Кіріспе

Америкалық миссионер және натуралист (1832–1923)

Джон Томас Гулик (13 наурыз 1832 – 14 сәуір 1923) – Гавайиден шыққан американдық миссионер және натуралист. Ол Ахатинелла туысына жататын гавайилік бұршақтарды зерттеулеріне негізделген қазіргі эволюциялық ойлаудың алғашқыларын қалыптастырушылардың бірі болды. Ол өрбуге қабілетті популяциялардың географиялық оқшаулануы арқылы түрлердің қалыптасуын сипаттағандардың алғашқыларынан болды. Ол негізін қалаушы әсері және қазір Болдуин әсері деп белгілі нәрсе туралы алғашқы идеяларды дамытты. Ол "дивергентті эволюция" терминін енгізді.

Өмір

Гулик Гавай корольдігі кезінде Кауаи аралындағы Уаймеа қаласында дүниеге келген. Оның әкесі миссионер Питер Джонсон Гулик (1796–1877) және анасы Фанни Хинкли Томас Гулик (1798–1883) болды. Өмірінің алғашқы жылдары Орегонға барып, Калифорнияда алтын іздеді. 1851 жылы ол гавайи құз шаяқтарын жинап, зерттей бастады. Ол жасөспірім кезінен бастап шаяндарға қызығушылық танытты (қазіргі кезде конхология деп аталатын сала) және олардың эволюциясы туралы түсінікті өз бетінше дамытты. Ол көптеген шаян түрлерінің аралдардағы белгілі бір аймақтарда ғана кездесетінін және бұл аймақтар арасында ешқандай үйлесімсіздік жоқ екенін анықтады. 1853 жылы Чарльз Дарвиннің «Бигльдің саяхаты» және Хью Миллердің «Жаратушының іздері» атты еңбектерін оқығаннан кейін Гулик «Өсімдіктер мен жануарлардың таралуы» атты еңбегін Пунахоу мектебінің пікірсайыс қоғамына ұсынды. 1855 жылы Нью-Йорк университетінде, содан кейін Массачусетс штатындағы Уильямс колледжінде бір жыл оқыды және олардың Табиғат тарихы лицейінде оқыды. 1859 жылы ол лицейдің президенті болып сайланды және «А» бағасымен бітірді. Содан кейін ол Уильямс колледжінде теологиялық мектепке барудың отбасылық дәстүрін ұстанды (1859) және Нью-Йорктегі Юнион теологиялық семинариясына 1859–1861 жылдары оқуға түсті. Сол жерде ол Дарвиннің «Түрлердің пайда болуы» атты еңбегін оқыды. Содан кейін ол Панама мен Жапонияда қабықтарды жинады. 1872 жылы ол «Жаратылыс» журналында жарияланған «Ахатинеллиналар арқылы суреттелген олардың географиялық таралуына байланысты түрлердің өзгеруі туралы» атты еңбегін жазды. 1872 жылы ол екі жылға Англияға сапар шекті. Бұл мақала «Линнеан қоғамының Лондон зоологиясы журналында» 1873 жылы жарияланған «Бір қатар сыртқы жағдайдағы эволюцияның әртүрлілігі туралы» деп аталды. Содан кейін Гулик Қытайға оралып, 1875 жылға дейін сол жерде қалды. Алғашқы әйелі 1875 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол миссионерлік қызметін жалғастыру үшін Жапонияға көшіп барды. Қытайдағыдай, ол миссионерлік қызметте жүріп шаяндарды зерттеді. 1880 жылы 31 мамырда Франсис Амелия Стивенске (1848–1928) үйленді. 1889 жылы ол құрметті А. М. және Ph. D. дәрежесін Батыс резерв университетінің Адельберт колледжінен алды. 1891 жылы Лондонның Линнеан қоғамының журналында «Интенсивті бөліну немесе тәуелсіз трансформация арқылы айырмашылық» атты тағы бір мақала жарияланды. Кейін 1905 жылы Гавайиге оралып, өзінің қабық коллекциясын Бернис П. Бишоп мұражайының жаңа кураторы Чарльз Монтегью Кук-младшеге сатты. Ол 1923 жылы 14 сәуірде Гонолулуда қайтыс болғанға дейін сол жерде қалды. Олардың екі баласы – Аддисон мен Луиза (Гулик) Уитакер болды.

Эволюциялық теориялар

1872 жылы Гулик эволюциялық өзгерістердің көп бөлігінің кездейсоқ вариациялардың нәтижесі болып табылады деген теорияны алғаш ұсынды, бұл вариациялар түрдің тірі қалуына және көбею қабілетіне әсер етпейді (қазіргі кезде "генетикалық дрейф" деп аталады). Ол бұл теорияға Гавайи құрлық қабықшаларының (Achatinella) жергілікті популяцияларындағы үлкен әртүрлілікті байқағанда келді, олар көріне бірдей экологиялық жағдайларда кездейсоқ өзгерістер көрсетті. Гулик эволюциядағы кездейсоқ факторлардың маңыздылығын қолдағанмен, Дарвиннің табиғи іріктеуінің де жақтаушысы болды, бұл Мориц Вагнердің түрлердің пайда болуы туралы "Көші-қон теориясымен" келіспеушілікке әкелді. Романс Гулик туралы былай деді: "Мен оның осы тақырыптағы мақалаларын Дарвиннің қайтыс болғаннан кейінгі Дарвиншіл ой-пікір саласындағы кез келген басқа жұмыстан жоғары бағалаймын."