Кіріспе
Белгісіз ұшу объектілерін (ҰҰО) анықтау қиын міндет, себебі белгісіз нысандарды көргендер ұсынған дәлелдердің сапасы көбінесе нашар болады. Байқаулар мен одан кейінгі хабарламалар көбінесе астрономия, атмосфералық құбылыстар, әуе шаруашылығы, физика және қабылдау туралы білімі жоқ адамдар жасап береді. Дегенмен, ресми түрде зерттелген ҰҰО-ның көп бөлігі, мысалы, АҚШ Әуе күштерінің "Көк кітап" жобасы, табиғи құбылыстарды, ұшақтарды немесе басқа да қарапайым түсіндірмелерді жаңылыс түсіну нәтижесі деп танылды. АҚШ Әуе күштері ҰҰО-ны түсіндіруге тырысқан алғашқы кезеңдерде, түсіндіріле алмайтын жағдайлардың саны әрбір бес хабарламаның бірінен асып түсетін. Бірақ, 1953 жылдың басында, ЦРУ-ның Робертсон тобынан кейін, түсіндіріле алмайтын жағдайлардың көрсеткіші күрт төмендеді, әдетте әр жылы бірнеше пайызды құрады. 1970 жылы "Көк кітап" жобасы жабылғанда, барлық жағдайлардың тек 6% ғана нақты анықталмаған деп жіктеліпті. Түсіндірілуге болатын ҰҰО кейде анықталған ұшу объектілері (АҰО) деп аталады.
Identifying unidentified flying objects (UFOs) is a difficult task due to the normally poor quality of the evidence provided by those who report sighting the unknown object. Observations and subsequent reporting are often made by those untrained in astronomy, atmospheric phenomena, aeronautics, physics, and perception. Nevertheless, most officially investigated UFO sightings, such as from the U. S. Air Force's Project Blue Book, have been identified as being due to honest misidentifications of natural phenomena, aircraft, or other prosaic explanations. In early U. S. Air Force attempts to explain UFO sightings, unexplained sightings routinely numbered over one in five reports. However, in early 1953, right after the CIA's Robertson Panel, percentages of unexplained sightings dropped precipitously, usually being only a few percent in any given year. When Project Blue Book closed down in 1970, only 6% of all cases were classified as being truly unidentified. UFOs that can be explained are sometimes termed identified flying objects (IFOs).
Жобаның No 14 арнайы есебі
Жоба Көк кітаптың арнайы баяндамасы № 14 1951 және 1954 жылдар аралығында құрастырылды және 3201 тіркелген UFO көрінісін қамтыды. Battelle төрт ғылыми сарапшыны жұмысқа алды, олар жағдайларды «белгілі», «белгісіз» және үшінші «жеткіліксіз ақпарат» санатына бөлуге тырысты. Олар сондай-ақ белгілі және белгісіз жағдайларды сапаның төрт санатына – өте жақсыдан нашарға дейін бөлді. Жағдай «анықталған» деп есептелуі үшін екі сарапшы тәуелсіз түрде бір шешімге келуі керек еді, ал жағдай «анықталмаған» деп аталуы үшін төрт сарапшының барлығы келісуі керек болды. «Анықталмаған» деп жіктелген хабарлама былай анықталды: «Объектінің сипаттамасы мен оның маневрлері белгілі нысанның немесе құбылыстың ешқандай үлгісіне сәйкес келмейтін көріністер туралы хабарламалар». 3201 жағдайдың 69%-ы анықталды, 22%-ы анықталмады, ал 9%-ына анықтама жасау үшін жеткіліксіз ақпарат болды.
IFO санаты және жағдайдың сапасы бойынша бөлу
Санаты/Жағдай сапасы Барлығы Үздік Жақсы Күмәнді Жаман Астрономиялық 22% 24% 23% 19% 23% Ұшақ 22% 19% 22% 25% 16% Ауа шары 15% 12% 17% 17% 13% Жарық құбылыстары 2,2% 0,9% 2,4% 2,9% 1,1% Құстар 1,0% 0,9% 1,0% 1,2% 0,7% Бұлттар, шаң және т.б. 0,4% 0% 1,0% 0,4% 0% Психологиялық 2,0% 0% 0,5% 3,3% 3,3% Басқа 5% 5% 5% 5% 6% Ақпарат жетіспейді 9% 4% 4% 14% 21% Белгісіз көзі 22% 33% 25% 13% 17%
BBSR осы нәтижелерді сәйкестендірудің нақты немесе күмәнді деп есептелгеніне қарай тағы да жіктеді. Мысалы, астрономиялық және ұшақтардың IFO санаттарында 12% нақты, ал 9% күмәнді деп саналды. Жалпы, IFO ретінде тізімделген 69% -дың 42% нақты шешілген деп есептелді, ал 27% әлі де күмәнді болып қалды. Сонымен қатар, егер жағдайға жеткілікті мәліметтер болмаса, ол IFO және UFO-дан бөлек, ақпарат жетіспейтін санатына жатқызылды.
