Кіріспе

Күмәнді жойылған динозаврлар туысы Thespesius ("таңғажайып" деген мағынаны білдіреді) – Оңтүстік Дакота штатының жоғарғы кредалық Lance қабаттарындағы Маастрихт кезеңінің соңғы сатысынан табылған хадрозаврид динозаврының күмәнді туысы.

Тарих

1855 жылы геолог Фердинанд Вандевир Хейден Филадельфиядағы палеонтолог Джозеф Лейдиге бірнеше қазбаларды жіберді. Хейден оларды Небраска территориясындағы Гранд өзенінің (қазіргі Оңтүстік Дакота) жанында, сол кездегі Ұлы лигнит қалыптасуы (қазір Ланс қалыптасуының бөлігі ретінде танылған) деп аталған тау жыныстарының бетінен жинаған. Олардың арасында екі құйрық омыртқасы және фаланга болды. 1856 жылы Лейди осы үш сүйекке байланысты түрді Thespesius occidentalis деп атады. 1875 жылы Э.Д. Коуп, жартылай аяқ сүйектері мен кейбір омыртқалары белгілі Агатаумас милоның T. occidentalis (сол кезде Hadrosaurus түріне жатқызылған) синонимі екенін мәлімдеді. 1900 жылы Ф.А. Лукастың Science журналында жарияланған қысқаша мақаласында Лейдидің түпнұсқа Thespesius occidentalis қазбалары 1800 жылдардың соңында Claosaurus annectens түріне жатқызылған толық үлгілерден ажыратылмайтыны айтылды. Сондықтан Лукас осы жануарға T. occidentalis атауын қолдану керек деп сақты. Лукастың пікірін Чарльз У. Гилмор 1915 жылы Science журналында Trachodon туысының қолданылуын қайта қарастыратын мақаласында қолдады. Көптеген хадрозаврид түрлері Trachodon немесе «траходонттар» деп жіктеліп келді, әсіресе Э.Д. Коуп жинаған және Америка Табиғи тарих мұражайында қойылған үлкен «өзбек мүсінді» үлгілер. Гилмор T. occidentalis холотипінің қазбалары «жеткіліксіз» екенін, бірақ геологиялық жұмыстар олардың Claosaurus annectens сияқты қазба жатықтарынан шыққандығын көрсеткенін және сондықтан ескі атау (T. occidentalis) Ланс дәуіріндегі «траходонттар» үшін қолданылуы керектігін атап өтті. Кейінгі көптеген зерттеушілер, соның ішінде Л.С. Рассел және Чарльз М. Стернберг 1920-1930 жылдары Ланс хадрозавридтері үшін Thespesius occidentalis немесе Thespesius annectens атауларын қолдануды жалғастырды. Алайда, 1913 жылы палеонтолог Лоренс Лэмб Thespesius occidentalis типтік қазбаларын жеткіліксіз деп санады және оларға негізделген кез келген қорытындылар, Trachodon жағдайындағыдай, тым болжамдық екенін айтты. 1942 жылы Ричард С. Лулл мен Нельда Э. Райттың хадрозавридтер туралы маңызды мақаласында авторлар Thespesius annectens үлгілерінің көпшілігін жаңа Anatosaurus туысына жатқызды және Коуптың алып «өзбек мүсінді» үлгілерін Anatosaurus copei деп атады. Олар T. occidentalis-ті анатозаврдан құйрық омыртқаларының қысқа болуымен ажыратуға болатынын ескерсе де, Лэмбпен келісіп, тарихи маңыздылығына қарамастан, Thespesius occidentalis жақсы салыстыру үшін тым толық емес екенін мәлімдеді. Содан бері ол көбінесе номен дубиум ретінде назардан тыс қалды. Thespesius туысының бір түрі, T. saskatchewanensis, 1926 жылы Стернбергпен аталды, бірақ Николас Кампионе мен Дэвид Эванс 2011 жылы жасаған Эдмонтозаврлардың әртүрлілігін зерттеуде оның Edmontosaurus annectens синонимі екенін анықтады. Edmontosaurus regalis синонимі болып табылады.