Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Альбер шайқасы: 1914 жылғы 25 қыркүйекте басталған, маңызды стратегиялық мақсаты – Францияның солтүстігін бақылау. Соғыс тактикасы, шабуылдар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі шайқас
Battle during the First World War
Альберт шайқасы (сондай-ақ, Бірінші Альберт шайқасы деп те аталады) 1914 жылдың 25 қыркүйегінде Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Теңізге жарыс" деп белгілі болған оқиғалар барысында басталды. Ол бірінші Эна шайқасынан кейін, екі тарап та қарсыласының солтүстік фланғын айналып өтуге тырысып, солтүстікке қарай жылжумен жүрді. Екінші армия (Noël de Castelnau) қыркүйек айының ортасында Амиенде жинала бастады және француз армиясының Бас қолбасшысы генерал Жозеф Жоффренің бұйрығымен Альберт маңында шабуыл жасады. 25 қыркүйекте Екінші армия шығысқа қарай жылды, бірақ ашық солтүстік фланғын айналып өтудің орнына, кері бағытта шабуыл жасаған неміс 6-армиясымен кездесті. Олар 26 қыркүйекте Бапумға, ал келесі күні Типвальға жетті. Немістер француздарды қоршап, батысқа қарай Англия арнасына қарай жылжып, солтүстік Францияның өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы аймақтарын басып алып, Бельгияны оқшаулауды жоспарлаған еді. Екі тараптың да қарсыласын жеңуге мүмкіндігі болмады және шайқас 29 қыркүйекте тоқтап қалды, екі тарап та Альберттің солтүстігінде Аррас шайқасында (1-4 қазан) тағы бір айналып өту әрекеті жасады.
The Battle of Albert (also known as the First Battle of Albert) began on 25 September 1914, in what became known as the "Race to the Sea", during the First World War. It followed the First Battle of the Aisne as both sides moved northwards, trying to turn the northern flank of their opponent. The Second Army (Noël de Castelnau), began to assemble at Amiens in mid September and was directed by General Joseph Joffre, the Generalissimo of the French Army, to attack near Albert. On 25 September, the Second Army advanced eastwards but instead of advancing round an open northern flank, encountered the German 6th Army which had attacked in the opposite direction, reaching Bapaume on 26 September and Thiepval the next day. The Germans had intended to outflank the French and drive westward to the English Channel, seizing the industrial and agricultural regions of northern France and isolating Belgium. Neither side could defeat their opponent and the battle ended in stalemate around 29 September, as both sides made another outflanking attempt to the north of Albert, at the Battle of Arras (1–4 October).
Шекаралар шайқасы
18 тамызда генерал Альберт д’Амад неміс атты әскерінің шабуылдарынан теміржолдарды қорғау үшін Мобежден Дюнкеркке дейін қорғаныс шебін құрды. Scarpe, Escaut және Rhonelle шлюздары Scarpe өзенінің тасқынын ұлғайту үшін ашылды, ал Валенсиен маңындағы де Маулде, Флинс, Курги, Конде және Ле Кесной ескі бекіністері қайтадан басып алынды. 20 тамызда д’Амад үш аймақтық дивизиядан тұратын желі құрды: 84-ші аймақтық дивизия Scarpe-ден Sambre-ге дейін, 82-ші аймақтық дивизия Sambre-ден Lys-қа дейін және 81-ші аймақтық дивизия Lys-тан теңізге дейін. BEF Маубеждің батысына жылжығанда, 84-ші аймақтық дивизия Кондеге қарай жылжып, Escaut бойында Конден Маулдеге дейін жаңа қорғаныс шебін құрды. 23 тамызда 88-ші аймақтық дивизия Турнайды қайтарып алуға бұйрықпен Парижден Лилльге жетті. Дивизия келесі күні таңертең Цисоингке жақын жерде ауыр артиллериямен бомбаланды және баяу Темплюв пен Аррасқа шегінді. Шарлеруа шайқасынан (21 тамыз) және Монс шайқасынан (23 тамыз) кейін Амиен Британдық экспедициялық корпусын (BEF) және Бесінші армияны қуған 1-ші армияның шабуылына осал болды. 24 тамызда сағат 02:00-де Маубеуге қамалға алынды, ал 84-ші аймақтық дивизия Камбре және Маркионға қарай шегінді. Арттық бөлімге Конденің оңтүстігіндегі Фресне маңында шабуыл жасалды, келесі күні дивизия Хаспрес маңында шайқасып, жеңілді. Парижден Лильді тастап кету туралы бұйрық келді, ол 24 тамызда эвакуацияланды, ал 82-ші аймақтық дивизия La Bassée-ден Corbehem-ге дейін, 81-ші аймақтық дивизия Aire-ден теңізге дейін шеп құрды. Алтыншы резервтік дивизиялар тобы (сонымен қатар 61-ші және 62-ші резервтік дивизиялары бар Groupe Ebener деп те аталады) Парижден жіберілді, д’Амадтың күшін алты дивизияға дейін арттырып, Douai-ден Béthune-ге және Aire-ге дейін, теңізге дейін, сондай-ақ Лилль гарнизонынан тағы 25 000 сарбазбен қамтамасыз етті. 25 тамызда неміс II корпусы Denain арқылы батысқа жылжып, BEF-тің сол жақ қанатын айналып өтіп, қараңғыда Камбрей маңына жетті, онда 84-ші аймақтық дивизияның арттық бөлімдері Bouchain-де Сенсе каналын немістердің өтуіне қарсы қорғады. 26 тамызда дивизия Камбрейден батысқа қарай баяу шегінді; Groupe Ebener Marquion-ға жетті, содан кейін Жоффр оларды Combles және Péronne-ге жіберді, олар Алтыншы армияның құрамына кірді. Дивизиялар 84-ші аймақтық дивизияның қаптауымен батысқа қарай шегінді, бұл іс-қимылдар Le Cateau шайқасы кезінде (26 тамыз) BEF-тен неміс II корпусының бір бөлігін бұрып жіберді.