МФО мен НҰО-ны сипаттамалары бойынша салыстыру
BBSR-дің маңызды зерттеуі IFO және UFO нысандарын алты белгі бойынша статистикалық түрде салыстырудан тұрды: түс, нысандардың саны, пішіні, бақылау ұзақтығы, жылдамдық және жарықтың күші. Егер маңызды айырмашылықтар болмаса, екі класс бір-бірімен сәйкес келуі мүмкін, онда UFO нысандары қарапайым құбылыстарды дұрыс анықтай алмаудың нәтижесі болар еді, олар IFO нысандарын түсіндіруге жеткілікті. Ал, егер айырмашылықтар статистикалық тұрғыдан маңызды болса, онда IFO және UFO әртүрлі құбылыстар екенін көрсетеді. Алғашқы нәтижелерде жарықтың күшінен басқа барлық белгілер 1%-дан кем немесе одан да аз мәнді көрсетті (жарықтың күші 5%-дан жоғары болды). "Астрономиялық" бақылауларды "белгілі" тізімнен алып тастап, сынақты қайта жасағанда, саны мен жылдамдық белгілері ғана 1%-дан кем мәнді көрсетті, ал қалғандары 3%-тан 5%-қа дейін нәтиже берді. Бұл UFO және IFO нысандарына тән белгілердің арасында статистикалық маңызды айырмашылық бар екенін көрсетті, бірақ бұл бастапқы нәтижелердегідей маңызды емес. Екі белгі – жарықтың күші мен жылдамдық бойынша маңыздылығы қайта қарастырылған сынақта артты.
Аллан Хендридің зерттеуі
Әуе күштері сияқты, астроном Аллан Хендри де оқиғалардың аз ғана бөлігі жалған екенін, ал көптеген жағдайлардың шын мәнінде қарапайым құбылыстарды қате түсінуден туындағанын анықтады. Хендри мұндай жағдайлардың көпшілігін тәжірибесіздікке немесе дұрыс бағалай алмауға байланысты деп санайды. Хендри қарастырған 1307 жағдайдың 88,6%-ы нақты түсіндіруге ие (IFO) болды, ал тек 8,6%-ы белгісіз (UFO) еді. Хендри UFO-лардың 7,1%-ы әлі де қарапайым түсіндірмеге ие болуы мүмкін екенін, ал 1,5% (20 жағдай) түсіндіруге келмейтін және толыққанды түсіндірілмейтін жағдайлар екенін хабарлады. Қалған әртүрлі жағдайлардың (2,8%) "қоқыс" санатына жатқандары, куәгерлердің сенімсіздігіне, есептердің өте қайшылы болуына немесе жеткілікті ақпараттың болмауына байланысты болды. Жалпы, үш негізгі санат бойынша барлық жағдайлардың 42%-ы астрономиялық түсіндірмелерге, 37%-ы ұшақтарға, ал 5%-ы ауа шарларына жатты. Толық талдау 77% жағдайды бес негізгі нысан класына оңай түсіндіруге мүмкіндік берді: 29% - жарқын жұлдыздар немесе планеталар, 19% - жарнамалық ұшақтар, 15% - басқа ұшақтар, 9% - метеорлар және қайта кіретін ғарыш қалдықтары, ал 5% - түрлі типтегі ауа шарлары (көбінесе ауа райы немесе жарнамалық шарлар, сондай-ақ бірнеше ойын-сауық шарлары).
