Кіріспе

Қауымдастық қамқорлығы – АҚШ және Ұлыбританияда қолданылатын термин. Ол ата-аналарының түрлі себептерге байланысты балаларын тәрбиелей алмайтын жағдайда, балаларды әже-шешесі, басқа туыстары немесе олармен жақын отбасылық байланыста болған, мысалы, құда-құдалары мен жақын достарының тәрбиелеуін білдіреді. Баланың заңды қорғаншылығы болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, ал бала туғандық, неке немесе асырап алу арқылы туыс болуы мүмкін. Бұл тәсіл "туыстық күтім" немесе "туыстық қамқорлық" деп те аталады. Туыстық қамқорлық балалардың балама отбасылардағы уақытын қысқартуға, балаларға қауымдастықтармен, мектептермен және отбасы мүшелерімен байланыстарын сақтауға және биологиялық ата-аналарымен қайта қосылу мүмкіндігін арттыруға көмектеседі. Бұл ресми асыраушы отбасыға қарағанда салық төлеушілер үшін арзанға түседі және көптеген балаларды асыраушы отбасы жүйесінен тыс ұстайды. АҚШ-та қауымдастық қамқорлықпен айналысатын отбасыларды "ата-шеше отбасысы" деп атайтын жаңа термин пайда болды. 2010 жылы 7,8 миллион бала ата-анасы болмаған, әже-шешесі немесе басқа туыстары бар отбасыларда өмір сүрді. 2012 жылы Энни Э. Кейси қорының Kids Count дерек орталығы мәліметінше, 2,7 миллион бала немесе барлық балалардың 4 пайызы әже-шешесі немесе басқа туыстарының қамқорлығында өсіп келеді. Әже-шешелерді күтіп жүргендердің 39 пайызы немерелерін 5 жыл немесе одан да көп уақыттан бері тәрбиелеп келеді. Елде 594 мың ата-ана федералдық кедейлік деңгейінен төмен балаларды тәрбиелеп отыр. АҚШ-тағы асыраушы отбасылардағы балалардың төрттен бірі туыстарының қамқорлығында.

Туғандықпен байланысты балалар

2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша, шамамен 7,8 миллион американдық бала туысқандарының күтімінде өмір сүреді. Әкесінің немесе анасының баласына күтім жасауға жарамсыз немесе ықыласы жоқ болуының көптеген себептері бар, олар өлім, түрмеге қамау, ауру, есірткіге тәуелділік және қаржылық тұрақсыздық сияқты жағдайларды қамтиды. Көптеген туысқандық күтімдегі балалар балаларды қорғау қызметі (CPS) органдары балаларды туған үйден алып тастағаннан кейін орналастырылады. Бұл жағдай отбасылық сот арқылы да қаралуы мүмкін, онда CPS-тің қатысуы міндетті емес. CPS балаларды алып кеткен жағдайда, жергілікті балалар қызметтері баланы туыс емес отбасыларға орналастырудан бұрын туысқандарына орналастыруға тырысады. Көптеген туысқандық күтімдегі балалар туған отбасынан айырылғанға себеп болған түрлі жарақаттарды бастан өткерген. Туысқандық күтімдегі балалар туған үйінде зорлық-зомбылық пен қанағаттандырылмағандыққа ұшырауы мүмкін, посттравматикалық стресс бұзылысының белгілерін көрсетуі мүмкін, ананың жүктілігі кезінде есірткі қолдануынан туындаған ерекше қажеттіліктері немесе мүмкіндіктері шектеулі болуы мүмкін, кеңес беруге немесе басқа да қолдау көрсету қызметтеріне мұқтаж болуы мүмкін, сондай-ақ арнайы әлеуметтік және білім беру қызметтеріне қажеттілік тууы мүмкін.