On 18 August, General Albert d'Amade formed a defence line from Maubeuge to Dunkirk, to prevent the disruption of railways by German cavalry raids. The Scarpe, Escaut and Rhonelle sluices were opened to extend the floods of the Scarpe and the old forts of de Maulde, Flines, Curgies, Condé and Le Quesnoy around Valenciennes were re occupied. On 20 August, d'Amade formed a line of three territorial divisions de campagne, with the 84th Territorial Division from the Scarpe to the Sambre, the 82nd Territorial Division from the Sambre to the Lys and the 81st Territorial Division from the Lys to the sea. When the BEF advanced to the west of Maubeuge, the 84th Territorial Division advanced to Condé and formed a new defensive line along the Escaut, from Condé to Maulde. On 23 August, the 88th Territorial Division arrived near Lille from Paris, with orders to recapture Tournai. The division was bombarded by heavy artillery when close to Cysoing the next morning and slowly retired to Templeuve and Arras. After the Battle of Charleroi (21 August) and the Battle of Mons (23 August), Amiens became vulnerable to the advance of the 1st Army as it pursued the British Expeditionary Force (BEF) and the Fifth Army. At 2:00 a. m. on 24 August, the Siege of Maubeuge began and the 84th Territorial Division fell back towards Cambrai and Marquion. The rearguard was attacked near Fresnes, just south of Condé and next day, the division was engaged near Haspres and defeated. Orders came from Paris to abandon Lille, which was evacuated on 24 August and the 82nd Territorial Division formed a line from La Bassée to Corbehem, with the 81st Territorial Division forming a line from Aire to the sea. The Sixth Group of Reserve Divisions (also known as Groupe Ebener, with the 61st and 62d Reserve divisions) were sent from Paris, increasing d'Amade's force to six divisions, to hold a line from Douai to Béthune and Aire, to the sea, with another 25,000 troops of the Lille garrison. On 25 August, the German II Corps advanced westwards through Denain, to get behind the left flank of the BEF and after dark reached the vicinity of Cambrai, where rearguards of the 84th Territorial Division defended the Sensée Canal at Bouchain, against a German attempt to cross. During 26 August, the division slowly retreated west of Cambrai; Groupe Ebener arrived at Marquion and were then ordered by Joffre to Combles and Péronne, to become part of the Sixth Army. The divisions retreated westwards, covered by the 84th Territorial Division, in actions which diverted part of the German II Corps from the BEF during the Battle of Le Cateau (26 August).
Mesnil- тің әсері
28 тамыздың таңында екі резервтік дивизия Бапумнан жылжуға шығып, Перрон маңындағы II неміс атқыштар корпусын күтпеген жерден шабуылдады. Оқиға келесі күні де жалғасты, содан кейін француз дивизиялары Бапумның оңтүстік-батысындағы Мананкурдан II корпус пен IV резервтік корпустың бөлімдері тарапынан кері қайтарылды. Шығыс жағынан, Британ экспедициялық күштерінің (BEF) сол жағындағы француздық II атқыштар корпусы 27 тамыздың кешінде немістердің Перрон қаласының шетіне жетпеуіне кедергі келтіре алмады. Ат әскері Сомма өзенінен оңтүстікке шегінді, ал келесі күні Перрон басып алынды. Неміс әскерінің Амиенге қарай жылжуы жалғасты, 29 тамызда Алтыншы армия Амиенге жақын Брей-сюр-Сомме, Чуиньоль және Фрамервильге жеткен неміс алдыңғы қатарларына қарсы шабуыл жасады. Марокколық шасёр бригадасы, VII корпустың 14-ші дивизиясы, 45-ші және 55-ші шасёр батальондары мен Несле маңындағы оң жақтан 55-ші дивизия, төрт аумақтық дивизия Амиенге жылжу кезінде Проярды басып алды. Кешке қарай неміс қарсы шабуылы Проярды қайта басып алып, француздарды оңтүстікке қарай ығыстырды. Аумақтық дивизиялар 30 тамызда Амиеннен шегініп, Канья маңында неміс күзетшілерімен ұсақ шайқастар жүргізді. 11 қыркүйекте неміс гарнизоны Амиеннен шығып кетті, ал келесі күні Руаннан келген аумақтық дивизиялар бірнеше қалып қойған әскерлерді тұтқынға алды. Аумақтық дивизиялар 17 қыркүйекте солтүстік-шығысқа қарай Перрон және Фрикур қалаларына қарай жылды.
Early on 28 August, the two reserve divisions advanced from Bapaume, taking the German II Cavalry Corps by surprise in its billets around Péronne. The action continued into the next day and the French divisions were then driven back from Manancourt, south west of Bapaume, by elements of II Corps and the IV Reserve Corps. Further to the east, the French II Cavalry Corps on the left of the BEF, failed to prevent the Germans from reaching the outskirts of Péronne on the evening of 27 August. The cavalry withdrew south of the Somme and next day Péronne was captured. The German advance continued towards Amiens and on 29 August, the Sixth Army counter attacked the German advance guards, which had reached Bray sur Somme, Chuignolles and Framerville near Amiens. A Moroccan Chasseur brigade, the 14th division of VII Corps, the 45th and 55th battalions of Chasseurs and the 55th Division on the right flank near Nesle, captured Proyart as the four Territorial divisions advanced on Amiens. During the evening, a German counter attack retook Proyart and forced the French to the south. The Territorial divisions retreated from Amiens on 30 August, skirmishing with German patrols near Cagny. On 11 September, the German garrison withdrew from Amiens and next day the Territorial divisions arrived from Rouen and captured a few stragglers. The Territorial divisions advanced to the north east towards Péronne and Fricourt on 17 September.
