Шотландиядағы Дирлтон қамалы

Кіріспе

Шотландиядағы бекініс

Дирлтон замогы – Шотландияның Шығыс Лотиандағы Дирлтон ауылында орналасқан ортағасырлық бекініс. Ол Солтүстік Бервиктің батысына шамамен 3 шақырым, ал Эдинбургтің шығысына шамамен 31 шақырым қашықтықта жатыр. Замоктың ең көне бөліктері 13 ғасырға дейін жетеді, ал 17 ғасырдың соңында ол тасталып кеткен. 1240 жыл шамасында Джон Де Вос бастаған құрылыс, Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезінде қатты зақымдалды, осы кезде ағылшындар екі рет басып алды. 14 ғасырда Дирлтонды Халибуртон отбасы жөндеп, 1505 жылы Рутвендер сатып алды. Рутвендер Шотландия королевасы Мэриге және король Джеймс VI-ға қарсы бірнеше қастандықтарға қатысты, соңында 1600 жылы замоктан айырылды. Дирлтон тұруға жарамсыз болды, бірақ 1650 жылы, Англияның үшінші азаматтық соғысы кезінде Оливер Кромвелл «моструперлер» (тоналғандар) тобын қуу үшін замканы қоршауға мәжбүр болды. Зақымдалған замок Джон Нисбет, Дирлтон лордына тиесілі болды, ол жақын жердегі Арчерфилд иелігінде жаңа үй салуға шешім қабылдады. Дирлтонның Нисбет отбасы 1923 жылы замканы мемлекеттік қамқорлыққа тапсырғанға дейін, замок бақтарын күтіп ұстауды жалғастырды. Бүгінде қираған орындары мен бақтарды Historic Environment Scotland күтіп ұстайды. Дирлтон замогы Дирлтон барондығының құнарлы ауыл шаруашылығы жерлерінің ортасында, тасты төбеде орналасқан және Солтүстік Бервик порты арқылы Англиядан Эдинбургке келетін жолды күзетіп тұрады. Қираған орындарға 13 ғасырлық бекініс және 16 ғасырлық Рутвендер салған үй кіреді. Халибуртондар салған 14 және 15 ғасырлардағы қосымша құрылыстардың тек жертөлелері ғана сақталған, бірақ олар үлкен зал мен шығыс қанатындағы мұнарадан тұрды. Ауладағы басқа да ғимараттар да бұзылған. Замок төңірегіндегі бақтар, мүмкін, алғаш рет 16 ғасырда салынған, бірақ қазіргі отырғызылған өсімдіктердің көп бөлігі 20 ғасырда жасалған. Бақтың қабырғалары 16 ғасырлық докотты, яғни көгершін үйін қоршап тұр.