Туғандықпен қамқорлық көрсетушілер

Туыстық қамқоршылар ата-аналар, әже-шешелер, аға-інілер, сіңлілер, ішек-жеңгелер немесе балаларына күтім жасайтын отбасылық достар болуы мүмкін. Көбінесе қамқоршылар туысқандарына жауапкершілік сезінеді және басқа туыс емес асыраушы отбасында қалған балаларына жеке күтім жасауды жөн көреді. Көп жағдайда, ата-аналар мен басқа туыстар үйге балаларды қосуды жоспарламаған, және өз балаларын өсіргеннен бері күрт өзгерген әлеуметтік және білім беру қызметтерін алуда қиындықтарға тап болуы мүмкін. Кейбір күтім берушілер өз баласын тәрбиелеуде сәтсіздікке ұшырадым деп саналады деп қорқып, кінәлілік сезімі мен әлеуметтік оқшаулануды сезінеді. Балаға күтім жасайтын адамдар, баланың биологиялық ата-анасымен қарым-қатынасты сақтағысы келсе немесе бұл келісімді уақытша деп санаса, баланың заңды қамқорлығын алуға тартыншақ болуы мүмкін. Үлкен отбасылар биологиялық ата-аналар кездеспейтін кедергілерге тап болады, мысалы, олардың қамқорлығындағы балаларға медициналық және білім беру қызметтерін алу және олар балаларымен бірге тұра алатын қолжетімді тұрғын үйді қамтамасыз ету. Баланың туған-туыс және асыраушы отбасыларға берілетін мемлекеттік жәрдемақылардың көбісі, егер бала ата-анасының үйінде көмек алып жатқан болса да, туыстық көмек алушыларға қолжетімді емес. Кейбір штаттар балаларды асырап алу немесе асыраушылық мекемелері арқылы орналастырылған туыстық отбасыларға "субсидияланған қамқоршылық" төлемдерін ұсынады, бірақ бұл төлемдер туыс емес асыраушы отбасыларға төленетін төлемдерден әлдеқайда аз. Көптеген қарт ата-аналар мен арғы ата-аналар үшін қаржылық мәселелер жиі кездеседі. Олар тұрақты табыспен, әлеуметтік қамсыздандыру немесе мүгедектік төлемдерімен өмір сүреді, өмірдің соңында балаларды тәрбиелеуді жоспарламаған немесе талапты білім беру немесе медициналық қажеттіліктері бар балаларды тәрбиелейді. Осы қаржылық мәселелердің таралуы отбасында қосымша балаларды асырап, оларға қажетті қаржылай және қызмет көрсету көмегінсіз азық-түлік қауіпсіздігінен айырылудың, жұмыс орындарын жоғалтудың және үйлерін алып тастаудың жоғары деңгейіне әкеліп соқты. Бұл кедергілер "бейресми" күтім шараларында тіпті одан да көп болуы мүмкін, онда туысқан күтімгердің баламен заңды қарым-қатынасы жоқ (мысалы, заңды қамқорлық немесе қорғаншылық). 2000 жылғы АҚШ халық санағы бойынша, ата-анасы тәрбиелеген балалардың 20%-дан азы ғана заңды түрде асыраушылыққа ие. Кейбір штаттар балаларды бейресми күтіп-бағушы ата-аналар үшін заңды қорғаншылыққа жол ашқан. Огайо штатының HB 130 заң жобасы, ата-аналар антхаты және өкілеттілік туралы заң жобасы, қамқоршыларға балаларды тәрбиелеу және медициналық қызмет көрсетуде көмек көрсету үшін екі құқықтық механизмді құрады. Бұл түрдегі уақытша қорғаншылықты туысқандар балаларының биологиялық ата-аналары мен биологиялық балаларының қайта қосылуына үміттенетін отбасылар артық көреді. Соңғы заңдар, 2008 жылғы "Бақытқа жету үшін байланысты дамыту және бала асырап алуды арттыру туралы" заң, туыстық отбасыларға әсер ететін бірнеше ережелерді қамтиды. Заңнама субсидияланған қорғаншылық төлемдерін федералды қаржыландыруға рұқсат береді, қамқоршыларға өздерінің қамқорлығындағы балаларға қоғамдық көмек пен қолдау қызметтерін алуға көмектесу үшін туыстық навигатор бағдарламаларын құрады, бала қамқорлыққа кіргенде ересектер туыстарына хабарлауды талап етеді және баланы туысымен бірге орналастыру кезінде лицензиялық стандарттарға көбірек икемділік береді. AARP және Generations United екеуі де АҚШ-тағы туыстық бағдарламалар туралы іздестірілетін онлайн деректер базасын жүргізеді.