Неміс шабуылға дайындық
Генерал Эрих фон Фалькенхайн 14 қыркүйекте генерал-полковник Гельмут фон Мольтке кішіні Германия Бас штабының бастығы лауазымынан алмастырды. Ол кезде Германияның Франциядағы майданы Лотарингияда және Энада бекітілуде еді. 1-ші армиядан тыс ашық батыс жақ және 20 тамызда Антверпенді қоршаудың басталғандығына байланысты Бельгияның Ұлттық бекінісінен шабуыл қаупі тудырды. Германияның Франциядағы позицияларын сақтау қажет болды, себебі шешуші жеңіске тек шабуылдық операциялар ғана жеткізе алатын еді. Шығыс майданға күштер жөнелту туралы өтініштерді елемеуге болмады, сондықтан Фалькенхайн 6-шы армияның Верден маңындағы өткелді бұзу жоспарын тоқтатты. Армия неміс әскерлерінің оң жақ қанатына жіберілді, онда 1-ші армияның жаны Компиеньде орналасқан еді, ал Антверпенге дейін неміс күштері жоқ еді. Фалькенхайн 1-ші армияны 6-шы армиямен күшейтіп, Антверпенге жіберуге немесе 1-ші армияны күшейтіп, армияның бір бөлігімен Антверпенді қоршауға алып, қалған бөлігін аралық аймақта қолдануға болатын еді. Фалькенхайн 6-шы армияны Мобёжге көшіріп, франко-британдық сол қанатты айналып өтуді шешті, сонымен қатар 1-ші, 7-ші және 2-ші армияларды Ла-Фер, Лаон және Реймске қайтарды. 6-шы армия қайта орналасқанда 3-ші, 4-ші және 5-ші армиялар француздар бірінші шабуыл жасаса қорғануға, ал 18 қыркүйектен бастап оңтүстік-батысқа шабуыл жасауға тиіс болды. 2-ші армияның қолбасшысы генерал Карл фон Бюлов және Жоғарғы әскери басқару штабының (OHL) операциялық бөлімінің полковнигі Герхард Таппен 6-шы армияны жылжытуға кеткен уақыт француздарға бастама беруге мүмкіндік беретініне қарсылық білдірді. Бюлов пен Таппен француздар әскерлерін зақымдалмаған теміржолдарға қайта орналастыра алатындықтан, Реймстен Фисме және Суассонға шабуыл үшін шығыстан күштермен нығайтылған 1-ші және 7-ші армиялардың шабуыл жасауын ұсынды. 1-ші және 2-ші армияларды қайтадан бөлу қаупін болдырмау қажет еді; Фалькенхайн келісіп, 6-шы армияға Сен-Кантенге жиналуға бұйрық берді. Верденді оңтүстіктен және Суассоннан Реймске дейін қоршауға жасалатын шабуылдар француз әскерлерін шектеуге мүмкіндік беретін еді. 21 қыркүйекте Фалькенхайн Бюловпен кездесіп, 6-шы армияның Амиенге жақын жиналуы, Ла-Манш жағалауына қарай шабуыл жасауы және Сомманың оңтүстігіндегі француздарды қоршауы туралы келісті, бұл «Шешуші шайқас» (Schlachtentscheidung) болар еді. 15 қыркүйекте Луневильден шыққан XXI корпус және Намурдан келген I Бавария корпусы 24 қыркүйекте келді, бірақ келгеннен кейін бірден 2-ші армияға қарсы бағытталды. Оларға фронтты солтүстікке қарай Шаульнен Пероннеге дейін кеңейту, француздық көпір басына шабуыл жасау және француздарды Соммадан кері шегіндіру бұйрығы берілді.
General Erich von Falkenhayn replaced Colonel General Helmuth von Moltke the Younger as Chief of the German General Staff on 14 September, when the German front in France was being consolidated in Lorraine and on the Aisne. The open western flank beyond the 1st Army and the danger of attacks from the National redoubt of Belgium, where the Siege of Antwerp had begun on 20 August, created a dilemma. The German positions in France had to be maintained, when only offensive operations could lead to decisive victory. Appeals for the reinforcement of the Eastern Front could not be ignored and Falkenhayn cancelled a plan for the 6th Army to break through near Verdun. The army was sent to the right wing of the German armies, where the flank of 1st army was at Compiègne, beyond which there were no German forces until Antwerp. Falkenhayn could reinforce the 1st Army with the 6th Army, send it to Antwerp or divide the army by reinforcing the 1st Army and the Antwerp siege with part of the army, while the rest operated in the area between. Falkenhayn chose to move the 6th Army to Maubeuge and outflank the Franco British left wing, withdrawing the 1st, 7th and 2nd armies to La Fère, Laon and Reims while the 6th Army was redeploying. The 3rd, 4th and 5th armies were to defend if the French attacked first and then attack to the south west beginning on 18 September. General Karl von Bülow, the 2nd Army commander and Colonel Gerhard Tappen of the Operations Branch of the Oberste Heeresleitung (OHL, Supreme Army Command) objected because the time needed to move the 6th Army, would concede the initiative to the French. Bülow and Tappen recommended an attack by the 1st and 7th armies, with reinforcements from the armies to the east, for an offensive from Reims to Fismes and Soissons, since the French could redeploy troops on undamaged railways. The risk of separating the 1st and 2nd armies again would be avoided; Falkenhayn agreed and ordered the 6th Army to assemble at St. Quentin. Attacks to encircle Verdun from the south and from Soissons to Reims would pin down French troops. On 21 September, Falkenhayn met Bülow and agreed that the 6th Army should concentrate close to Amiens, attack towards the Channel coast and then envelop the French south of the Somme, in a Schlachtentscheidung (decisive battle). The XXI Corps, which had moved from Lunéville on 15 September and the I Bavarian Corps which marched from Namur, arrived during 24 September but were diverted against the Second Army as soon as they arrived on 24 September, with orders to extend the front northwards from Chaulnes to Péronne, attack the French bridgehead and drive the French back over the Somme.
