Кіріспе

Нью-Йорктегі бұрынғы театр, Манхэттендегі кейінгі Парк театры (сондай-ақ Herald Square Theatre деп те аталады).

Парк театры, бастапқыда Жаңа театр деп аталған, Нью-Йорк қаласындағы ойын үйі болды. Ол қазіргі Манхэттеннің Азаматтық орталығы ауданындағы 21–25 Парк Роу мекенжайында, Энн көшесінен шығысқа қарай 200 фут (61 метр) қашықтықта, Театр аллеясына тікелей жанасқан жерде орналасқан. Қаланың солтүстік жағындағы бұл орын, жақын арада қалалық әкімшілік орналасатын саябаққа қарайтын болды. Француз сәулетшісі Марк Изамбард Брунел 1790 жылдары ғимараттың жобасын жасау үшін эмигранттар Джозеф Франсуа Мангин және оның інісі Чарльзбен бірлесіп жұмыс істеді. Құрылыс бағасы күрт өсті, сол себепті жобаға өзгерістер енгізілді, нәтижесінде театрдың сыртқы пішіні қарапайым болды. Театрдың есіктері 1798 жылдың қаңтарында ашылды. Алғашқы жылдары Парк театры Нью-Йоркте көп бәсекелестікке тап болған жоқ. Дегенмен, ол иелері мен басқарушыларына көбінесе пайда әкелмеді, сондықтан олар 1805 жылы оны сатты. 1810 және 1820 жылдары Стивен Прайс және Эдмунд Симпсон басқаруымен Парк театры өзінің ең табысты кезеңін бастан өткерді. Прайс пен Симпсон ағылшын актерлерін шақыру арқылы жұлдыздық жүйені енгізіп, театрға жоғары сыныптық бедел берді. 1820 жылдары Чатем Гарден және Боуэри театрлары сияқты бәсекелестер пайда болды, сондықтан Парк театры аман қалу үшін жаңа жағдайға бейімделуге мәжбүр болды. Blackface қойылымдары мен мелодрама итальяндық операны және ағылшын драмасын басып тастады. Бірақ театр 1848 жылы өртенгенге дейін жоғары деңгейлі имиджін сақтап келді.

Құрылыс

18 ғасырдың аяғында Нью-Йорктегі жалғыз театр – құлдырап, күннен-күнге нашарлап бара жатқан Джон Стрит театры болатын. Мұндай орынға барудан жалыққан Нью-Йорк қаласының бай адамдарының бір тобы 1795 жылы жаңа театр салуды жоспарлай бастады. Инвесторлар әрқайсысы 375 доллардан 113 акция сатып алып, шамамен 42,375 долларлық құнына өтеу жасады. Құрылысты жобалау үшін иелері атақты архитектор Марк Исамбард Брунельді жалдады, ол француз және Террор дәуірінен қашып Нью-Йоркке келген, сол кезде қаланың инженері болған. Бірақ құрылыс барысында жобаға қаражат жетіспеді. Иелері тағы да акция сатылып, ақырында құрылыс құны 130,000 доллардан асып кетті. Қаржыны үнемдеу үшін Брунельдің ғимараттың сыртқы дизайны іске асырылмады. Соның салдарынан үш қабатты құрылыстың ені 24 метр, тереңдігі 50 метр болатын және қарапайым таспен қаланған. Жалпы көрінісі – қаталдылық пен қарапайымдық сезімін берді. Ал ішкі жағы өте әсем әрі сәнді болды. Ғимарат дәстүрлі еуропалық стильде салынды, галерея үш қабатты ложалардың үстіне орналастырылып, U пішіндес залға қарап тұрды.

Парк жоғары мәдениет ретінде

1807 жылы үш ай ішінде ағылшын сәулетшісі Джон Джозеф Холланд театрдың ішкі кеңістігін қайта жаңартып, газ шамдарын, кофеханаларды, көлемді жайларды және қайта боялған төбесін қосты. Театрдың бақылау үлесін алғаннан кейін, 1808 жылы Стивен Прайс менеджер болып тағайындалды. Ол ағылшын актерлері мен актрисаларына ағылшын драмаларын қою үшін жалақы төлеп, «жұлдыздық жүйе» енгізді. Прайс Англияда көп уақыт өткізді, оның ішінде төрт жыл (1826–1830) Дрюри Лейн Корольдік театрының менеджері болып жұмыс істеді, онда ол Парк және Американың басқа қалаларындағы театрлар үшін талантты актерлерді іздеді. Осы кезеңде Прайс театрдың күнделікті басқаруын Эдмунд Симпсонға тапсырды. Парк бұл кезде жоғары санаттағы ойын-сауықтармен танымал болған, бірақ Прайс пен Симпсонның саясаты ағылшын драмасын, итальяндық операны және Клара Фишер сияқты жоғары санаттағы қойылымдарды ұйымдастыру арқылы осы беделін нығайтуға көмектесті. Прайс пен Симпсон Эдвин Форрест және Шарлотта Кушман сияқты көптеген американдық өнерпаздардың мансабын дамытуға көмектесті. 1820 жылдың мамыр айында Парк өртеніп, тек сыртқы қабырғалары ғана сақталды. Иелері келесі жылы оны қайта салып, 1821 жылдың қыркүйегінде қайта ашты. Жаңадан салу кезінде труппа Энтони Стрит театрында өнер көрсетті. Law, Jonathan, ed. The Methuen Drama Dictionary of the Theatre, p. 23 (2011)

1820-жылдардың басында Жаңа театр Нью-Йорктегі жалғыз театр болды, бәсекелестіктің болмауы театрға ең табысты кезеңін өткеруге мүмкіндік берді. 1823 жылы Чатем Гарден театры салынды және Парктің үстемдігіне алғашқы нақты сынды келтірді, ал 1826 жылы Боуэри театры ілесіп келді. Жаңа театр жаңалығын жоғалтып, осы уақыттан бастап Парк театры деп аталды. Бастапқыда, бәсекелестердің барлығы бірдей жоғары санаттағы көрермендерге үміттенеді. Алайда, 1820-жылдардың соңы мен 1830-жылдардың басында Боуэри мен Чатем Гарден көбінесе жұмысшы табының қажеттіліктерін қанағаттандыра бастады. Қарама-қарсылығы, Парк бонтонның таңдаулы орнына айналды. Бұған оның айналасындағы ауданның дамуы да ықпал етті. Нью-Йорктік үй иелері Боулинг Гриннен солтүстікке қарай жылдам қозғалды, сондықтан Парк бұл кезде жоғары санаттағы тұрғын үйлердің арасында, қалалық әкімшілік пен үлкен саябақтың алдында орналасқан еді. Ұзақтан соң кофеханалар мен қонақүйлер ашылды. Бірақ жоғары санаттағы беделіне қарамастан, кейбір сыншылар Паркті сынауға себептер тапты. Британ жазушысы Фрэнсис Троллоп өзінің «Америкалықтардың тұрмыстық әдет-ғұрыптары» атты маңызды кітабында келесі пікірді білдірді:

«Қойылым өте жақсы қойылған, және осы жолы біз Парк театрын жақсы жағдайда көрдік, өйткені ол әдемі киінген адамдармен толы болды; бірақ әлі де көптеген «қырылмаған еріндерді» жек көрінуші темекінің сұмдық түсімен ластанған және үнемі түкіруді естідік, бұл, әрине, оның салдары. Егер олардың театрларында Feydeau оркестрі болғанда, тіпті періштелер хоры да болса, мен осы жалғыздықтың артынан ілесіп жүргенде аз ғана ләззат ала алмасам».