Істердің жіктелуі
Хендри сонымен қатар зерттеу жүргізілген CUFOS ұйымын құрған өзінің ұстазы Дж. Аллен Хайнек әзірлеген жағдайларды жіктеу жүйесін пайдаланды. Бұл жиынтық кестеде: NL = "Түндегі жарықтар", түнде аспанда көрінетін жарықтар. DD = "Күндізгі нысандар", күндіз көрінетін объектілер (бірақ міндетті түрде дискі тәрізді емес). RV = "Радар/Көру" жағдайлары, куәгерлер және радар байқаған объектілер. CE = "Жақын кездесу" жағдайлары. Қолайлы болу үшін, төменде тізілген CE жағдайлары Хайнектің CE1, CE2 және CE3 жағдайларының жалпы саны болып табылады, онда: CE1 жағдайлары – объектілердің жақыннан (500 фут ішінде) көрілгені туралы ойлар. CE2 – қоршаған ортамен физикалық байланыс болғаны туралы мәлімдемелер (физикалық іздер немесе электромагниттік кедергілер). CE3 жағдайларында нысандардың ішінде адамдар кездескені туралы хабарламалар болды. СанатNLDDCERVЖалпы жағдайлардың үлесіАстрономиялық нысандар жарық жұлдыздар немесе планеталар 360 2 16 2 380 29%метеорлар, қайта кіретін адам жасаған ғарыш кемелері 113 5 4 0 122 9%жасанды спутниктер 24 0 0 0 24 2%ай 22 0 0 0 22 2%БАРЛЫҒЫ (барлық жағдайлар) 519 7 22 2 550 42%Ұшақтар жарнамалық ұшақтар 230 0 22 0 252 19%басқа ұшақтар 196 22 6 0 224 17% зымырандарды ұшыру 9 0 1 0 10 0.7%БАРЛЫҒЫ 435 22 29 0 486 37%шарлар 23 35 2 3 63 5%құстар 5 1 0 0 6 0.5%бұлттар, шаң 10 2 0 0 12 0.9%жарық құбылыстары (мираж, айдың серігі, жер бетіндегі жарықтар, іздеу шамдары және т.б.) 9 1 4 0 14 1.1%басқа (жұмыс істемейтін ұшақтар, шашулар, көріністер, желмен соққан қиындықтар және т.б.) 12 3 1 0 16 1.2%Барлығы анықталған жағдайлар 1024 71 58 5 1158 88.6%88.6% 78.3% 5.4% 4.4%Барлығы анықталмаған жағдайлар 79 18 16 0 113 8.6%8.6% 6% 1.4% 1.2% 0%АРАЛАСҚАН (жеткіліксіз ақпарат, үйлеспейтін есептер, сенімсіз куәгерлер) 36 2.8%Барлық жағдайлар 1103 89 74 5 1307 100%100% 84.4% 6.8% 5.7% 0.4%
NL = "Nocturnal Lights", lights seen in the sky at night. DD = "Daylight Discs", objects seen in daytime (but not necessarily disc in shape). RV = "Radar/Visual" cases, objects observed by both witnesses and radar. CE = "Close Encounter" cases. For convenience, CE cases listed below are combined totals of Hynek's CE1, CE2, and CE3 cases, where:
CE1 cases where objects were thought to be seen up close (within 500 feet). CE2 had purported physical interactions with the environment (physical trace cases or electromagnetic interference). CE3 cases were supposed to involve sightings of occupants. CategoryNLDDCERVTotal CasesPercentAstronomical bright stars or planets 360 2 16 2 380 29%meteors, re entering man made spacecraft 113 5 4 0 122 9%artificial satellites 24 0 0 0 24 2%moon 22 0 0 0 22 2%TOTAL (all cases) 519 7 22 2 550 42%Aircraft advertising planes 230 0 22 0 252 19%other aircraft 196 22 6 0 224 17%missile launches 9 0 1 0 10 0.7%TOTAL 435 22 29 0 486 37%balloons 23 35 2 3 63 5%birds 5 1 0 0 6 0.5%clouds, dust 10 2 0 0 12 0.9%light phenomena (mirage, moon dog, ground lights, searchlights, etc.) 9 1 4 0 14 1.1%other (kites, flares, reflections, windblown debris, etc.) 12 3 1 0 16 1.2%Total Identified Cases 1024 71 58 5 1158 88.6%Percent 78.3% 5.4% 4.4% .4% 88.6% Total Unidentified Cases 79 18 16 0 113 8.6%Percent 6% 1.4% 1.2% 0% 8.6% MISC (insufficient information, inconsistent accounts, unreliable witnesses) 36 2.8%Total all cases Cases 1103 89 74 5 1307 100%Percent 84.4% 6.8% 5.7% 0.4% 100%
Венера
Күн, Ай және Халықаралық ғарыш стансасын қоспағанда, Венера аспандағы ең жарқын объекті болып табылады және көбінесе таңертеңгі және кешкі аспанда көрінеді. Тіпті тәжірибелі бақылаушылар, әсіресе бейтаныс жерде немесе ерекше атмосфералық жағдайларда, Венераны дұрыс тани алмайды; бірақ Венераның орны оңай есептеледі, ал кәсіби астрономдар алаңдаған азаматтардан түскен көптеген НЛО хабарлары Венераны байқау нәтижесінде туындағанын айтады. Астроном Фил Плейт, атап айтқанда, Венераның барлық НЛО туралы хабарлардың көп бөлігіне себепкер екенін мәлімдеді.