Француздық шабуылға дайындық
Француздардың немістер Айнға қайтқаннан кейін шабуылға өту әрекеттері 14 қыркүйекте сәтсіз аяқталды, сол кезде неміс әскерлерінің қайтуын тоқтатқаны және Айнның солтүстік жағасында бекініп алғаны анықталды. Жоффре немістердің 1-ші және 2-ші армияларына шабуыл жасауға бұйрық берді, бірақ 15-16 қыркүйек аралығында 5-ші, 9-шы және 6-шы армиялардың алға жылжу әрекеттері аз нәтиже берді. Француз әскери барлауы неміс әскерлерінің шығыстан батысқа қарай жылжуы туралы хабарлады, бұл Жоффрені француз әскерлерін шығыстан жылжытуды жалғастыруға итермеледі. Бұл 2 қыркүйекте IV корпуспен, 9 қыркүйекте XX корпуспен, 11 қыркүйекте XIII корпуспен және 18 қыркүйекте XIV корпуспен басталды. Француз күштерінің шығыста әлсіреуі Флирей шайқасынан (19 қыркүйек – 11 қазан) аз бұрын болды, бұл Верденнің екі жағындағы 3-ші армияға, Реймстің солтүстігіндегі 5-ші армияға және Айн бойындағы 6-шы армияға қарсы немістердің шабуылы болды. Нәтижесінде Сент-Михель шығанағы құрылды. Жоффре француз күштерінің батыс жаққа басымдық беруін сақтап, ұсталған радиохабарламалар немістердің әскерін батыс жаққа жылжытып жатқанын көрсетті. Жоффре 2-ші армияға, 6-шы армияның солтүстігіне бөлімдерді жіберуді жалғастырды. 24 қыркүйекте 2-ші армияға шабуыл жасалды, ол жоспарланғандай неміс жағынан айналып өтудің орнына, қорғаныс ұстау қиындықтарына тап болды. Генерал Фердинанд Фош француз әскерлерінің сол жақ флангын Арас, Ленс және Лилльге қарай жылжытуға бұйрық берді, бұл немістердің солтүстік флангына қарсы қауіпті қайта жандандыру мақсатында жасалды. Арас арқылы Камбре және Ле-Катоға, ал Ленстен Валенсиен және Мобежге қарай жылжу жоспарланды. Егер француздар Камбре, Валенсиен, Мобеж және Ле-Като арасындағы аймақты басып алса, Сомма, Уаз және Айндегі неміс күштері Лижге дейінгі екі маңызды теміржолға қол жеткізе алмайтын болар еді. Бірақ бұл шешуші болмас еді, өйткені Лаоннан Вервинге, Хирсонға, Шарлеруаға, Намюрға және Лижге, сондай-ақ Лаоннан Мезиерге және Монмедиге Люксембург пен Тревке немесе Тионвиль мен Мецке дейінгі қатынастар немістерге қолжетімді болып қалар еді. Француздардың солтүстікке қарай жылжуына Антверпенді қоршау кезіндегі оқиғалар да әсер етті, онда 26 қыркүйекте Термонд құлап, қала мен бельгиялық армияның жоғалу қаупі күшейді. Жаңа 10-шы армияға Арас және Ленс маңында шоғырлануға бұйрық берілді.
French attempts to advance after the German retirement to the Aisne were frustrated after 14 September, when German troops were discovered to have stopped their retirement and dug in on the north bank of the Aisne. Joffre ordered that the German 1st and 2nd armies be attacked but attempts by the Fifth, Ninth and Sixth armies to advance from 15 to 16 September had little success. French Military Intelligence reported German troop movements from east to west, which led Joffre to continue moving French troops from the east, which had begun on 2 September with IV Corps and continued on 9 September with XX Corps, 11 September with XIII Corps and XIV Corps on 18 September. The depletion of the French forces in the east, took place just before the Battle of Flirey (19 September – 11 October), a German offensive against the Third Army on either side of Verdun, the Fifth Army north of Reims and the Sixth Army along the Aisne, which ended with the creation of the St Mihiel Salient. Joffre maintained the French emphasis on the western flank, after receiving intercepted wireless messages, which showed that the Germans were moving an army to the western flank. Joffre continued to send units to the Second Army, north of the Sixth Army. On 24 September, the Second Army was attacked and found difficulty in holding ground, rather than advancing round the German flank as intended. General Ferdinand Foch ordered the left flank of the French armies to move northward to Arras, Lens and Lille, to recreate a threat to the German northern flank, by moving through Arras to Cambrai and Le Cateau and from Lens to Valenciennes and Maubeuge. If the French occupied the area between Cambrai, Valenciennes, Maubeuge and Le Cateau, the German forces on the upper Somme, Oise and the Aisne would lose the use of the two main railways to Liege, although this would not be decisive, since the line from Laon to Vervins, Hirson, Charleroi, Namur and Liege and that from Laon to Mézières and Montmédy to either Luxemburg and Treves or Thionville and Metz, would still be available to the Germans. French moves to the north were also influenced by events in the siege of Antwerp, where Termonde fell on 26 September and increased the danger that the city and the Belgian army would be lost. The new Tenth Army was ordered to concentrate around Arras and Lens.