de Vaux

Норман әулетінің тамыры Руан қаласынан, Солтүстік Франциядан басталып, 1066 жылғы Норман шапқынынан кейін Англияға қоныс аударған. Де Во ағаларының екеуі немесе туыстары, 12 ғасырда Шотландия королі Дэвид I шақырған және жер берген ағылшын-норман рыцарларының қатарында болды. Хьюберт де Воға сол кезде Шотландияның бір бөлігі болған Камбриядағы Гилсланд барониясы, ал Джон де Воға Дирлтон барониясы берілді. Джон қазіргі Дирлтонның солтүстік-батысында Элдботлде және Фидра аралында Тарбет қамалы деп аталатын тағы бір қамал салды, бірақ екеуі де бүгінге дейін жетпеген. 1220 жылы Вильям де Во Фидраны Дрибург аббаттығының монахтарына сыйлады. Вильямның ұлы, тағы бір Джон, 1213 жылы Арыстан Уильямның адал болуын қамтамасыз ету үшін Англияда кепіл ретінде ұсталды және 1220 жылдары баронияны мұраға алды. Бұл, мүмкін, одан бұрынғы ағаштан салынған құрылысқа қатысты болуы мүмкін. 13 ғасырдағы тас қамалдың, қазір тек донжон немесе қорғанысы ғана сақталған, де Во әулетінің мәртебесін көрсетті және ұзақ мерзімді құрылыс жобасын жүзеге асыру үшін бейбіт кезең қажет болды. Бейбіт кезең 1296 жылы Шотландияның тәуелсіздік соғысының басталуымен аяқталды. Эдинбург пен ағылшын шекарасы арасындағы жолды қорғаған Дирлтон, король Эдуард I басқарған ағылшын шапқыншылығы кезінде бірнеше рет қолы ауысты. 1298 жылғы жазғы науқанында, қамал Дархэм епископы Антони Бек басқарған ағылшын әскерлерімен қоршалды. Дирлтон бірнеше ай бойы қарсы тұрды, бірақ Фолкирк шайқасындағы ағылшын жеңісі оларға үлкен қоршау машиналарын жеткізуге мүмкіндік берді, содан кейін қамал тез құлатылды. Дирлтон ағылшын гарнизонымен бекітілді, бірақ 1306 жылға дейін шотландтар оны қайта басып алған болуы керек, сол кезде ағылшын қолбасшысы Пемброктың 2-ші графы Эймер де Валенс Дирлтонды тағы бір рет басып алды. Соңында, шотландтар оны 1314 жылға дейін қайта басып алып, ағылшындардың оны қайта пайдалануына жол бермеу үшін қасақана бұзды. Вальтер немесе оның үлкен ұлы Джон (1454 жылға дейін қайтыс болған) 1440 жылдары Лорд Дирлетун титулымен Парламент Лорды болып тағайындалды. Галибуртондар Дирлтон қамалында кең ауқымды жұмыстар жүргізіп, бастапқы мұнараларды биіктетті және оңтүстік-шығысқа жаңа қақпа үйін салды. 15 ғасырда үлкен зал мен мұнаралы үй қамалға қосылып, шығыс қанатын құрады. 1507 жылдың тамыз айында Джеймс IV Патрик Галибуртонның жесірі Кристиан Ваване мен оның ағасы Уильям Ваванеді Дирлтонның күзетшілері етіп тағайындады.

The Norman family of de Vaux originated in Rouen, northern France, and settled in England following the Norman Conquest of 1066. Two de Vaux brothers, or cousins, were among a number of Anglo Norman knights invited to Scotland, and granted land, by King David I of Scotland in the 12th century. Hubert de Vaux was given the barony of Gilsland in Cumbria, at that time part of Scotland, while John de Vaux was granted the barony of Dirleton. John built a castle at Eldbotle, probably to the north west of modern Dirleton, and another, named Tarbet Castle, on the island of Fidra, although neither survives. In 1220, Fidra was gifted to the monks of Dryburgh Abbey by William de Vaux. William's son, another John, had been held hostage in England as surety for the good conduct of King William the Lion in 1213, and succeeded to the barony in the 1220s. although this may refer to an earlier timber structure. The 13th century stone castle, of which only the donjon, or keep, remains, represented a show of de Vaux's status, and would have required peaceful times to permit a prolonged construction project. Peaceful times ended in 1296, with the outbreak of the Wars of Scottish Independence. Dirleton, which guarded the route between Edinburgh and the English border, changed hands several times through the invasions of the English under King Edward I. During the campaign of summer 1298, the castle was besieged by English forces under Antony Bek, the Bishop of Durham. Dirleton withstood the assault for several months, until the English victory at Falkirk allowed them to bring up large siege engines, after which the castle was soon reduced. Dirleton was garrisoned by the English, but must have been retaken by the Scots before 1306, when the English commander Aymer de Valence, 2nd Earl of Pembroke recaptured Dirleton once more. It was finally retaken by the Scots some time before 1314, and was slighted, or deliberately damaged, to prevent its reuse by the English. Either Walter, or his eldest son John (d. before 1454), was ennobled as a Lord of Parliament in the 1440s, with the title Lord Dirletoun. The Haliburtons carried out extensive works at Dirleton, heightening the original towers, and constructing a new gatehouse to the south east. A large hall and tower house were added to the castle in the 15th century, forming the east range. James IV made Patrick Haliburton's widow Christiane Wawane and her brother William Wawane keepers of Dirleton in August 1507.

