Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Апостасия (Αποστασία, "Апостаси") немесе Иолиана (Ιουλιανά, "Шілде оқиғалары") немесе Корольдік төңкеріс (Το Βασιλικό Πραξικόπημα To Vasiliko Praxikopima) терминдері Грециядағы саяси дағдарысты сипаттау үшін қолданылады, ол 1965 жылдың 15 шілдесінде премьер-министр Георгиос Папандреудің отставкаға келуімен және король Константин II-нің оның орнына Папандреудің өзінің «Орталық одақ» партиясынан бірнеше премьер-министрлерді тағайындауымен байланысты болды. «Орталық одақтан» шығып кеткендер Папандреудің жақтастары тарапынан «апостаттар» («қолдан келмейтіндер») деп аталды. Апостасия ұзаққа созылған саяси тұрақсыздық кезеңінің басталуын білдірді, ол азамат соғысынан кейінгі нәзік тәртіпті әлсіретті және нәтижесінде 1967 жылдың сәуірінде әскери режимнің орнауына әкелді.
The terms Apostasia (Αποστασία, "Apostasy") or Iouliana (Ιουλιανά, "July events") or the Royal Coup (Το Βασιλικό Πραξικόπημα To Vasiliko Praxikopima) are used to describe the political crisis in Greece centered on the resignation, on 15 July 1965, of Prime Minister Georgios Papandreou and subsequent appointment, by King Constantine II, of successive prime ministers from Papandreou's own party, the Centre Union, to replace him. Defectors from the Center Union were branded by Papandreou's sympathizers as Apostates ("renegades"). The Apostasia heralded a prolonged period of political instability, which weakened the fragile post civil war order, and ultimately led to the establishment of the military regime in April 1967.
Орталық одақтың пайда болуы
1961 жылдың 19 қыркүйегінде премьер-министр Константинос Караманлис жалпы сайлауды жариялады (сол күзде сайлау өтеді деп күтілген еді). Сол күні түнде Грекияның либералды-центристік саяси күштерінің әртүрлі топтары, «Орталық» деп белгілі болған күштер, Георгиос Папандреудің басшылығымен жаңа саяси партия – Орталық Одаққа (ЕК) бірікті. 29 қазанда өткен сайлауда Ұлттық Радикалдық Одақ (ЕРЕ) үлкен жеңіске жетті. Алайда, бұл сайлаудағы алаяқтықтар мен ERE-ге адал полиция, әскери және жартылай әскери күштердің сол және орталық идеологияны қолдайтындарға жасаған кең ауқымды зорлық-зомбылықтың нәтижесі болды. Бұл зорлық-зомбылыққа полиция мен әскерилердің солшыл EDA жақтастарына жасаған шабуылдары мен өлтірулері кірді. Сайлаудағы алаяқтықтар кең таралды, тірі болмаған адамдардың дауыстары есепке алынды, тіпті бір екі қабатты жеке үйдің мекенжайында 218 полиция қызметкері тіркелген жағдайлар болды. Осының салдарынан Папандреу, Орталық Одақтың басқа саясаткерлері және солшыл EDA сайлау нәтижесіне наразылық білдірді. Папандреу, шешен сөйлейтін саясаткер, «Тоқтаусыз күрес» (грекше: Ανένδοτος Αγών) атты науқанды бастады, мақсаты – Караманлис үкіметін биліктен қуғызу. 1963 жылдың мамырында Караманлис король Павелмен Ұлыбританияға жоспарланған сапарына байланысты туындаған даудан кейін ресми түрде отставкаға кетті. Алайда, «Тоқтаусыз күрес» және басқа да дағдарыстар (әсіресе солшыл тәуелсіз депутат Грегориос Ламбракистің полиция мен арнайы қызметтердің қатысуымен өлтірілуі) Караманлис позициясын әлсіреткен деген пікірлер айтылды. 