Кіріспе

Shrek франшизасындағы ойдан шығарылған о́гр кейіпкері 2010 жылдың 21 мамырында Шрек Лос-Анджелестегі Голливудтың Даңқ аллеясында өз жұлдызын алды. 2010 жылдың маусым айында Entertainment Weekly журналы оны "Соңғы 20 жылдың 100 ең ұлы кейіпкері" деп тізімге енгізіп, 15-орын берді.

Шығармалық өмірбаян

Шрек – шотландтық акценті бар, жасыл терілі, дене бітімімен қорқынышты, ірі жыртқыш. Бірақ «Шрек мәңгілік» фильмінде ол орташа жыртқыштан әлдеқайда кішпейтіні көрінеді. Оның тегі құпия болғанымен, «Музыкалық Шрекке» сәйкес, жетінші туған күнінде Шректі ата-анасы жіберген, себебі ол жыртқыштардың дәстүрі болған. (Түпнұсқа кітапта ата-анасы оны батпағынан қуған.) Ол жалғыз саяхаттап жүргенде, адамдар оны айқайлап немесе келекелеген. Жасы Фиона оған тек амандасып, қолын сілтеп сәлемдесе, оның ата-анасы оны алып кетеді. Кітапта ата-анасы оны нағыз әлемге апаратын қараңғы шұңқырға лақтырып жіберген. Ашулы топты қорқытып жіберген соң, ол батпағына жетеді, дәретханаға кіреді және сөзбе-сөз ересек Шрек болып шығады. Шрек – қатал, қауіпті, сыншыл, адамдарға жат және ашулы, бірақ бейбіт және ешкімге зиян келтіргісі келмейді, тек жалғыз өмір сүргісі келеді және оны тыныш қалдырсын дейді. Шрек алғаш көрінгенде, ауыл тұрғындарын үркітіп, оларды қорқытады, бірақ кейіннен олар оған тек жыртқыш болғандықтан шабуыл жасағаны, жамандық жасағаны үшін емес екені анық болады. «Шрек» фильмінде Есекпен сөйлескенде, ол адамдар кездескен сәттен бастап сыртқы әлем оны үнемі бағалайтынын және сондықтан жалғыз жақсырақ екенін айтады («Көріңіз, менде проблема жоқ, жақсы ма? Бұл әлемде менде проблема бар сияқты. Адамдар маған қарап: «Аа! Көмектесіңіз! Қашыңыз! Үлкен, ақымақ, жаман жыртқыш!» дейді. Олар мені танымас бұрын-ақ айыптайды. Сондықтан мен жалғыз болсам жақсырақ»). Бұл оның басқалардың арасында қабылдануға тырысып, сәтсіздікке ұшырағаннан кейін оңаша өмір сүргенін көрсетеді. «Шрек үшінші» фильмінде Шректің әкесі оны жеуге тырысқаны туралы айтылады, бұл қабылдамаушылықтың тағы бір себебі («Мен мұны күтетінімді білдім. Ол мені барбекю соусына малып, аузыма алма салып, төсекке жатқызатын»). Ол тұратын жерде жалдамалы адамдар табылса, оларды қуғынмен шығаруға тырысады, бірақ оларға қарсы заңмен күресе алмайды, себебі ол батпақтың иесі емес. Шрек Лорд Фарквадтан принцесса Фионаны құтқару үшін жалданады, ал оның орнына батпақтың құқығын алады, соның арқасында ол жалдамалы адамдарды заңмен қуғынмен шығара алады. Бірақ миссия барысында Шрек Фионаға қатты ғашық болады, ақырында оның Фарквадқа үйленуін тоқтатып, өзіне үйленеді. Жыртқыш болғандықтан, Шрек өте күшті, ағаш пен металл конструкцияларды сындыра алады, жауынгерлік күресте қаруланған адамдарды жеңе алады және адам үшін тым ауыр заттарды көтере алады немесе бұра алады, мысалы, «Шрек 2» фильміндегі Фея Құдай ананың максималды қауіпсіздігіне қарсы сиқырлы эликсирдің алып ыдысын. «Шрек батпақтағы караоке биі!» фильмінде Шрек «Сіздің дәл сол күйіңізде» әнін шырқайды. «Far Far Away Idol» бағдарламасында ол Фионамен бірге The Romantics тобының «What I Like About You» әнін орындайды. Шрек адамдар оны жаман, сұм жыртқыш деп ойлайтындықтан, әлеуметтік қарым-қатынаста қиындықтарға тап болады, тіпті оның сыртқы түрі таңқаларлықтай адамға ұқсас болса да, бірнеше косметикалық ерекшеліктері бар. Осы процесте Шрек социофобиядан зардап шегеді деген пікір бар. Бірақ «Шрек үшінші» фильмінен бастап Шрек, кем дегенде «Алыстан-Алысқа» әлемінде танымал тұлғаға айналды. Төртінші фильмде адамдар Шректің қауіпті емес екенін түсінеді және оған деген қорқыныштары мен көзқарастарын өзгертеді. Бірақ Шрекке ренжігендей, олар оны халық батыры деп санайды және бұрынғыдан да жиі келіп, оны мазалайды. Осыған қарамастан, фильмдегі оқиғалардан кейін Шрек өмірін бұрынғыдан да бағалай бастайды.