Туыс туысқаны қамқорлығының түрлері

Қауымдық қамқорлықтың төрт түрі бар. Бейресми туыстық қамқорлық – баланың тұру жағдайы ата-аналар мен басқа да туыстардың сот немесе балаларға қызмет көрсету агенттіктерінің көмегінсіз жасаған келісімімен құрылған жағдай. Мысалы, ата-аналар ауырып, балаларына күтім жасай алмаса, әже, ата, немере, сіңлі немесе іні сияқты туысы оларға ата-аналары жазылғанға дейін күтім жасауы мүмкін. Уақытша қамқоршылық – баланың ата-анасы баласын туысына уақытша қалдыруды жоспарлағанда пайда болады. Бұл жағдайда ата-аналар адвокатпен кеңесуі керек, ал адвокат сотқа жіберілетін құжаттарды дайындап, сот бекітуін алуы тиіс. Уақытша қамқоршылық кезеңінде туысқандар баланың медициналық және білім беру салаларындағы шешімдерді қабылдауға құқылы. Еркіндікпен жасалған туыстық қамқорлық – баланың туысының үйіне орналасқанда және балаларға қызмет көрсету агенттігінің қатысуымен жүзеге асырылады. Мұндай туыстық қамқорлыққа себеп болатын жағдайларға мыналар жатады: ата-аналардың зорлық-зомбылық немесе немқұрайдылық белгілері байқалғанда, ата-аналар есірткі немесе психикалық денсаулық мәселелеріне байланысты емделген кезде, балаларды қорғау қызметкерлерінің көмегімен балаларын туыстарына тапсыруы мүмкін. Ресми туыстық қамқорлық. Бұл жағдайда бала сот шешімімен мемлекеттің қамқорлығына беріледі және балаларға қызмет көрсету ұйымы оны туыстарға орналастырады. Сондықтан балалардың психикалық дамуы тұрғысынан туыстық қамқорлықтың сапасын түсіну маңызды, себебі бұл ерте қарым-қатынастар балалардың әлеуметтік, эмоционалдық және танымдық дамуына қалай әсер ететінін және мектепке дайындыққа қалай ықпал ететінін анықтауға көмектеседі. Туыстық қамқорлықтағы отбасыларды зерттеген зерттеулер басқа отбасылық жағдайлармен салыстырғанда кедейліктің жоғары деңгейі мен білім деңгейінің төмендігін көрсетті. Осыған байланысты, туыстық қамқоршылар балаларға күтім жасау және тәрбиелеу рөлін атқару кезінде көбінесе жоғары деңгейдегі стресске ұшырайды. Бұл кедергілерге энергияның жетіспеуі, қаржылық ресурстардың шектеулі болуы, денсаулық мәселелері мен алаңдаушылықтар жатады. Сонымен қатар, психологиялық қиындықтарға ата-аналық рөлге қайта оралу, тиімді тәртіптік стратегияларды енгізу, балалар, қамқоршылар және биологиялық ата-аналар арасындағы қарым-қатынастарды басқару және ұрпақтар арасындағы айырмашылықты жеңу қиындықтары кіреді. Бұл көп қырлы факторлар туыстық қамқорлықтағы балаларға әсер етеді және оларды психикалық денсаулық тәуекелдеріне ұшыратады. Тағы бір зерттеуде Нью-Йорктегі 59 әже-бабаймен қамқорлықтағы отбасылардың арасында балалардың жартысынан астамы белгілі бір денсаулық проблемаларын дамытқан, ең көп таралған жағдайлардың бірі – назар аудару тапшылығы. Басқа зерттеулер туыстық қамқорлықтағы балалардың мінез-құлқындағы проблемалардың басқа отбасылық жағдайларға қарағанда жоғары екенін көрсетті.

Туғандықпен байланысты күтімнің күші

Туысқандық қамқорлықтың да көптеген артықшылықтары бар. Көбінесе қолдау тарихы бар туыстық отбасылар балалармен берік және тұрақты эмоционалды байланыс орнатады, соның арқасында бүкіл отбасының әл-ауқатын жақсартады. Ересек күтімгерлер өмір тәжірибесінен алған білім мен даналықты, бала тәрбиелеуге екінші мүмкіндік алғаны үшін алғыс сезімін және балалармен көбірек уақыт өткізу мүмкіндігін ұсынады. Туыстық қамқорлықтағы балалар, егер олар биологиялық ата-аналарымен байланыста болса, биологиялық ата-аналар туыстық ата-аналар, биологиялық ата-аналар және балалар арасындағы қарым-қатынастағы өз рөлін жалғастыра береді. Бір зерттеу көрсеткендей, әже-шешесімен өскен жасөспірімдердің 88%-ы кем дегенде бір ата-анасымен байланыста болады, ал тағы бір зерттеуде сұрау жүргізілген балалардың 64%-ы аналарын жылына кем дегенде бір рет көреді; осы балалардың аналарының көпшілігі жақын жерде тұрып, балаларымен үнемі байланыста болады. Әлеуметтік қызметтер немесе балалар қызметі бөліміндегі қызметкер, егер туыстар туыстық қамқор болуды қаласа, әже-шешеге немесе басқа туысқандарға бірінші болып жүгінеді. Сондай-ақ, отбасылар көмекке мұқтаж болғанда жергілікті әлеуметтік қызметтерге хабарласа алады.