1963 жылдың соңында өткен жалпы сайлауда Орталық Одақ жеңіске жетті, бірақ абсолютті көпшілік дауысқа ие бола алмады. Папандреу премьер-министр болып тағайындалды және EDA да оған дауыс бергендіктен парламентте сенім білдірді. Алайда, Грекияның саяси элитасы, тіпті Папандреудің өзі де EDA-ны тыйым салынған Грекия Коммунистік партиясының жасырын ұйымы деп қарады, және бұл пікірдің негіздері де болды. EDA коммунистік партия емес еді, бірақ Коммунистік партия оны қолдады және бірнеше жақтастары EDA-ның белгілі мүшелері болды. Коммунистердің қолдауымен үкімет құрудан бас тартқан Папандреу отставкаға кетті. Король Павел бұл шешімді Папандреуге оңтайлы деп бағалап, дереу парламентті таратып, жаңа жалпы сайлауды жариялады. Премьер-министрліктен кеткенге дейін халыққа бағытталған бірқатар шараларды жүзеге асырған Папандреу бұл сайлауда халықтың 53% дауысын және парламентте абсолютті көпшілікті жеңіп алды. Мұндай қолдаудың құны ретінде Папандреу корольдің қарулы күштерді басқарудағы рөлін арттыруға келіскен деген мәлімдемелер тарады, өйткені қарулы күштер дәстүрлі түрде консервативті және коммунизмге қарсы болды. Нақты келісім болды ма, әлде жасырын түсіністік болды ма, әлі де даулы, бірақ Папандреу корольді ренжітетін болмайтын тұлғаларды қорғаныс министрлері етіп таңдады, тіпті корольдің сүйіктісі генерал-лейтенант Иоаннис Генниматасты Армия Бас штабының басты лауазымына тағайындады. 1963 жылғы үкіметте қорғаныс министрі бұрынғы генерал болды, ол сонымен қатар өткен (уақытша) үкіметте де қорғаныс министрі болған, ол сайлауды бақылаған. 1964 жылғы сайлаудан кейін құрылған үкіметте қорғаныс министрі Папандреудің адал досы және қаржылық демеушісі Петрос Гаруфалиас болды. Гаруфалиас консервативті болды және Орталық Одақтың оң қанатына жатқан деп айтуға болады. 1964 жылдың басында Папандреу премьер-министр болып қайтадан ант бергеннен кейін көп ұзамай король Павел қайтыс болды, оның орнына 24 жастағы ұлы Константин II таққа отырды. Бастапқыда король мен премьер-министр арасындағы қарым-қатынас жақсы болғандай көрінді, бірақ жағдай тез күрделенді. 1965 жылдың басында Папандреу мен король бір-бірімен тілдесуді тоқтатты. Олардың дағдарысқа дейінгі соңғы кездесуі 1965 жылдың наурыз айында болды. Дағдарыстың тууына және дамуына көптеген факторлар әсер етті. Орталық Одақ 1961 жылдың соңында бұрын бір-бірімен ашық түрде таласқан әртүрлі орталық фракциялардың бірігуінен асығыс құрылған партия болды. Ол саяси спектрдің кең ауқымын қамтыды, сонымен қатар 1955 жылы Караманлис кенеттен пайда болмаса, ERE басшысы және премьер-министр болатын Стефанос Стефанопулос пен 1944 жылы Грекия тауларында коммунистік қарсылық тарапынан құрылған уақытша үкіметтің бұрынғы министрі Илияс Циримокос сияқты тұлғаларды біріктірді. Осы себепті Циримокос, кем дегенде оңшылдар тарапынан, коммунист немесе оған жақтас деп есептелді. Жағдайды одан әрі қиындату үшін 1964 жылы 76 жастағы Папандреу жақын арада жаңа басшылыққа жол беруге тиіс болды, және көптеген саясаткерлер бұл лауазымға үміттенеді, әсіресе қаржы министрі Константинос Мицотакис. Сонымен қатар, Папандреудің ұлы Андреас 1964 жылы партияның сол қанатының жаңа басшысы ретінде саяси аренаға шықты.
