Кіріспе

2003 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун Филиппинде "Поги" тайфуны ретінде белгілі "Маэми" тайфуны, 1904 жылдан бастап Оңтүстік Кореяда жазбалар жүргізіле басталысынан бері елге соққан ең күшті тайфун болды. Маэми 2003 жылдың 4 қыркүйегінде Тынық мұхитының батысындағы муссондық ойыздан пайда болды. Солтүстік-батысқа қарай жылжу кезінде ол баяу күшейіп, Маэми тропикалық дауылына айналды, ал 8 қыркүйекте тайфунға жетті. Сол күні қолайлы жағдайлар одан да жылдам күшеюіне мүмкіндік берді; дауыл анық көзді қалыптастырып, ең жоғары тұрақты жел жылдамдығына жетті. Толық күшіне жеткен кезде Маэми баяулады және солтүстік-шығысқа бұрыла бастады. Одан кейін, 10 қыркүйекте дауылдың ортасы жапондық Мияко-дзима аралынан өтті, нәтижесінде елдегі төртінші ең төменгі көрсеткіш – ауа қысымы тіркелді. Жылы судың арқасында Маэми 12 қыркүйекте Оңтүстік Кореяның Пусан қаласының батыс жағалауына жеткенше қарқындылығын сақтап тұрды. Тайфун келесі күні Жапон теңізінде экстратропикалық жүйеге айналды, бірақ оның қалдықтары бірнеше күн бойы сақталып, Солтүстік Жапонияны күшті желмен шарлады. Тайфун алдымен Жапонияның Рюкю аралдарына әсер етті. Мияко-Джимадағы қатты жел 104 ғимаратқа зақым келтіріп, тұрғындардың 95%-ын электр қуатысыз қалдырды. Маэми мұнда бір сағат ішінде және 24 сағат ішінде күшті жаңбыр жаудырды, соңғысы рекордтық көрсеткішті орнатты. Мияко-Джимадағы бір адам ауадағы сынықтардың соққысынан қаза тапты. Жапонияның басқа аймақтарында дауыл ұшу рейстерін тоқтатты, ал жаңбырдан туындаған көшкін жолдарды жапты. Жапонияда тағы екі адам қаза тауып, жалпы залал 11,3 миллиард иенаны (JPY, 96 миллион АҚШ доллары) құрады. Ең көп залал Оңтүстік Кореяда, әсіресе жағалауға жақын аймақтарда тіркелді. Джеджу аралында Маэми желдің ең жоғары соққысын және ең төменгі қысымын тудырды, бұл екі көрсеткіш те елдегі рекордтық деңгейде болды. 1959 жылғы "Сара" тайфунының ұзақ жылдар бойы сақталған ең төменгі қысымын бұзуға жетті. Пусан қаласындағы жел жылдамдығы рекордтық деңгейге жетті. Мұндағы порт қатты зақымданып, дауылдан кейінгі айларда экспортты шектеді. Ел бойынша қатты жел шамамен 5000 үйді қиратты және 13000 үй мен кәсіпорынға зақым келтіріп, 25000 адамды баспанасыз қалдырды. 1,47 миллионға жуық үй электр қуатынан айырылып, егістіктерге үлкен зиян келтірілді, нәтижесінде күріш өнімі соңғы 23 жылдағы ең нашар көрсеткішті көрсетті. Оңтүстік Кореяда Маэми 117 адамның өмірін қиды, ал жалпы залал 5,52 триллион вонға (KRW, 4,8 миллиард АҚШ доллары) бағаланды.

Метеорологиялық тарих

2003 жылдың қыркүйек айының басында муссон ойысы Гуамның жанында тропикалық бұзылыс тудырды, ол Чуук штатының солтүстігінде тропикалық депрессияға айналды. Сол күні "nb" тобы тропикалық циклон қалыптасуы туралы ескерту шығарды, кейіннен Гуамның батысынан Тропикалық депрессия 15W бойынша кеңес беруді бастады. Осы кезде орталықта конвекция күшейді. Өмірлік алғашқы аптасында циклон субтропикалық жотаның ықпалымен негізінен солтүстік-батысқа қарай жылжыды. Дауыл жылы теңіз беті температурасы мен жылдам жылжуының арқасында қарқындылығын сақтай алды.

Дайындықтар

Жапонияда тайфун қаупінен 145 рейс, көбінесе Окинава және оның төңірегіндегі рейстер тоқтатылды. Окинавадағы 50-ге жуық американдық әскери база жабылды, маңызды емес жұмыскерлерге үйде болуға кеңес берілді. Маэми Оңтүстік Кореяға жеткенге дейін, билік Накдоң өзені бойындағы су тасқыны туралы ескерту жариялады, себебі су сақтайтын тоғандардың шлюздері ашылды. Шамамен 25 000 адам эвакуациялауға мәжбүр болды. Жежу аралына паром және ұшақ рейстері тоқтатылып, тұрғындар Чусок мерекесі алдында қиын жағдайға түсті. Ресейдің Шығыс аймағындағы Приморский крайының билігі қатты жел мен күшті жаңбыр жауу мүмкіндігін ескерте отырып, дауыл туралы ескерту берді.

