмнің жеті қасиетті қаласының (Сапта Пури) бірі. Махабхаратада бұл қала қазіргі Дваркада орналасқан, бұрын Кушастали деп аталған, оның бекінісін Ядавалар жөндеуге мәжбүр болды. Эпоста қала Анарта патшалығының астанасы ретінде сипатталған. Харивамсаға сәйкес, қала Синдху патшалығының аймағында орналасқан. Индуистік эпостар мен Пураналарда Дварка Дваравати деп аталады және ол жеті Тиртаның (қасиетті саяхат орындарының) бірі болып табылады. Қалған алты – Матура, Аёдхья, Каши, Канчипурам, Авантика (Уджайн) және Пури.

Бхагавата Пурана

Кришнаның сол жерде болған кезінде Двараканың келесі сипаттамасы Бхагавата Пуранада (10.69.1 12) дана Нараданың сапарына байланысты кездеседі: text=Қала парктері мен ләззат бақшаларында ұшып жүрген құстар мен аралардың үнімен толы болды, ал гүлдеген индивара, амбоджа, кахра, кумуда және утпала лотостарымен қалың көлдер, лебедьтер мен тұзбастардың дауыстарымен құлпырады. Дварака 900 000 патша сарайымен мақтанды, олардың барлығы кристалл мен күмістен салынған және үлкен изумрудтармен сәнделген. Бұл сарайлардың ішіндегі жиһаз алтынмен және асыл тастармен безендірілген. Көлік жүйесі жақсы жоспарланған бульварлар, жолдар, қиылыстар мен базарлар арқылы жүрді, сондай-ақ көптеген жиналыс үйлері мен құдайлардың храмдары осы сүйкімді қаланы әшекейледі. Жолдар, аулалар, сауда көшелері мен тұрғын үйлердің ішкі аулалары сумен шашылып, күннің ыстығынан сақтау үшін жолаушықтармен көмкерілген. Дварака қаласында планеталық билеушілер құрметтейтін әдемі жеке квартал болды. Бұл аудан, онда жартылай құдай Вишвакарма өзінің барлық құдайлық шеберлігін көрсетті, Кришнаның тұрғын ауданы болды, сондықтан ол Кришнаның патшайымдарының он алты мың сарайымен керемет безендірілген. Нарада осы алып сарайлардың біріне кірді. Сарайды қолдаған коралл бағаналар вайдурия асыл тастарымен әшекейленген. Қабырғалары сапфирмен сәнделген, ал едендері мәңгілік сәулемен жарқырады. Сол сарайда Твашта ілмелі жеміс-жидектермен әсем шымылдықтар орнатқан, сондай-ақ азу тісінен және қымбат тастардан жасалған орындықтар мен төсектер болды. Көптеген әдемі киінген қызметшілер мойындарында тақта-тәңіршектермен, сондай-ақ, қалпақ киген, әсем киім киген, зергерлік сырғалары бар күзетшілер жиналды.

Харивамса

Харивамсада Дварака негізінен "су астында қалған жерде" (2.55.118 және 2.58.34) салынған, ол "мұхиттан босатылған" деп сипатталады. Бұл қала бұрынғы "Раиватака патшасының ойын-сауық алаңы" болған, "Дваравати" деп аталатын және "шахмат тақтасы тәрізді төртбұрышталған" (2.56.29) жер. Жақын маңда "құдайлардың мекені" (2.55.111) - Раиватака таулары (2.56.27) орналасқан. Қаланың өлшемдерін брахмандар анықтаған, үйлердің негізі қаланған және кем дегенде бір бөлігін ядавалар салған (2.58.9 15). Оны Вишвакарман бір күнде (2.58.40) "ойша" (2.58.41 және 44) салған. Оның төрт басты қақпасы бар (2.58.16) және төңірекше қабырғалары (2.58.48 және 53) болған. Үйлер қатар-қатар орналасқан (2.58.41), ал қалада "биік ғимараттар" (2.58.50 және 54) (2.58.53) болған, олар "аспанға тиесілідей" (2.58.50) көрінген және "ақ бұлттардың түсіне боялған есіктері" (2.58.48) болған. Қаланың бекініс қабырғалары "күннің және алтын ыдыстардың сәулесімен жарқыраған", ал "алтынмен жарқыраған сарайлардан шыққан дыбыстар естілген" (2.58.53). Онда Кришнаға арналған сарайы бар ғибадатхана ауданы және жеке жуынатын бөлмесі (2.58.43) болған. "Қала мұхиттың арқасында жер бетінде сұлулыққа ие", дәл Индраның көктегі қаласы "бағалы тастардың жиынтығымен сұлуланған" (2.58.47–66, 2.58.49).

Оқиғалар

Пандудың ұлдары орманда жер аударылған кезде Дваракада өмір сүрді. Олардың Индрасена бастаған қызметшілері бір жыл (13-ші жыл) (4,72) сол жерде тұрды. Баларама Сарасвати өзенімен қасиетті саяхатына аттанғанға дейін Дваракадағы құрбандық оты туралы айтты (9,35). Рукмини Кришнамен қашып кеткеннен кейін Двараканың бас ханымы болды, ол Махабхаратада Кришнаның бас жұбайы ретінде Лакшми құдайымен теңестіріледі. Адам тыныш сезіммен және реттелген тамақпен Двараватиге баруы керек, онда "Пиндарака деп аталатын қасиетті жерде" шомылып, алтын сыйлығының мол жемісін алуға болады (3,82). Нрига патша бір ғана қатесінің салдарынан Двараватиде ұзақ уақыт тұруға мәжбүр болды, ал Кришна оны осы қиын жағдайдан құтқаруға себепкер болды (13,72). Дана Дурваса Двараватиде ұзақ уақыт тұрды (13,160). Арджуна Курукшетра соғысынан кейін (14,83) әскери жорығы барысында Двараватиге барды. Пандавалар дүниеден шыққанда, Двараканың бұрынғы орнына барып, қаланың су астында қалғанын көрді.

Археологиямен байланысты

1983–1990 жылдары Үндістанның Ұлттық океанография институтының (ҰОИ) Теңіз археологиясы бөлімі Дварка мен Бет Дваркада су асты қазба жұмыстарын жүргізді. С. Р. Раоның сөзіне сәйкес, "Құрлықтағы және теңіздегі қазбалардан алынған археологиялық мәліметтер б.з.д. 1500 жылы бірнеше серік қалалары бар қала-мемлекет болғанын растайды". Ол бұл суға батқан қаланың Махабхаратада сипатталған Дварака екенін қорытынды жасаудың орынды екенін атап өтті.