On September 19, 1961, Prime Minister Konstantinos Karamanlis called a general election (the elections were already expected to happen that autumn). The night of the same day, various factions of Greece's liberal centrist political forces, known as the "Center", joined together under the leadership of Georgios Papandreou into a new political party, the Centre Union (EK), whose aim was to provide a credible alternative to the National Radical Union (ERE). The elections of October 29th, led to a wide margin victory for ERE. However, this was a result of election fraud and of a wide scale terrorism of left and center wing sympathizers by the police, military and paramilitary forces loyal to ERE. This terrorism included some assassinations of leftist EDA's supporters by the police and the military. Election fraud was widespread with votes by dead people being counted towards the election results and a case in which 218 police officers were registered in the same address, in a two store detached house. As a result, Papandreou, other Centre Union politicians and the leftist EDA challenged the result and Papandreou, a gifted orator, launched a "Relentless Struggle" (Greek: Ανένδοτος Αγών) aimed at forcing the "illegal government" of Karamanlis from power. In May 1963, Karamanlis resigned officially over a dispute with King Paul on the latter's planned visit to the United Kingdom, but there has been speculation that the "Relentless Struggle" and other crises (most notably the assassination of the leftist independent MP Gregorios Lambrakis with the alleged involvement of the police and the secret service) had greatly weakened Karamanlis's position. A general election in late 1963 resulted in Centre Union coming first although without achieving an absolute majority. Papandreou was appointed prime minister and gained a vote of confidence in Parliament since the EDA also voted for him. However, the EDA was considered by Greece's political establishment, including Papandreou himself, as a simple front for the outlawed Communist Party of Greece and not totally without cause. The EDA was by no means communist, but the Communist Party supported it and several sympathizers were prominent EDA members. Papandreou, refusing to govern with communist backing, tendered his resignation. In a move interpreted as favorable to Papandreou, King Paul immediately dissolved Parliament and called for a new general election. Papandreou, who had implemented a number of popular measures as prime minister before his resignation, won 53% of the popular vote and an absolute parliamentary majority in that election. It is claimed that, as repayment of such a favorable treatment, Papandreou agreed to accept an increased role for the King in the running of the armed forces, which were traditionally conservative and fiercely anticommunist. Whether there was an express agreement or rather a tacit understanding is still disputed, but it is true that Papandreou chose figures who were unlikely to offend the King as his defense ministers and even chose the King's favorite, Lieutenant General Ioannis Gennimatas, for the key post of Chief of the Army General Staff. In his 1963 government, the defense minister was a retired general who had also been the defense minister in the previous (caretaker) government, which supervised the election. In the government formed after the 1964 election, the defense minister was Petros Garoufalias, a loyal friend of Papandreou and one of his financial backers. Garoufalias was conservative and may be said to belong to the right wing of the Centre Union. Soon after Papandreou had been sworn in again as prime minister, in early 1964, King Paul died and his 24 year old son succeeded him as Constantine II. Initially, relationships between the King and his Prime Minister seemed cordial, but the horizon soon clouded over. By early 1965, Papandreou and the King had even stopped talking to each other. Their last meeting, before the crisis, was in March 1965. A number of other factors played an important role in the genesis and the development of the crisis. The Centre Union was a party hastily formed, in late 1961, by the fusion of various centrist factions, which had previously been bitterly bickering with each other. It spanned a broad segment of the political spectrum, managing to house, under the same roof, both Stefanos Stefanopoulos who, but for the sudden emergence of Karamanlis, would have been leader of ERE in 1955 and Prime Minister, and Ilias Tsirimokos, a former minister of the provisional government set up in the mountains of Greece by the Communist resistance in 1944. For this reason, Tsirimokos was commonly regarded, at least by the Right, as a Communist or, at least, a sympathizer. To complicate matters even further, Papandreou, 76 years of age in 1964, was expected soon to have to cede his place to a new leader, and many aspired to this position, most of all the powerful and considerably younger Finance Minister, Konstantinos Mitsotakis. Furthermore, Papandreou's son, Andreas, emerged from political obscurity in 1964 as a new leader of the party's left wing.
АСПИДА туралы жанжал
ASPIDA – «Офицерлер Отан, Идеал, Демократия, Еңбекқорлықты сақтайды» (грекше: «Аξιωματικοί Σώσατε Πατρίδα Ιδανικά Δημοκρατία Αξιοκρατία», бұл грек тілінде «қалқан» деген сөзді білдіретін сөздің қысқартылған түрі) деген сөздің акронимі болды. Негізінен, бұл капитан Аристидис Булукос басқаратын, салыстырмалы түрде жас әскери офицерлердің (капитан немесе майорлар) тобы еді. Жалпы айтқанда, олар орталықшыл көзқарастарға жақын болған және коммунистерге көңіл білдірмеген. Бұл құпия ұйымның мақсаты, IDEA құпия ұйымы арқылы Грек армиясындағы оңшылдардың ықпалын тойтару және өз мүшелеріне жақсы лауазымдар алуға көмектесу болды (акронимдегі «еңбекқорлық» сөзі осыған байланысты, себебі таңдаулы лауазымдар мен жоғарылаулар еңбектеріне қарамастан IDEA-ға жақын адамдарға берілетіні қабылданатын еді). 1965 жылы жарияланған бұл дау Грекияның саяси өміріне елеулі әсер етпес еді, егер премьер-министрдің ұлы және орталық-солшыл бағыттың белгілі бір тұлғасы Андреас Папандреудің бұл топқа қатысы болған жоқ. Андреас бұл айыптауды ешқашан қабылдаған жоқ, кейін ол өзі премьер-министр болды. Гаруфалиас бұл даудың саяси салдарына, соның ішінде Андреастың қатысына қатысты зерттеу жүргізетін комиссия құруға шешім қабылдады. Георгиос Папандреу бұл шешімге қарсы болды, бірақ Андреас Папандреу наразылық білдірді, нәтижесінде Петрос Гаруфалиас отставкаға шықты.