Пикардияның бірінші шайқасы
18 қыркүйекте Алтыншы армияның шабуылы Карлепонтта Оаздың оңтүстік және Нойонда солтүстік жағалауларында оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай тоқтатылды, бұл француздық алғашқы қаптама әрекетін аяқтады. Жоффре Лотарингиядағы Екінші армияны таратып, Кастельнау мен Екінші армия штабын Алтыншы армияның солтүстігіне жіберіп, IV және XIII корпусқа, сондай-ақ 1-ші, 5-ші, 8-ші және 10-шы кавалерия дивизияларын қостырды. XIV корпус Бірінші армиядан, ал XX корпус бастапқы Екінші армиядан Аменнен оңтүстікке қарай, француздық байланысқа қауіп төндірмейтін 81-ші, 82-ші, 84-ші және 88-ші аумақтық дивизиялардың қорғауымен жиналды. Екінші армия 22 қыркүйекте Лассиньиден солтүстікке қарай Ройе және Шольнге дейін, неміс қаптамасын бұзу мақсатымен шабуылға дайындалды. Келесі күні неміс ІІ корпусы 1-ші армияның оң жақ қанатына қосылып, IV корпус, IX резервтік корпус және 4-ші, 7-ші кавалерия дивизияларымен бірге солтүстік-батысқа шабуыл жасады. Бюлов Клюкке шабуылды тоқтатып, 1-ші армияның оң жақ қанатының артына екі корпусты қайтаруға бұйрық берді. 16 қыркүйекте 2-ші және 9-шы кавалерия дивизиялары Эна майданынан күш-жабдық ретінде жіберілді, бірақ шегіну басталғанға дейін, 6-шы армияның сол жақ қанатындағы француз XIII және IV корпус, 6-шы резервтік дивизиялар тобының 61-ші және 62-ші дивизияларымен бірге Оаз бойымен шабуылға көшті және 17 қыркүйекте Карлепонт пен Нойон арасында 1-ші армияның оң жақ қанатымен кездесті. Оң жақтағы қанатында француздық 17-ші және 45-ші дивизиялары Суассонға жақын шабуыл жасап, қаланың солтүстігіндегі Куффи платосында бекінді. Пикардияның бірінші шайқасы (1914 жылдың 22-26 қыркүйегі) – француз және неміс әскерлерінің Эна шайқасынан (13-28 қыркүйек) кейін жасаған алғашқы қаптама әрекеттерінің бірі болды және Пикардияда кездесу шайқасына әкелді. Француздық Алтыншы армия Нойонға қарай Оаз өзенінің аңғарымен шабуылдады, ал Екінші армия солтүстікке қарай жиналып, неміс 1-ші армиясының солтүстік қанатын айналып өтуге дайын болды. Екінші армия Авр өзенін Лассиньиден солтүстікке қарай Ройе және Шольнге дейін кесіп өтті, бірақ Эна майданынан келген неміс ІІ корпусымен кездесті, онда жаңа бекіністер аз санды әскермен алдыңғы шепті ұстауға мүмкіндік берді. Корпус 18/19 қыркүйекте IX резервтік корпустың оң жақ қанатына орналасты. II кавалерия корпусының төрт дивизиясының (генерал-лейтенант Георг фон дер Марвиц) көмегіне қарамастан, немістер Рибекурдан Лассиньи және Ройеге дейінгі сызыққа қайта шегінді, бұл Хам және Сен-Кантен арқылы неміс байланысына қауіп төндірді. 21 қыркүйекте неміс XVIII корпусы Реймстен күштеп жүріп, 23 қыркүйек күні кешке Хамға жетті. 24 қыркүйекте корпус Ройеге қарай шабуыл жасап, ІІ корпуспен бірге Алтыншы армияның француздық IV корпусын кері тартты. Солтүстікке қарай Екінші армия Пероннеге жетіп, Сомманың шығыс жағалауында плацдарм құрды, бұл Екінші армияның шабуылдық әлеуін толығымен жойды. Жоффре Екінші армияға француздық соңғы резервті XI корпусты жіберіп, оған тағы үш корпусты қайтаруға бұйрық берді. 25 қыркүйекте Нойон маңында неміс шабуылы Екінші армияны кері итерді. Француздық күштер қайтадан шабуылға көшті және 25-27 қыркүйек аралығында Вогезден Пероннеге дейін Батыс майданында жалпы шайқас болды, содан кейін екі тараптың да негізгі күштері солтүстікке қарай жылды.
On 18 September, the Sixth Army advance was stopped on a south east to north west line at Carlepont on the south bank of the Oise and Noyon on the north bank, which ended the first French outflanking move. Joffre dissolved the Second Army in Lorraine and sent Castelnau and the Second Army headquarters to the north of the Sixth Army, to take over the IV and XIII corps, along with the 1st, 5th, 8th and 10th Cavalry divisions of the French II Cavalry Corps (General Louis Conneau) from the Sixth Army. The XIV Corps was transferred from the First Army and XX Corps from the original Second Army, to assemble south of Amiens, behind a screen of the 81st, 82nd, 84th and 88th Territorial divisions protecting French communications. The Second Army prepared to advance on 22 September, on a line from Lassigny northwards to Roye and Chaulnes, around the German flank. Next day, the German II Corps joined the right flank of the 1st Army, for an attack to the south west with the IV Corps, IX Reserve Corps and the 4th and 7th cavalry divisions. Bülow, ordered Kluck to cancel the offensive and withdraw the two corps behind the right flank of the 1st Army. On 16 September, the 2nd and 9th Cavalry divisions were dispatched from the Aisne front as reinforcements but before the retirement began, the French XIII and IV corps on the left flank of Sixth Army, with the 61st and 62nd divisions of the 6th Group of Reserve Divisions, began to advance along the Oise and met the right flank of the 1st Army between Carlepont and Noyon on 17 September. On the right flank, the French 17th and 45th divisions attacked near Soissons and gained a foothold on the plateau of Cuffies, just north of the city. The First Battle of Picardy from (22 to 26 September 1914), was the first of the reciprocal outflanking attempts by the French and German armies after the First Battle of the Aisne (13 September – 28 September) and resulted in an encounter battle in Picardy. The French Sixth Army attacked up the Oise river valley towards Noyon, as the Second Army assembled further north, ready to advance round the northern flank of the German 1st Army. The Second Army crossed the Avre on a line from Lassigny northwards to Roye and Chaulnes but met the German II Corps from the 1st Army that had arrived from the Aisne front, where new entrenchments had enabled fewer men to garrison the front line. The corps moved into line on 18/19 September, on the right flank of the IX Reserve Corps. Despite the assistance of four divisions of the II Cavalry Corps (Lieutenant General Georg von der Marwitz), the Germans were pushed back to a line from Ribécourt to Lassigny and Roye, which menaced German communications through Ham and St. Quentin. On 21 September, the German XVIII Corps had begun a forced march from Reims and reached Ham on the evening of 23 September. On 24 September, the corps attacked towards Roye and with II Corps, forced back the French IV Corps of the Sixth Army. To the north, the Second Army reached Péronne and formed a bridgehead on the east bank of the Somme, which exhausted the offensive capacity of the Second Army. Joffre sent the XI Corps, the last French reserve, to the Second Army and began to withdraw three more corps for dispatch to the Second Army. On 25 September, a German attack near Noyon pushed back the Second Army. French reinforcements attacked again and from 25 to 27 September, a general action took place along the Western Front from the Vosges to Péronne, after which the main effort of both sides took place further north.