Бала тәрбиелеуде әжелер мен ата-аналарға көмек

АҚШ-тың көптеген штаттарында туыстық қатынастағы қамқоршыларға, баламен туысқандық байланысына байланысты, туған ата-аналар мен отбасылық тәрбиеге алуға арналған қаржылық және қызмет көрсету бағдарламалары қолжетімді емес. Кейбір штаттарда туыстық қолдау қызметтері жақсырақ ұйымдастырылған, бірақ еліз бойынша білікті қамқоршыларға келесі қаржылық көмек түрлері қолжетімді. Ұлыбританияда туыстық қамқоршылар бала асырап алушыларға немесе асырап алуға ниет білдірушілерге қарағанда аз көмек алады. Туыстық қамқоршылар қарызға батып, кедейлікке ұшырап, денсаулығы нашарлауы немесе тіпті үйсіз қалуы мүмкін. Жергілікті Өкіметтер қауымдастығының балалар мен жастар жөніндегі кеңесінің мүшесі Джудит Блейк, кеңестер балаларға қызмет көрсету бюджетіне қатты қысым түскен жағдайда туыстық қатынастағы қамқоршыларды қолдау үшін бар күштерін салуда деді. "Үкімет кеңестерге барлық балалар мен отбасылардың гүлденуі үшін қажетті ұзақ мерзімді, тұрақты қаржыландыруды қамтамасыз етуі керек".

Қауымдастықпен тұратын отбасыларға арналған қызметтер

Бала асырап алу немесе туыстарыңыздың баласын тәрбиелеу қымбатқа түсуі мүмкін. "2002 жылғы Urban League және Америкалық отбасылардың Ұлттық сараптамасы бойынша, туыстық қамқорлықтағы балалардың 50% астамы төмен кірісті тұрғын үйлерде тұрады." Отбасының жағдайына байланысты, олар келесі қызметтерге құқылы болуы мүмкін: Мұқтаж отбасыларға уақытша көмек (TANF). Бұл бағдарлама төмен кірісті отбасыларға қаржылық көмек көрсетеді. Бағдарламаның мақсаты – оны пайдаланатын отбасылардың өзін-өзі қамтамасыз етуіне көмектесу. Азық-түлік талондары. Бұл бағдарлама төмен кірісті отбасыларға әр ай сайын азық-түлік сатып алуға көмектеседі. Отбасылардың алатын жәрдемақы мөлшері олардың саны мен кірісіне байланысты анықталады. Толыққанды әлеуметтік қамсыздандыру (SSI). Бұл бағдарлама туыстық қамқорлықтағы мүгедек балаларға көмектеседі. Жәрдемақы алу құқығы баланың мүгедектігіне ғана байланысты және баланың тұрмыс шығындарына көмек көрсетеді. Асырап алу төлемдері. Бұл бағдарлама белгілі бір жағдайларда туыстық қатынастағы отбасыларға қолжетімді болуы мүмкін және "осы төлемдерді алу талаптары штаттан штатқа өзгеше болады." Turbo Tax компаниясының мәліметінше, балаға арналған салық жеңілдігіне кімнің құқығы бар екенін жеті фактор анықтайды. Біріншіден, бала салық жылының соңында 17 жасқа толмаған болуы керек. Екіншіден, бала салық жеңілдігін алуға өтініш білдірген тұлғамен туыстық байланыста болуы керек. Мысалдар: "бала – оның өзінің баласы, әкесінен туған баласы немесе асырап алынған баласы." Аталған тұлғаның отбасындағы басқа балаларды қарастырғанда, олар аға-інілері, апа-сіңлілері, әкесінен туған аға-інілері мен апа-сіңлілері, сондай-ақ немерелері мен шөберелері болуы мүмкін. Баланың қаржылық жағдайына қатысты, "бала өз кірісінің жартысынан астамын таба алмайды." Яғни, бала өздігінен қаржылық тұрақты бола алмайды, әйтпесе салық жеңілдігін алуға өтініш білдірген тұлға құқығын жоғалтуы мүмкін. Бала сіздің асырауыңызда болуы керек, яғни салық жеңілдігін алуға өтініш білдірген тұлға оны салық жылы бойы қаржылай қамтамасыз етуі тиіс. Бала АҚШ азаматы болуы керек. Тағы бір талап – бала салық жеңілдігіне өтініш білдірілген жылдың ішінде 6 айдан астам уақыт аталған тұлғамен бірге тұруы керек. Соңында, отбасының кірісі салық жеңілдігіне құқығы бар-жоқ екенін анықтайды. Кіріс ұсынылған мөлшерден жоғары болса, салық жеңілдігі мөлшері төмендетілуі мүмкін. "Жеке өтініш білдірген жұбайлар үшін ең жоғары шек – 55 000 доллар, жалғыз басты отбасы немесе жесір үшін – 75 000 доллар, ал бірлесіп өтініш білдірген жұбайлар үшін – 110 000 доллар. Ең жоғары кірістен әрбір 1 000 долларға артық болған жағдайда салық жеңілдігі 50 долларға төмендейді."