ASPIDA was a backronym of "Officers Save Fatherland Ideals Democracy Meritocracy" (Greek: Αξιωματικοί Σώσατε Πατρίδα Ιδανικά Δημοκρατία Αξιοκρατία", which forms the Greek word for "shield"). It was essentially a group of relatively junior army officers (captains or majors) centered on Captain Aristidis Bouloukos. Generally speaking, they were centrists who also seemed to harbor little sympathy for the communists. The purpose of the secret organization was apparently to oppose actual or perceived right wing domination of the Greek army through the IDEA secret organization, which was perceived as still being active, and to help its own members obtain favorable postings (hence the reference to "meritocracy" in the acronym since there was a perception that choice postings and promotions went to sympathizers of IDEA regardless of merits). The alleged scandal, which had been revealed in 1965, would have had no serious implications in the political life of Greece if it were not for the alleged membership in the group by Andreas Papandreou, the prime minister's son and a prominent figure of the centre left. That accusation was never accepted by Andreas, who would later become prime minister himself. Garoufalias decided to form a committee, which would examine the political implications of the scandal, including Andreas' involvement. Georgios Papandreou disapproved of the decision, but Andreas Papandreou reacted vehemently, which resulted in Petros Garoufalias submitting his resignation.
Георгиос Папандреудің отставкаға кетуі
Петрос Гаруфалиас отставкаға кеткеннен кейін Георгиос Папандреу ұлының кеңесімен, Гаруфалиас орнына қорғаныс министрі болып, армияны толық бақылауға алуға шешім қабылдады. Патшамен қарым-қатынас оның премьер-министрге жіберген хатынан кейін нашарлаған еді. Кейбіреулер бұл хатты ұятсыз деп санады, онда патша Папандреумен кездесуден бас тартқаны үшін наразылығын білдірген. Папандреу патшаға ашулы, бірақ сақтықпен және әдептілікпен жауап берді. Патша кеңесшілерінің кеңесімен премьер-министрдің қорғаныс министрі тағайындалуын қабылдамады. Кейбір тарихшылар мен журналистер соттың әскерилерді бірнеше буын бойы бақылауға тырысқанын айтады. Мүдделер қақтығысы туындады, себебі премьер-министрдің ұлы күдікті жаңжалға қатысы бар деп айыпталды, және оны жаңа қорғаныс министрі, оның әкесі, түзеуге тиіс еді. Патша премьер-министр қалаған кез келген адамды тағайындауға ұсыныс жасады. Бастапқыда Папандреу патшаның ұсынысын қарастыруға дайын болғандай көрінді, бірақ соңғы және ашулы кездесуде Константиннің ұсынысынан бас тарды және егер қорғаныс министрі болып тағайындалмаса, отставкаға кететінін мәлімдеді. Константин Папандреудің талабын қабылдамай, оның кейін берген отставкасын қабылдады. Саяси дауыл сол кезде басталды, себебі патша Папандреудің орнын басатын Георгиос Афанасиадис Новасты бұрыннан таңдап қойған еді, ол кездесу кезінде жанындағы бөлмеде күтіп отырды. Папандреудің орнын басушының отставкадан кейін бірден ант беруі көп сынға ұшырады және патшаның Папандреуден құтылуды қалағаны туралы күшті әсер қалдырды.
After Petros Garoufalias resigned, Georgios Papandreou, spurred by his son's advice, decided to assume total control of the army by succeeding Garoufalias as defense minister. Relations with the King were already bad after a letter he had sent to the prime minister. The letter was considered by some to be insulting in which the King expressed his discontent because Papandreou refused to meet with him. Papandreou replied to the King bitterly but carefully and politely. The King, following his advisors' advice, refused to accept the prime minister's appointment as defense minister. Some historians and journalists believe the court sought to control the military for a number of generations The argument was that there was a conflict of interest since the son of the prime minister was accused of involvement in an alleged scandal, which the new defense minister, his father, would have to clear up. In turn, the King proposed the appointment of any other person the prime minister would like. Initially, Papandreou seemed willing to consider the King's proposal, but during their last and bitter meeting, he refused Constantine's proposal and threatened to resign if he was not appointed defense minister. Constantine refused Papandreou's demand and accepted his subsequent resignation. The political turmoil began from then on and arose from the fact that the King had already decided upon Papandreou's successor, Georgios Athanasiadis Novas, who was waiting in an adjoining room during the meeting. The fact that Papandreou's successor was sworn in just a few moments after the resignation caused a great amount of criticism and created the impression that the King had wanted to get rid of Papandreou all along.