25-29 қыркүйек
Француздық екінші армияның шабуылы Фалькенхайнды XXI және I бавариялық корпустарды олар келген кезде кері бұруға мәжбүр етті. 24 қыркүйекте фронтты солтүстікке қарай Шаульнен Пероннеге дейін созып, француздарды Сома өзенінен кері қайтаруға мәжбүр етті. Неміс майданының артындағы тығырыз және зақымдалған темір жолдар неміс әскерлері мен жаяу әскерлерінің Намур мен Камбрейден өтуін баяулатты. 25 қыркүйекте неміс күшейткіштері шабуыл жасап, Сомма өзенін Перонннің оңтүстігінен өтті, содан кейін Хем мен Фойлер арасындағы көпірді алуға жетті. Сомманың солтүстігінде Баварияның II корпусына қарсы француз шабуылы шашыраңқы кері шегінуге мәжбүр етті. Баварияның көбірек бөлімшелері солтүстікке жеткенде, 3-Бавария дивизиясы Сомманың солтүстігіне қарай Бухавеснес, Лефорест және Хардекурт арқылы Марикуртқа дейін алға жылжиды, онда олар тоқтатылды. Баварияның 4-ші дивизиясы солтүстікке қарай француз аумақтарын жеңіп, содан кейін Саили, Комбль, Гильмонт және Монтобан арқылы Альбертке қарай батысқа шабуыл жасады. 27 қыркүйекте II кавалерия корпусы 61-ші және 62-ші резервтік дивизияларды кері тартты (генерал Жозеф Брюгер, д'Амаде ауыстырылды), XIV резервтік корпустың Альбертке шабуыл жасауға дайын II Бавария корпусының оң фланкімен байланысуына жол ашты. Француздық d'Armée бөлімшесі (генерал Луи де Модхуй) Арраста жинала бастады, де Модхуй неміс фланкінен айналып өтуге тағы бір әрекет жасамай, бөлімшесіне неміс шабуылы қауіп төндіргенін анықтады. II Бавария және XIV резервтік корпустар француз аумақтық дивизиясын Бапум аймағынан кері итерді және Сома аңғарынан теңізге жету үшін шабуылға қатысу үшін Брей-сюр-Сомме мен Альбертке қарай алға жылды. Неміс шабуылына Сомманың солтүстігінде француз XXI және X корпустары, сондай-ақ 81-ші, 82-ші, 84-ші және 88-ші аумақтық дивизиялар (Брюжер) қарсы тұрды, ал Альберттің шығысында II кавалерия корпусының 1-ші, 3-ші, 5-ші және 10-шы кавалерия дивизиялары (генерал Луи Конно) қарсылық көрсетті. XIV резервтік корпус 28 қыркүйекте Рим жолымен Бапумнан Альбертке және Амиенге шабуыл жасады, Анкреге жетіп, содан кейін Сома аңғарымен батысқа қарай жалғастыруды көздеді. 28-ші резервтік дивизия француз жаяу әскері мен атты әскерінің шашыраңқы қарсылығына қарсы Фрикуртқа жақын алға жылжиды. 28 қыркүйекте француздар немістердің алға жылжуын Марикурттан Фрикуртқа және Тьепвальға дейінгі сызықта тоқтата алды. Неміс II кавалерия корпусы солтүстікке жылжыды, бірақ Арас маңында француз II кавалерия корпусымен тоқтатылды. 29 қыркүйекте 28-ші резервтік дивизия Фрикуртқа шабуыл жасап, ауылды басып алды, бірақ француздық ұсақ қару мен артиллерия оты одан әрі ілгерілеуге мүмкіндік бермеді. Жолдың солтүстігінде 26-шы резервтік дивизияның алға жылжуы да француздармен тоқтатылды. Келесі күні француздық бөлімдер бірнеше рет қарсы шабуыл жасап, Фрикуртты қайта басып алуға жақын болды. Түнде жауынгерлік тоқтады, содан кейін екі жақ та қарсыластардың желілері тоқтаған жерде кездейсоқ қазбалай бастады, бұл әрқашан оңай қорғалатын жерде болған жоқ. Марикуртта, оңтүстікке қарай, неміс алға жылжуы ауылға жетпей тоқтатылды. Жолдың солтүстігінде 26-шы резервтік дивизия Анкре аңғарына қарап тұрған Базентин қырқасының биік жерін басып алу үшін шайқасты, бірақ француздың солтүстік фланкінен айналып өтудің орнына, француздың өзара шабуылына ұшырады. (Француз шабуылы оң жақ фланкінің артында Сапиньеге жетті, содан кейін 2 қазанда Бапумеге келген гвардиялық корпус қарсы шабуыл жасады.) Жоффре Амиеннен солтүстікке X корпусты, Аррастың оңтүстік-шығысында II кавалерия корпусын және Аррастың оңтүстік-шығысында 77-ші резервтік дивизиясы мен Ленстегі 70-ші резервтік дивизиясы бар генерал Виктор д'Урбальдың уақытша корпусын қосып, Аррастың маңында тағы бір фланкілік қимыл жасау үшін оныншы армия деп аталатын бөлімшеге қосты.