Рутвен

Үлкен қызы Джанет 1515 жылы Уильям Рутвенге, 2-ші лорд Рутвенге (1552 жылы қайтыс болды) үйленді, ал Дирлтон қаласы мен лордтығы Рутвен отбасына өтті. Уильям мен Джанеттің ұлы Патрик, 3-ші лорд Рутвен (шамамен 1520–1566), 1566 жылы Шотландия королевасы Мэридің жеке хатшысы Дэвид Риччоны өлтірген топтың басшыларының бірі болды. Джеймс VI Дирлтонды Арран графына берді, ол 1585 жылы мамыр айында корольді он екі күн бойы күтіп қабылдады, ал Эдинбургте оба ауруы болды. Көңіл көтеру шараларына әсем дастархан мен Робин Гуд пьесасы кірді. Келесі жылы қамал бірінші графтың жесірі Доротея Стюартқа қайтарылды.

Дирлтон 1600 жылғы «Гоури қастандығы» оқиғасында рөл атқарды, себебі қамал Рутвендерден алынып, Томас Эрскинге Джеймс VI-ға Патрик Рутвеннің ұлдары – Джон, 3-ші граф Гоури және оның інісі Александрды өлтіруге көмектескені үшін сыйлық ретінде берілген деген күдік туды. Кейіннен король ұсынған Гоури қастандығының ресми баяндамасы бойынша, ол және он бес қызметшісі, олардың ішінде Эрскин, 1600 жылдың тамызында Александр шақырғандықтан Гоури үйіне келді. Алайда, оқиға бойынша, екі бауыр Джеймсті өлтіруге тырысты, ал одан кейін болған қақтығыста екі Рутвен қаза тапты. Бұл оқиға Гоури үйінде болып жатқанда, қалған екі Рутвен бауырлары – Уильям мен Патрик Дирлтонда болды, олар осы жоспардан бейхабар еді. Корольдің баяндамасында күмәндік тудыратын көп нәрсе болғандықтан, көптеген адамдар Джеймс Гоури үйіне Джон мен Александрды өлтіру мақсатымен, өзінің қасындағыларымен бірге барды деп санайды. Себебі король Гоури графына үлкен сомада қарызды болған және Гоуридің Джеймс IV-нің немересі екені туралы ұзақ уақыттан бері тараған қауесет болды, егер бұл рас болса, ол Джеймс VI-дан бұрын таққа талапкер болар еді. Өлім-жітімнен кейін король Гоуридің иеліктерін бөліп, сол түні өзімен бірге болғандарға сыйлады. Эрскин 1600 жылдың қараша айында Дирлтон қамалын сыйлық ретінде алды, оны кейбіреулер «қан ақшасы» деп қарастырады. Бұл пікірді Эрскиннің 1604 жылы Дирлтон бароны Эрскині болып тағайындалуы нығайтады. 1625 жылы Эрскин қамалды сэр Джеймс Дугласқа сатты. Дуглас оны Престонгрейндждің Александр Морисонға сатты.

Кромвелл

Оливер Кромвельдің әскері 1650 жылы үшінші ағылшын азамат соғысы кезінде Шотландияға басып кірді және 3 қыркүйекте Дунбар шайқасында шотландтық роялистерді жеңді. Осы жеңіспен Кромвель Шотландияның оңтүстігін тиімді бақылауға алды, бірақ роялистік мосс-троуперлердің жасақтары ағылшын әскерін жабдықтау жолдарын үздіксіз шабуылдап тұрды. Мұндай жасақтардың бірі Дирлтон қаласында орналасқан еді, Кромвель генерал Монк пен генерал Ламбертке 1600 сарбазбен қаланы басып алуға бұйрық берді. Бұл 10 қарашада минометтерді пайдаланып, көпір мен ішкі қақпаны қиратып, орындалды. Мосс-троуперлердің капитаны екі серігімен бірге қабырғаға тігіліп өлтірілді. Қала тағы да бұзылып, уақытша далалық госпиталь ретінде пайдаланылғаннан кейін, тоқырап қалды. Кромвельдің артиллерияны тиімді қолдануын қамтамасыз еткен сарбаз және инженер – неміс майоры Йоахим Хане болды. Ол сондай-ақ Инвернесс және Эйр маңындағы бекіністерді жобалады және 1651 жылдың тамызында Стирлинг қамалында миномет атысын басқарды. Кейін ол Кромвельдің мемлекеттік хатшысы Джон Турлоның жеке тыңшысы ретінде бір жыл жұмыс істеді.