Метеорлар
Ең жарқын метеорлар, болидтер деп аталатындар, аспанда бір сағатқа дейін көрінетін із қалдыратын, ұзаққа созылатын от шары болып табылады. Мұндай құбылыстар салыстырмалы түрде сирек кездеседі, бірақ Жердің кең аумағында осыған куә болуға болады, себебі көптеген жағдайлар атмосфераның бірнеше километр биіктігінде орын алады. Метеорлар туралы білімі жоқ адамдар мұндай құбылысты көріп, оны НЛО деп жаңылысуы мүмкін. Метеорларды планеталар, жұлдыздар немесе спутниктер сияқты дәлдікпен болжау мүмкін емес болғандықтан, осы оқиғаларды кейіннен дәлелдеу қиынырақ. Алайда, метеорлардың шашырауы кезінде НЛО байқалған жағдайларда немесе болидтер туралы астрономиялық хабарламалар болғанда, олардың метеорлар екені анықталуы мүмкін.
Баллондар, әуе кемелерi, спутниктер және басқа да адам жасайтын заттар
Көптеген есептерде әдеттегі, адам жасаған заттар тіркелген. Мантелл НЛО оқиғасының түсіндірмесі ретінде Skyhook шарсы ұсынылды, бұл капитан Томас Мантеллдің қазасына әкелді. Loon жобасы – Google компаниясының интернет-қызметтерін шалқақ аймақтарға жеткізуге бағытталған құпия әрекеті болды. Әртүрлі пішінді сынақ шарлары қолданылды және олар НЛО ретінде хабарланды. Google жобасының менеджері Wired журналындағы мақаласында, команданың бір ұшырылымда шарлардың қозғалысын бақылау үшін НЛО туралы есептерді пайдаланғанын мәлімдеді. Ұшақтардың пішіні жасырын технологияларды дамыту барысында түбегейлі өзгерді. Бұл жаңа сынақ үлгілерінің ерекше сыртқы түрі салдарынан хабарлар түседі. ЦРУ 1950 жылдардағы көптеген НЛО есептерінің SR-71 және U-2 сияқты құпия ұшақтар екенін көрсететін есеп жариялады. 2010 жылдары азаматтық дрондардың қолданылуы мен танымалдылығының артуы объектілерді анықтауды НЛО-дан дрондарға қарай жылжытуы мүмкін.
Лентілі бұлттар
Бұл тұрақты бұлт құрылымдары көбінесе таулардың үстінде пайда болады, бірақ жел және "соқпа ағындар" бұлттарды линза тәрізді бұлттарға келтіргенде, адамдар оларды "ұшатын дискілер" деп қабылдайды.
Қате түсінік
Ауа турбуленттігінен жарық бұрмалануы аспан денелерінің шектеулі дәрежеде қозғалуына себеп болуы мүмкін, сондай-ақ автокинетикалық эффект деп аталатын көру қабылдау әсері, қара фонда жұлдыз сияқты жарыққа ұзақ қараудан кейін болатын шағын, еріксіз көз қозғалыстарынан туындайды. Кейбір бақылаушылар үшін бұл жұлдыздар мен планеталардың қозғалып, тоқтап, бағытын өзгертіп, немесе шашырап секіргендей көрінуіне әкелуі мүмкін. Хендри және басқа НЛО-ға күмәмен қараушылар НЛО туралы хабарлардағы күрделі қозғалыс үлгілерін автокинетикалық эффектімен байланыстырады. Оның керісі, автостазис та осыған себеп болатын факторлардың бірі. Басқа бір түрлі қате түсінілген қозғалыс көлік құралын жүргізу кезінде де кездеседі. Куәгерлер "НЛО" оларды қуалып келеді деп ойлауы мүмкін, тіпті аспан денесі өз орнында тұрса да. Тіпті полиция қызметкерлері мен басқа да сенімді куәгерлер де жарқын жұлдыздар мен планеталарды көріп адасып жануы мүмкін. Хендри зерттеген жағдайлардың шамамен 10 пайызында аспан денелеріне байланысты куәгерлер нысандарға дейінгі қашықтықты дұрыс бағаламай, 200 футтан 125 мильге дейін (60 метрден 200 километрге дейін) қашықтық естімеген. Хендридің сөзіне қарағанда, қозғалатын бұлттар да кейде бақылаушыларды шатастырып, иллюзия тудыруы мүмкін. Хендридің пікірінше, бұл кейде бақылаушыларды нысандар кенеттен жоғалып кеткені немесе жылдам кетіп қалғаны туралы ойға келтіреді.