Оқиғалар
Содан кейін Папандреу «Патша билік етеді, бірақ халық үкім етеді» деген ұранмен халыққа үндеу жасады және оны қолдауға шақырды. Константин патша жаңа үкіметтер құруға бірнеше рет әрекеттенді, бірақ ешқайсысы ұзаққа созылмады. Ол парламент спикері Георгиос Афанасиадис Новасты премьер-министр етіп тағайындады, оған Орталық одақтың көптеген диссиденттері (әлеуметтік емес жолдан тайғандар, олардың ішіндегі ең танымал болашақ премьер-министр Константинос Мицотакис) және консервативті ЕРЕ депутаттары қосылды, бірақ парламентте сенім білдіру үшін жеткіліксіз дауыс жиналмады. Сол жылдың 20 тамызында оны Ілияс Циримокос ауыстырды, бірақ нәтижесі одан да жаман болды. Сенім білдіру дауысы алмағандықтан, Циримокос 17 қыркүйекте қызметтен босатылды. Константин II кейін Стефанос Стефанопулос басқаратын Папандреудің қарсыластарының бір тобын «патшаның адалдары» үкіметін құруға итермеледі, ол 1966 жылдың 22 желтоқсанына дейін наразылықтар мен митингілер арасында сақталды. Стефанопулос көңілі толмағандықтан отставкаға кеткен соң, Константин Иоаннис Параскевопулос басқаратын уақытша үкіметті тағайындады, ол 1967 жылдың 28 мамырына сайлау жариялады. Бірақ үкімет жоспарланған сайлауға дейін де билікте қала алмады. 1967 жылдың 3 сәуірінде оның орнына Ұлттық радикалдық одақтың белсенді жетекшісі Панайотис Канеллопулос басқаратын тағы бір уақытша үкімет құрылды, ол әділ сайлауды ұйымдастыруға міндетті болды. Папандреудің Орталық одағы жоспарланған сайлауда жұмыс істейтін үкімет құра алмайтынына көптеген белгілер болды. Сондықтан Орталық одақтың социалистік Біріккен демократиялық солшылдармен одақ құруы мүмкін еді. «Коммунистік қауіп» сезімі және Грек қарулы күштерінің кейбір ұлтшыл топтарындағы төңкерісшілдік тенденциялар 1967 жылдың 21 сәуірінде төңкеріске әкеп соқты, нәтижесінде «полковниктер режимі» деп белгілі әскери диктатура орнатылды.
Papandreou then appealed to public opinion with the slogan "the King reigns but the people rule" and called upon the people to support him. King Constantine made several attempts to form new governments, but none of them lasted for long. He appointed Speaker of Parliament Georgios Athanasiadis Novas as prime minister, who was followed by many dissidents from the Center Union (the infamous apostates, most prominent among whom was future Prime Minister Konstantinos Mitsotakis) and conservative ERE MPs but not enough to gain a vote of confidence in parliament. He was replaced on August 20 of the same year by Ilias Tsirimokos with similar results. Failing to gain a vote of confidence, Tsirimokos was dismissed on September 17. Constantine II next induced some of Papandreou's dissidents, led by Stephanos Stephanopoulos, to form a government of "King's men", which lasted until December 22, 1966, amid mounting strikes and protests. When Stephanopoulos resigned in frustration, Constantine appointed an interim government under Ioannis Paraskevopoulos, which called elections for 28 May 1967. The government did not last even until the scheduled elections. It was replaced on April 3, 1967 by another interim government under Panagiotis Kanellopoulos, who was the active leader of the National Radical Union and was still supposed to organize a fair election. There were many indications that Papandreou's Centre Union would not be able to form a working government by itself in the scheduled elections. There therefore existed a strong possibility that the Centre Union would be forced into an alliance with the socialist United Democratic Left. The sense of a "Communist threat", along with putschist tendencies in some nationalist fractions of the Hellenic Armed Forces, led to a coup d'état on April 21, 1967 that which established a military dictatorship, better known as the "Regime of the Colonels".