Нисбет

Дирлетон қамалы мен егістігін 1663 жылы жесір қалған Дирлетон гравинясынан заңгер Джон Нисбет (шамамен 1609–1687) сатып алды. Судья болып тағайындалған кезде Лорд Дирлтон атағын алған Нисбет, ауылдың солтүстік-батысында Арчерфилдте жаңа үй салды. Нисбеттер Арчерфилдтің айналасындағы саябақтың бір бөлігі ретінде қамалдың айналасындағы бақтарды күтіп-ұстауды жалғастырды және боулинг алаңын орнатты. 19 ғасырдағы бақ қабырғаларын Эльгин графының әйелі Мэри Нисбет (1778–1855) Дирлтон ауылын "сәнмен әсемдеу" мақсатында қосты. 1920 жылдары қамал мемлекеттік қамқорлыққа берілді және қазір оны Шотландия үкіметінің Historic Environment Scotland агенттігі күтіп ұстайды. Бақтар Шотландиядағы тарихи бақтар мен жоспарланған ландшафттардың тізіміне енгізілген. Қамал, дукот және шекаралық қабырғалар А санатындағы ескерткіштер болып табылады, бұл Шотландиядағы тарихи ғимараттар үшін қорғаудың ең жоғары деңгейі.

Сипаттама

Қалашық табиғи жартасқа, Шығыс Лотианның егістік алқаптарына көз тіреп тұрған төменгі қыратқа салынған. Оның құрамында желкен пішіндес аула бар, оның оңтүстік және шығыс жағында ғимараттар орналасқан. Ең маңызды қалдықтар – Рутвен жатақханасы, қақпа үйі және оңтүстікке қарай де Вос мұнарасы, ал шығыс қанатының жертөлесі ғана сақталған. Солтүстік және батыс қабырғаларының фрагменттері ауланың шекарасын белгілейді, ол бұрын 16 ғасырға тән ғимараттармен екіге бөлінген. Алғашқыда қалашыққа оңтүстіктен, кең ор қазандымен және көпірмен кірген. 16 ғасырда Рутвен жатақханасына батыс жағынан баспалдақтар салынған. Ол оңтүстікке қарай үлкен дөңгелек мұнарадан, батысқа қарай кіші дөңгелек мұнарадан тұрады, олар шаршы мұнарамен біріктірілген. Құрылыс материалы – кесілген тас блоктары. Ішкі кеңістіктердің бастапқы мақсатын анықтау қиын. Үлкен мұнараның бірінші қабатында алтыбұрышты бөлме орналасқан, мүмкін, ас үй, ал одан жоғары жетібұрышты негізгі зал бар. Бұл бөлмеде қыры бар күмбезді төбе, оңтүстік қабырғасындағы үлкен терезелердегі отырғыштар және солтүстік жағында оюлы ошақ бар. Шығысқа қарай есік, ал одан әрі – құдық. Құдыққа жақын едендегі люк, тамақты ас үйден тікелей дастарқанға жеткізуге мүмкіндік берген. Батыстағы шаршы мұнарадағы бөлме, мүмкін, лордтың жатын бөлмесі. 13 ғасырға дейінгі қалашықтың қалдықтары аз ғана сақталған. Рутвен жатақханасы тұрған жердегі төртінші мұнара "қорғаныс мұнарасын" толықтырған болуы мүмкін. Үлкен ас үйлер қалашықтың оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатыр. Биік бас ас үйінде тамақ пісіруге арналған екі кең ошақ және күмбезді төбедегі дөңгелек тежеуіш бар. Жертөле – бір туннельді қуыс, төмен қабырғалары қоймаларға бөлінген. Оңтүстік жағында екі үлкен пеш және құдық орналасқан, ал шығысында 13 ғасырға тән есік сақталған, ол жоғарыдағы жаңа ғимараттарды қолдау үшін қабырғасы қалыңдатылғанда жабылып, кейін ошақ ретінде пайдаланылған. Қалашықтың солтүстік-шығыс бұрышында лордтың отбасы мен қонақтарына арналған мұнаралы үй орналасқан. Қазір тек шіркеудің үстіндегі ең төменгі қабаты ғана сақталған. Бұл бөлме, әрине, лордтың жеке кабинеті болған және көршілес залмен байланысқан. Үш қабатты ғимарат, Халибуртон қанаты сияқты, тас блоктары өңделмеген тастан салынған, бірақ Рутвен жатақханасы қабырғалар бойындағы тік жолақтармен әсемделген. Үлкен терезелер темір торлармен және шағын пулемет тесіктерімен қорғалған. Боулинг алаңының батысында 1993 жылы 18 ғасырлық үлгіде салынған гүл бақшасы бар, онда йеу, кедр, маймыл жұмбағы және Лоусон кипарисі өседі. Солтүстікте 1920 жылдардағы өнеркәсіптік-қолданбалы бақша орналасқан, онда ұзын гүлді шекара және 19 ғасырға тән беседка немесе жазғы үй бар. Гиннес рекордтар кітабында бұл шекара әлемдегі ең ұзын шекара деп танылған. Бақтардың қалған бөлігі – көптеген ересек ағаштардан тұратын газон, олардың ішінде секвоя, шұға және жапырақталған ағаштар бар. Қалашықтың аумағында 16 ғасырға тән, жақсы сақталған ара ұясы пішіндес докот немесе көгершін үйі орналасқан. Докоттың биіктігі жоғары, онда 1000-ға жуық көгершін ұясы бар, олар қалашық тұрғындары үшін маңызды тағам көзі болған. Солтүстік-шығысында, қазір қалашық бақтарының сыртында орналасқан, 16 ғасырға тән қақпа, бұрын қалашыққа кіретін жолды қамтамасыз еткен, бірақ қазір көршілес шаруашылыққа кіруге мүмкіндік береді.