Фата Моргана
Fata Morgana – бұл кейбір НЛО көрінулеріне себеп болатын мираждың бір түрі, ол астрономиялық горизонттың астында орналасқан объектілерді аспанда қалықтап тұрғандай көрсетіп, оларды көзге көрінетіндей етеді. Сонымен қатар, бұл құбылыс суреттерді үлкейтіп, оларды тану мүмкін емес етеді. Радарда байқалатын НЛО-лар да Fata Morgana салдарынан болуы мүмкін, себебі ауадағы су буы температура инверсиясынан гөрі радарлық мираждарды оңай тудырады. Франциядағы ресми НЛО зерттеуін жүргізген GEPAN/SEPRA мәліметтеріне сәйкес,
Басқа қате анықтамалар
BBSR және Хендри зерттеулері, НҰО туралы хабарламалардың сирек кездесетін себептерін анықтады, олар қате түсіндіруге байланысты, мысалы, құстар, жарық құбылыстары (оның ішінде мираждар, ай шағылысы, күн шағылысы, полярлық шамырақтар, көше шамдары және бұлттардан шағылысқан іздеу шамдары), сондай-ақ бұлттар, шаң және тұман сияқты атмосфералық құбылыстар (оның ішінде линза тәрізді бұлттар, түнгі жарқырағыш бұлттар, радуга эффектілері және жоғары биіктіктегі мұз кристалдары сияқты ерекше бұлт формалары). Басқа анықталған себептерге желкендер, шашулар, терезелерден шағылысқан жарық және желмен көтерілген қоқыстар кірді.
Атмосфераның жоғарғы бөлігіндегі найзағай
Жақында Тель-Авив университетінің геофизика және планеталық ғылымдар кафедрасының меңгерушісі, профессор Колин Прайс, атмосфераның жоғарғы қабаттарындағы найзағай құбылыстары – шұғылалар, эльфтер және көк шоқтар сияқтылар – кейбір НЛО көріністерінің ең жаңғажайып хабарларын түсіндіруге мүмкін дейді.
Электрондық соғыс
New York Magazine журналының Digital Intelligencer жазбасының авторы Джефф Уайздың пікірінше, АҚШ әскері бұрын қолданған "радарды жаңылыстыру" тәсіліне ұқсас, электрондық соғыстың жетілдірілген әдістері сенсорларды алдап, жылдамдық және орналасу туралы бұрмаланған мәліметтер беруі мүмкін. Уайз АҚШ-тың қарсыластары АҚШ жүйелеріндегі әлсіздіктерді пайдаланып, ақпараттың қабылдастырылуына немесе қате жасалуына мүмкіндік беретін электрондық соғыс қабілеттерін дамытқан болуы мүмкін деп алаңдайды. Уайз АҚШ-тың "электрондық соғыс қабілетінде кемшіліктер бар екенін" мойындауы, оны объективті түрде қарауға жол ашады деп болжайды. Әскери-теңіз күштерінің өкілі Джозеф Грейшердің айтуынша, "деректер көбірек болған сайын, оларды талдап, ақпаратты білімге айналдыру оңайырақ". Forbes тілшісі Дэвид Хамблингтің мәліметінше, АҚШ Әскери-теңіз күштері "инфрақызыл және басқа сенсорларды жаңылыстыру үшін әуеде бейнелер жасауға мүмкіндік беретін, өзін-өзі бағыттайтын лазерлік импульс арқылы жарқыраған жіп немесе плазма арнасын құру" технологиясын патенттеуге өтініш берген. Хамблинг бұл технология "әскери ұшақтармен жақында байқалған кейбір НЛО құбылыстарының себебін анықтауға көмектесуі мүмкін" деп болжайды.
Психологиялық
Грег Эгигиан Смитсонов журналында жариялаған мақаласында технология дамыған сайын НЛО құбылысының мәні де өзгергенін айтады. Эгигианның сөзінше, "цеппелиндерге, ракеталарға және дронға деген қорқыныш ежелгі заманның "аспан әдеміліктерін" ығыстырды", ал "жер бетіндегі оқиғалар әрдайым біздің басымыздан не болып жатқаны туралы түсінігімізге әсер етеді". Әлеуметтанушы Дэвид Л. Миллердің мәлімдемесіне қарағанда, Нил Смельзер және Оррин Клапп сияқты мамандар көптеген НЛО көруді әлеуметтік жұқпалы ауру немесе жаппай гистериямен байланыстырады, сонымен қатар оны НЛО құбылысының түпкі себебі деп санайды.