Жапония

Маэми тайфуны алғаш рет Жапонияның Мияко-дзима аралына әсер етті, онда желдің күрделілігі секунд сайын шамамен 55 метрге жетіп, тұрақты желдің жылдамдығы секунд сайын 40 метрге дейін жетті. 16 сағат бойы, тайфунның көзі өткен 2 сағатты есептемегенде, қысым 910 гектопаскалға дейін төмендеді, бұл 1959 жылғы Сара тайфунынан кейін аралдағы екінші ең төменгі көрсеткіш, ал сол кезде Жапония бойынша төртінші ең төменгі көрсеткіш болатын. Аралда Маэми 104 ғимаратқа зақым келтірді, Мияко-дзима аралында бір адам ұшып келген шыныдан зардап шегіп қаза тапты. Аймақ бойынша 94 адам жарақат алды, көбінесе сынған шыныдан. Маэми соңғы құрлыққа тигенге дейін, Оңтүстік Корея мен Жапонияның арасында орналасқан Изухара аралында секунд сайын 65 метрге дейін желдің күрделілігі тіркелді. Жапонияның оңтүстік-батыс жағалауында Хирадодағы метеостанция секунд сайын 50 метрге дейін желдің күрделілігін хабарлады. Күшті жаңбыр Оита және Кочи префектураларында көшкінге себеп болды, нәтижесінде бірнеше жол жабылды. Дауылдың қаупі Ямагучи префектурасындағы мектептердің жабылуына әкелді. Кочиде тайфуннан туындаған F1 торнадосы бірнеше үйге зақым келтірді және бір машинаны аударып, ішіндегі әйелді жарақаттады. Маэми экстратропикалық дауыл ретінде Хоккайдода 2500 адамды электр қуатысыз қалдырды, Хакодатеде секунд сайын 30 метрге дейін желдің күрделілігі тіркелді. Акитада желдің күрделілігі секунд сайын 45 метрге жетті, бұл станцияда қыркүйек айындағы үшінші ең күшті жел болды. Саппорода құлаған ағаштан бір адам қаза тауып, тағы екеуі жарақат алды. Мацумаэде жоғары толқындар балық шаруашылығына және жалғыз 54 кемеге зақым келтірді.

Оңтүстік Корея

Маэми тайфуны параболикаға жақын жолмен жүргендіктен, оның бағытын болжау мүмкін болды және Корей түбегіне тию ықтималдығы ертерек күтілді. Корея метеорологиялық басқармасы 10 қыркүйекте сағат 17:00-де тайфунның Корей түбегінің оңтүстік жағалауына тиюі мүмкін екенін ресми түрде жариялады, бұл ақпарат негізгі бұқаралық ақпарат құралдары арқылы кеңінен таратылды. Оңтүстік Кореяда Маэми тайфуны кезінде қатты жаңбыр жауды, ең көп жауын-шашын Жеджу аралында тіркелді. Тайфун кезіндегі желдің күші рекордтық деңгейге жетті, ал ауа қысымы 1959 жылғы Сара тайфуны кезінде тіркелген қысымнан 1,5 мбар төмен болды. Аймақтағы көптеген кеме жасаушы зауыттар жабылды. Бусан портына келтірілген зиян шамамен 50 миллион долларға бағаланды, бұл жүк тасымалдау көлемін 20%-ға азайтты. Бусандағы үлкен кеме жоғары толқындардың салдарынан аударылып кетті. Жағалау бойындағы жүздеген үйлер, әсіресе толқын тосқауылдары жоқ жерлерде су тасқынына ұшырады. Масан қаласында тайфунның салдарынан жер асты сауда орталығы суға батып, 12 адам қаза тапты және 32 үй қирады. Аралда екі адам мерт болды, оның бірі қайығын бекітуге тырысқанда қаза тапты. Ел бойынша 465 қайық зақымдалып немесе жағаға тірелді. Күшті жаңбырдан құл көшкіндер пайда болды, олардың бірі Чхунчхон аймағында пойыздың рельстерден шығып кетуіне себеп болды, нәтижесінде 28 адам жарақат алды және ондаған теміржол участалары зақымданып, бес жол желісіне нұқсан келтірді. Ел бойынша 2278 жол мен көпір зақымданып, Накдон өзенінің саласы бойындағы Даегу маңындағы бөгет су тасқынынан қирады. Маэми тайфуны егін жинауға дайын егістіктердің үлкен бөлігін суға батырып, елде 1,47 миллион абоненттің электр қуатынан айырды, бұл 12,9 миллиард вон (KRW, 11,61 миллион АҚШ доллары) шығынға әкелді. АҚШ әскери базалары шамамен 4,5 миллион долларлық зиянға ұшырады. Маэми тайфуны ел бойынша 5000-ға жуық үйді қиратты және 13000 үй мен кәсіпорынға зақым келтірді. Маэмиден туындаған сақтандырылған зиян 650 миллиард вон (KRW, 565 миллион доллар) деп бағаланды, бұл көбінесе мүліктік зиянды қамтиды. Сақтандырылған зиянның көлемі өткен жылғы Руса тайфунынан туындаған зияннан төрт есе көп болды. Жалпы зиян 5,52 триллион вон (KRW, 4,8 миллиард АҚШ доллары) деп бағаланды, бұл Руса тайфунынан 2,52 триллион вон (KRW, 1,9 миллиард АҚШ доллары) кем. Сақтандырылған және жалпы зиян арасындағы айырмашылық Маэмидің өнеркәсіптік зиянды ауырлатқандығымен, ал Русаның жалпы зиянды көптеп келтіргенімен байланысты.