The castle is built on a natural rocky outcrop, on a low ridge overlooking the farmland of East Lothian. It comprises a kite shaped courtyard, by , flanked by buildings on the south and east sides. The most substantial remains are the Ruthven Lodging, the gatehouse, and the de Vaux keep to the south, while only the basement of the east range survives. Fragments of the north and west curtain walls outline the courtyard, which was formerly divided in two by further 16th century buildings. The castle was originally approached from the south, via a bridge and drawbridge, across a wide ditch. In the 16th century, steps were built to access the Ruthven lodging from the west. it comprises a large round tower to the south, a smaller round tower to the west, with the two joined by a square tower. The masonry is of squared ashlar, or dressed stone blocks. Internally, the original use of the rooms is difficult to interpret, The large tower contains a six sided chamber at ground level, possibly a kitchen, with a seven sided main chamber above. This room has a pointed vaulted ceiling, window seats in the large windows around the south wall, and a carved fireplace at the north. To the east is a postern, or side door, and beyond is a well. Adjacent to the well is a floor hatch, which would have allowed food to be transferred directly from the kitchen to a servery above. A room in the square tower to the west, possibly the lord's bedroom,

Only fragments of the rest of the 13th century castle remain. A fourth tower, where the Ruthven lodging now stands, may have completed the "cluster keep". The large kitchens occupy the south east angle of the castle. The high main kitchen has two wide fireplaces for cooking, and a circular vent in the vaulted ceiling. The basement is a single tunnel vault, with low walls subdividing the area into stores. Two large ovens and a well lie at the south end, while at the east is the 13th century postern, blocked when the wall was thickened to support the new buildings above, and re used as a fireplace. At the north east corner of the castle, a tower house provided accommodation for the Lord's family and guests. Again, only the lowest floor remains, above the chapel. This probably formed a private chamber for the Lord, and was connected to the adjacent hall. The three storey building is constructed, like the Haliburton range, from undressed stone, although the Ruthven Lodging is decorated with string courses, horizontal mouldings running around the walls. The large windows were protected by iron grilles and small gun holes. West of the bowling green is a flower garden, laid out in 1993 to an 18th century design, and containing yew, cedar, monkey puzzle and Lawson's cypress trees. To the north is the 1920s Arts and Crafts garden, which is home to a long herbaceous border, and is overlooked by a castellated 19th century gazebo, or summer house. The border is recognised by the Guinness Book of Records as being the longest in the world. The rest of the gardens comprise lawns, with numerous mature specimen trees, including redwood, beech, and sycamore. There is a well preserved 16th century beehive shaped doocot, or pigeon house, in the castle grounds. The doocot is high, and contains around 1000 nesting boxes for pigeons, which were an important source of food for the castle's inhabitants. To the north east, now located outside the castle gardens, is a 16th century gateway which formerly served the castle, but now serves the adjacent farm.