The offensive by the French Second Army forced Falkenhayn to divert the XXI and I Bavarian corps as soon as they arrived, to extend the front northwards from Chaulnes to Péronne on 24 September and drive the French back over the Somme. Overcrowded and damaged railways behind the German front slowed the transit of German forces and infantry marched from Namur and Cambrai. On 25 September, the German reinforcements attacked, crossed the Somme south of Péronne and then advanced to take a bridge between Hem and Feuillères. A French attack north of the Somme against the II Bavarian Corps, forced a hurried withdrawal. As more Bavarian units arrived in the north, the 3rd Bavarian Division advanced north of the Somme through Bouchavesnes, Leforest and Hardecourt until held up at Maricourt. The 4th Bavarian Division further to the north, defeated the French Territorials and then attacked westwards towards Albert, through Sailly, Combles, Guillemont and Montauban. On 27 September, the II Cavalry Corps drove back the 61st and 62nd Reserve divisions (General Joseph Brugère, d'Amade had been replaced), to make way for the XIV Reserve Corps to link with the right flank of the II Bavarian Corps, ready for an attack towards Albert. The French subdivision d'Armée (General Louis de Maud'huy) began to assemble at Arras and de Maud'huy found that instead of making another attempt to get round the German flank, the subdivision was menaced by a German offensive. The II Bavarian and XIV Reserve corps pushed back a French Territorial division from the area around Bapaume and advanced towards Bray sur Somme and Albert, as part of the offensive down the Somme valley to reach the sea. The German offensive was confronted north of the Somme by the French XXI and X corps and the 81st, 82nd, 84th and 88th Territorial divisions (Brugère) further north and the 1st, 3rd, 5th and 10th Cavalry divisions of the II Cavalry Corps (General Louis Conneau), east of Albert. The XIV Reserve Corps attacked on 28 September, along the Roman road from Bapaume to Albert and Amiens, intending to reach the Ancre and then continue westwards along the Somme valley. The 28th Reserve Division advanced close to Fricourt, against scattered resistance from French infantry and cavalry. On 28 September, the French were able to stop the German advance, on a line from Maricourt to Fricourt and Thiépval. The German II Cavalry Corps, moved north but was held up near Arras, by the French II Cavalry Corps. On 29 September, the 28th Reserve Division attacked Fricourt and captured the village but was prevented by French small arms and artillery fire, from advancing beyond. North of the road, the 26th Reserve Division advance was also stopped by the French. Next day French units counter attacked several times and almost recaptured Fricourt. A lull in the fighting occurred overnight and then both sides began to dig in haphazardly, where the opposing lines had stopped moving, which was not always on easily defended ground. At Maricourt, about to the south, the German advance had been stopped short of the village. North of the road, the 26th Reserve Division fought to capture the high ground of Bazentin Ridge, which overlooked the Ancre valley but instead of rolling up the French northern flank, was endangered by a reciprocal French attack. (The French attack reached Sapignies behind the right flank, until counter attacked by the Guards Corps, which arrived at Bapaume on 2 October.) Joffre added X Corps, north of Amiens, the II Cavalry Corps, south east of Arras and a provisional corps under General Victor d'Urbal, which had the 77th Reserve Division south east of Arras and the 70th Reserve Division in Lens, to the subdivision which was renamed the Tenth Army, to make another outflanking move near Arras.
Талдау
Француздар өздерінің фронтының артындағы зақымдалмаған темір жолдарды пайдаланып, әскерлерді немістерге қарағанда жылдамдатып тасымалдай алды, ал немістерге ұзақ аралыққа айналып өтуге, зақымдалған учаскелердің жөнделуін күтуге және вагондарды ауыстыруға тура келді. Француздық IV корпусы 2 қыркүйекте Лотарингиядан 109 пойызбен шығып, 6 қыркүйекке дейін жиналды. Француздар күніне 200 пойызға дейін әскер тасымалдай алды және екі штаб офицері – комендант Жерар мен капитан Думенк басқаруымен жүздеген автокөліктерді пайдаланды. Француздар бельгиялық және тұтқынға алынған неміс вагондарымен қатар, ішкі телефон және телеграф желілерін де қолданды. Тамыз айында немістердің бастамасы қайта жаңғыртылмады, ал оң қанатка әскерлердің орналасуы кезең-кезеңімен жүргізілді. Мобеуж қамалының (24 тамыз – 7 қыркүйек) аяқталуына дейін тек Триерден Льежге, Брюссельге, Валенсиенге және Камбрейге созылатын бір ғана темір жол желісі қолданысқа енді. Бұл желі оң жақтағы неміс әскерлерін жабдықтау үшін пайдаланылды, ал 6-армия кері бағытта қозғалғандықтан, тәулігіне қырық пойызбен ғана шектелді, корпусты жылжытуға төрт күн кетті. Сымсыз байланыс арқылы неміс әскерлерінің қозғалысы туралы алынған ақпарат француздарға немістердің әрекеттерін болжауға мүмкіндік берді, бірақ немістер шпиондардан алынған, көбінесе қате болатын хабарламаларға тәуелді болды. Француздар жаяу әскердің сақтық тактикасын қолданды, жарақаттарды азайту үшін жасырынып шабуыл жасады және орталықтандырылған басқару жүйесін енгізді, ал неміс армиясының командирлері келіспейтін жоспарларды ұстанды. Француздарға дереу шешуші нәтижеге қол жеткізудің қажеті болмады және француз армиясын сақтауға баса назар аударуға болатын.
