Кіріспе

1959 жылы Португалиялық Гвинеяның Бисау қаласында мемлекеттік полиция (PIDE) ереуілдегі жұмысшыларды жаппай өлтірді. Пиджигуити қырғыны (кейде Пиджигуити деп те жазылады) – 1959 жылдың 3 тамызында Португалиялық Гвинеяның Бисау қаласындағы Бисау портының Пиджигуити доктарында болған оқиға. Порт жұмысшылары жалақыны көтеру талабымен ереуілге шықты, бірақ басқарушы PIDE, португалиялық мемлекеттік полицияға шақырды, олар халыққа оқ атып, кем дегенде 25 адамды өлтірді. Үкімет Гвинея және Кабо-Верде тәуелсіздігі үшін Африкалық партия (PAIGC) революциялық тобын кінәлады және оның бірнеше мүшелерін қамауға алды. Бұл оқиға PAIGC-ті зорлықсыз қарсылық науқанын тоқтатуға мәжбүр етті, нәтижесінде 1963 жылы Гвинея-Бисау Тәуелсіздік соғысы басталды.

Өмірбаян

1950 жылдары португалдық Companhia União Fabril конгломераты Casa Gouveia деп аталатын еншілес компаниясы арқылы Пиджигуити доктеріндегі коммерцияның көп бөлігін бақылады. Португалияның отаршылдық үкіметі сол жылдары аймақтағы отаршылдыққа қарсы және тәуелсіздік көзқарастарын басу үшін бірқатар реформалар жүргізгенімен, төмен жалақы мен нашар жұмыс жағдайлары әлеуметтік толқулардың ынталандырғышы болып қала берді. Casa Gouveia компаниясының қызметкерлері арасындағы алғашқы ірі док жұмысшыларының ереуілі 1956 жылдың 6 наурызында болды. Осы оқиғада Португалияның қауіпсіздік күштері мен ПИДЕ (саяси полиция) ереуілші жұмысшыларға күш қолданбауға бұйрық алды, бұл қақтығыстың ушығуын болдырмау мақсатында жасалған болжам. Жұмысшылар осы жағдайды сезініп, доктерді күшпен басып алуға тырысты, соның салдарынан полиция күштері қосымша шақырылды. Біраз уақыттан кейін ұсталғандар болды, бірақ бұл оқиға полицияны ұятқа қалдырды. 1956 жылғы ереуіл жалпы алғанда сәтсіз аяқталды және жалақы деңгейі өте төмен қалды. Порт жұмысшылары арасындағы наразылықтың үдеп бара жатқаны жоғары лауазымды отаршылдық шенеуніктерге де анық болды, оның ішінде армияның мемлекеттік хатшысы Франсиско да Коста Гомес 1958 жылдың соңында док жұмысшыларының көтерілісі болуы мүмкін екенін айтты және тұрақтылықты сақтау үшін губернаторға жұмысшылардың жалақы талаптарын қанағаттандыруды кеңес берді. Алайда, бұл кеңеске ешқандай шара қабылданбады. 1959 жылдың шілде айының соңында келесі ереуілге дайындық жұмыстары ұйымдастырылды, жұмысшылар нақты мәселелерді талқылау үшін док маңындағы пальма ағаштарының астында жиналды. Шындығында, Амилкар Кабрал кейде бұл оқиғаны «Пиджигуити догінің қырғыны» деп атады.

Қазалау

3 тамыз күні таңертең порт жұмысшылары "Каса Гувея" компаниясының басқарушысы Антонио Каррейрамен еңбекақыны көтеру мәселесін талқылау үшін кездесуге дайындалып жатты. Егер талаптары орындалмаса, сағат 15:00-де жұмысты тоқтатуға бұрыннан келісіп алған. Кездесу жемісті болмады, жұмысшылар жоспарланғандай жұмысты тоқтатты. Каррейра ПИДЕ-ні шақыртты, олар сағат 16:00 шамасында келді және жұмысшылардан жұмысты жалғастыруды талап етті. Ереуілшілер бас тартты және кемежай қақпаларын жауып, өздерін жапты. Ереуілшілер ескектер мен гарпундарды ұстап, полицияның шабуылына кедергі келтіруге тырысты.

Салдары

Билік ПАИГК-ті жұмысшылар арасында наразылық қоздыруда айыптап, партияның қолдаушылары өз мақсаттарына жету үшін ұзақ мерзімді стратегияларын қайта қарастыруға мәжбүр болды. 1959 жылдың қыркүйегінде Кабрал мен бірнеше ПАИГК мүшелері Бисауда кездесіп, қаладағы бейбіт наразылықтың өзгеріс әкелмейтініне келісті. Олар тәуелсіздікке жетудің жалғыз үміті қарулы күрес екеніне қорытынды жасады.

Еске алу

3 тамыз Гвинея-Бисауда жаппай қырғын болған күнді еске алу күні болып табылады. Кемежай маңында қаза тапқандарға арналған ескерткіш ретінде орнатылған үлкен қара муштум, "Тимбаның қолы" деп белгілі.