Басқа жерлер

Тайфун PAGASA-ны ескерту жариялауға мәжбүр еткеніне қарамастан және циклон муссонды жауын-шашынды күшейтеді деген бастапқы қауіп-қатерге қарамастан, Маэми Филиппинде ешқандай зақым келтірмеді. Солтүстік Кореяда Маэми шамамен 200 мың тонна жауын-шашын түсірді, бірақ бұрқасынның әсері туралы қосымша мәліметтер баспасөз цензурасының салдарынан белгісіз болды. Үкімет салық жеңілдіктерін ұсынды және зардап шеккен тұрғындарға көмек ретінде 1.4 триллион (KRW, $1.2 миллиард) бөлді. Бұл іздестіру және құтқару операцияларына арналған 100 миллиард (KRW, $90 миллион) қаражатты қамтыды. Дауылдан кейінгі күндері кең аумақта жолдар зақымдалып, су тасқыны жалғасты. Бұзылған теміржол желісі операторларды автобустармен ауыстыруға мәжбүр етті. Елдің әртүрлі аймандарындағы тау жылаулары саяхатшыларды балама маршруттарды пайдалануға итерді. Оңтүстік Корея армиясының шамамен 33 000 әскери қызметкері жолдарды тазалау және дауылдан зардап шеккендерге көмек жеткізу сияқты көмекке тартылды. Жұмысшылар 24 сағат ішінде тұтынушылардың 95%-ына электр қуатын қалпына келтірді. Егіннің ауыр зақымдануы жеміс-жидек пен көкөніс бағасының өсуіне әкелді, ал балық және егін экспорты орташа есеппен 9.2%-ға өсті. Дауыл және өндірісті шектеуге бағытталған үкіметтің күш-жігері салдарынан күріш өнімі соңғы 23 жылдағы ең төменгі деңгейге жетті. Фермерлерге көмек көрсету үшін үкімет мемлекеттік келісімшарттар бойынша сатып алу көлемін арттырды. Үш мемлекеттік банк дауылдан зардап шеккен кәсіпкерлерге арзан пайызбен несие берді. Корея биржасы дауылдың экспортқа тигізетін зиян қаупінен 1.8% төмендеді. 2003 жылдың қыркүйек айында Корея электр энергетикасы корпорациясы үйлері жойылған тұрғындар үшін электр энергиясы төлемақысын алып тастады, ал қуаты үзілген тұрғындар мен кәсіпорындар үшін төлемақыны екі есеге төмендетті. Оңтүстік Корея үкіметі автокөліктерді сақтандыру үшін компанияларға сыйақы мөлшерлемесін 3.5%-ға арттыруға рұқсат берді. Өндірістің төмендеуі мен бұзылыстар 2003 жылғы экономикалық өсу болжамынан 0.5%-ды алып тастауы күтілуде. Руса және Маэми тақымып өткеннен кейін Оңтүстік Корея үкіметі апаттарды басқару және олардың салдарын азайту бағдарламаларын дамытты. Дауыл кезінде зақымдалған Гупо көпірі 2007 жылы жөнделді. Оңтүстік Корея үкіметі халықаралық көмек сұрамаса да, бірнеше ел көмек жіберді. Кейін Жапония үкіметі Оңтүстік Кореяға 9.5 миллион иена (85 000 АҚШ доллары) сомасындағы, төсек-орын, генераторлар және су тазарту қондырғыларын қамтитын көмек жіберді. Тайвань да 100 000 АҚШ доллары көмек берді. Корея Республикасының Ұлттық Қызыл Кресті 700 ерікті және 200 қызметкерді жұмылдырып, 8 190 үйге азық-түлік пен жамылғылар таратты, ал жергілікті бөлімдер 5 500-ден астам тамақ ұсынды. Дауылдың салдарынан келтірілген зақым мен қаза болғандардың санына байланысты Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым 2006 жылы Маэми атауын алып тастап, оны Муджигегемен ауыстырды.