The French had been able to use the undamaged railways behind their front to move troops more quickly than the Germans, who had to take long detours, wait for repairs to damaged tracks and replace rolling stock. The French IV Corps moved from Lorraine on 2 September in 109 trains and assembled by 6 September. The French had been able to move troops in up to 200 trains per day and use hundreds of motor vehicles, which were co ordinated by two staff officers, Commandant Gérard and Captain Doumenc. The French could also use Belgian and captured German rail wagons and the domestic telephone and telegraph systems. The initiative held by the Germans in August was not recovered and the troop movements to the right flank were piecemeal. Until the end of the Siege of Maubeuge (24 August – 7 September), only the single line from Trier to Liège, Brussels, Valenciennes and Cambrai was available and had to be used to supply the German armies on the right as the 6th Army travelled in the opposite direction, limiting the army to forty trains a day, taking four days to move a corps. Information on German troop movements from wireless interception enabled the French to forestall German moves but the Germans had to rely on reports from spies, which were frequently wrong. The French resorted to more cautious infantry tactics, using cover to reduce casualties and a centralised system of control as the German army commanders followed contradictory plans. The French did not need quickly to obtain a decisive result and could concentrate on conserving the French army.
Кейінгі операциялар
30 қыркүйекте француз дивизиясы Аррасқа келді, ал 1 қазанда Геммапп, Ванкурт және Монши-ле-Прёден баяу кері шегінді, X корпусы келгенге дейін. Тағы екі француз корпусы, үш жаяу әскер және екі атқыштар дивизиясы солтүстікке қарай Амиен, Аррас, Ленс және Лилль қалаларына жіберілді, бұл Екінші армияны сегіз корпусқа дейін жеткізді, ал майдандық шебі... 28 қыркүйекте Фалькенхайн 6-армияға Аррас маңындағы IV, Гвардия және I Бавария корпустарымен қазіргі солтүстік жақтан шабуыл жасауға және одан әрі солтүстікке қарай шабуылдауға бұйрық берді. 1 қазанда француздар оңтүстік-шығыстан шабуыл жасады, тек атқыштар тобын күтіп отырды. 1 қазанда үш неміс корпусы Арастан Дуайға дейін француздардың алдын кесіп шабуыл жасады. 3-4 қазанда Боран, Меркатель және Аррас маңындағы Сент-Лоран-Бланги мен Сент-Николасқа жасалған неміс шабуылдары тойтарылды, ал Ленс түсті. Неміс әскері Аррастың солтүстігінен Скарпке жету үшін шабуыл жасады, бірақ ақырында X корпусы оларды кері шегіндірді. 4 қазанға дейін неміс әскері Живанши-ан-Гохельге де жетті, ал француздардың оң жақ қанатындағы бірнеше аумақтық дивизиялар X корпусынан бөлінді. Жоффре Модхуйдің армиялық бөлімшесін тәуелсіз 10-армия деп жариялады және Кастельноға Екінші армияны орнында ұстап тұруды, солтүстіктегі әскер санының артуын күтіп, неміс қысымын ауыстыруды тапсырды. 6 қазанға дейін Екінші армияның Оаздан Соммаға дейінгі және 10-армияның Тиепвальдан Гоммекурға, Блервиль, Аррастың шығыс жиегі, Бейль, Вими және Сушеге дейінгі майданы тұрақталды. 6-армияның солтүстігінде Марвиц басқаратын атқыштар жасаған операция француз аумақтық дивизияларын Ленс пен Лилль арасындағы шепке итерді. 5 қазанда Марвиц атқыштарға батысқа қарай, Ла-Манш жағалауындағы Аббевильге қарай жылжуға және оңтүстікке қарай бағытталған теміржолдарды кесуге бұйрық берді. 6 қазанның соңында Фалькенхайн Пикардиядағы 2-армияның өту әрекеттерін тоқтатты. Солтүстікте Ленс пен Лилль арасында шабуыл жасаған I және II атқыштар корпустары тез кері шегіндіріліп, Лоррет дөңгелегінің артына қайтырды. Келесі күні, Бетүннен алға жылжыған француздық XXI корпусының алғы шебі атқыштарға шабуыл жасады.
On 30 September, a French division arrived at Arras and on 1 October was slowly pushed back from Guémappe, Wancourt and Monchy le Preux until the arrival of X Corps. Two more French corps, three infantry and two cavalry divisions had been sent northwards to Amiens, Arras, Lens and Lille, which increased the Second Army to eight corps, along a front of On 28 September, Falkenhayn had ordered the 6th Army to conduct an offensive on the existing northern flank by the IV, Guard and I Bavarian corps near Arras and offensives further north. On 1 October, the French attacked to the south east, expecting only a cavalry screen. Three German corps attacked from Arras to Douai on 1 October, forestalling the French. From 3 to 4 October, costly German attacks were made on Beaurains, Mercatel and the Arras suburbs of St. Laurent Blangy and St. Nicolas, which were repulsed and Lens fell. German attacks were made from the north of Arras to reach the Scarpe but were eventually repulsed by the X Corps. By 4 October, German troops had also reached Givenchy en Gohelle and on the right flank of the French to the south, several Territorial divisions were separated from X Corps. Joffre made Maud'huy's subdivision d'armée independent as the Tenth Army and told Castelnau to keep the Second Army in position, to wait while the increasing number of troops further north diverted German pressure. By 6 October, the Second Army front from the Oise to the Somme and the Tenth Army front from Thiepval to Gommecourt, Blaireville, the eastern fringe of Arras, Bailleul, Vimy and Souchez had been stabilised. The operation by the cavalry under Marwitz to the north of the 6th Army, had pushed back the French Territorial divisions to a line between Lens and Lille and on 5 October, Marwitz issued orders for the cavalry to advance westwards to Abbeville on the Channel coast and cut the railways leading south. At the end of 6 October, Falkenhayn terminated attempts by the 2nd Army to break through in Picardy. To the north, the I and II Cavalry corps attacked between Lens and Lille, were quickly repulsed and forced back behind the Lorette Spur. Next day the cavalry was attacked by the first troops of the French XXI Corps, advancing from Béthune.