Фильмге арналған кейіпкерлердің дамуы

1991 жылы Стивен Спилберг кітап құқықтарын сатып алғанда, ол Билл Мюррейді Шрек рөліне ойнатуды жоспарлаған. Николас Кейджге бір кезде Шрек рөлі ұсынылған, бірақ ол бас тартқан. 1996 жылы DreamWorks Крис Фарлиді дауыстау үшін шақырды. Бұл фильмнің дамуына әкеліп соқты, мысалы, раскадровкалар мен жазу сессиялары, оларға 34 миллион доллар жұмсалды. Shrek сценарийін жазған Терри Россио Фарлидің дауыстық өнерін «керемет» деп сипаттады. 2015 жылдың тамызында 1997 жылға қарайтын Фарлидің кейіпкерді дауыстаған видеосы интернетке тарады. 1998 жылдың тамызында DreamWorks рөлді Майк Майерске қайта тапсырды, ол Фарлидің Шрек нұсқасының іздерін қалдырмау үшін толыққанды сценарийді қайта жазуды талап етті. Майерс кейіпкерді дауыстауға қызығушылығының себебін анасының ертегілерді ойнағаны туралы естеліктерімен түсіндірді:
«Анашым мені Торонтодағы кітапханаға ертегілерді алуға апаратын. Ол актриса болғандықтан, маған әртүрлі кейіпкерлерді ойнап көрсетіп беретін. Содан кейін анам бір нәрсені өзгертетін. Мысалы, ол Ливерпульде туғандықтан, Бабар пілі де Ливерпульден болатын. Менде осы оқиғаларға және естеліктерге толы керемет жад бар. Менде балаларым болғанда, оларды қызықты, әдемі айтылған ертегілерге алып баруды қаладым. Бірақ бұл керемет тәжірибе болды. Менің ойымша, Шрек – нағыз классика, ертегі классикасы». 2000 жылдың ақпанында Майерс кейіпкерді дауыстауды аяқтағаннан кейін және фильмнің қара дайынынан кейін, ол өзінің барлық сөздерін шотланд диалектісінде қайта жазуды сұрады, бұл оның анасы оған ұйықтатар алдында айтқан ертегілердегі және ол қатысқан бұрынғы фильмдердегі (мысалы, «So I Married an Axe Murderer» (1993) және «Austin Powers: The Spy Who Shagged Me» (1999)) қолданғанға ұқсас болды. Балама нұсқаны естігеннен кейін Катценберг фильмдегі көріністерді қайта жасауға келісті, «Бұл соншалықты жақсы болды, біз 4 миллион долларлық анимацияны алып, қайта жасадық» деді. Майерс кейінірек: «Мен Спилбергтен кейіпкерге қамқорлық жасағаным үшін алғыс хат алдым. Ол шотланд диалектісі фильмді жақсартқанын айтты» деді. Шректің үйінің алғашқы эскиздері 1996 және 1997 жылдары Photoshop бағдарламасымен жасалған, эскиздерде Шрек Wart Creek деп аталатын адамдар ауылының жанындағы қоқыс полигонында тұрғаны көрсетілген. Бір кезде ол ата-анасымен бірге тұрып, бөлмесінде шіріген балықтарды сақтаған. Суретші-қоюшы Дуглас Роджерс Шрек батпағы үшін шабыт алу үшін Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы магнолия плантациясына барды.

Қабылдау және басқа да БАҚ-тағы көріністер

Шрек 2008 жылы дебют жасаған 2001 жылғы фильмнің сахналық музыкалық нұсқасында көрінеді. Рольді Бродвей актері Брайан д'Арси Джеймс алғаш орындаған, ол үшін «Тони» сыйлығына ұсынылған. Мюзиклдегі кейіпкердің өзі де, сюжеті де негізінен өзгеріссіз қалды. Дегенмен, мюзикл мен фильм арасында шағын айырмашылықтар бар. Рольді ойнаған басқа актерлер: Бен Кроуфорд (Бродвей), Эрик Петерсен (Ұлттық тур), Джейкоб Минг Трент (Бродвейдегі дублер), Брайан Гонзалес (Бродвей/Ұлттық турдағы дублер), Дэвид Фоули-младший (Ұлттық турдағы дублер), Брэдли Джейден (Вест-Эндтегі дублер) және 2011 жылдан бастап Найджел Линдсей (Вест-Энд). 2010 жылдың 21 мамырында Шрек Лос-Анджелестегі Голливудтың Даңқ аллеясында өз жұлдызын алды. Видео ойындарда Шрек «Тони Хоук: Underground 2» ойынында құлпытасқа ашуға болатын кейіпкер ретінде, сондай-ақ «Мадагаскар Картц» және «DreamWorks Super Star Kartz» ойындарында ойналатын кейіпкер ретінде пайда болды. Майерс Netflix мини-сериалында Шрек ролін қайта ойнады.

Интернет мемдері

Әлеуметтік желілерде Шрек түрлі интернет-мемдерде бейнеленген. Шректің танымалдылығы 2012 және 2014 жылдар аралығында болған "ShrekChan" бейне тақтасына байланысты. Шректің фанаттары бейнетақта "брогерлер" деп аталды, бұл "брони" ойыны, бұл My Little Pony фандамының мүшелеріне қатысты, және мемдер жиі жыныстық қатынас, есірткі және зорлық-зомбылық сияқты графикалық материалды қамтиды. Ең танымал "Шрек - махаббат, Шрек - өмір" мемі, Source Filmmaker арқылы жасалған анимациялық видео, онда Шрек оғрға табынатын жас жігітпен анальдық жыныстық қатынасқа түседі. Atlantic журналының жазушысы Дэвид Симс бұл құбылысты Shrek франшизасымен салыстырып: "Бұл біздің қысқа уақыт бойы жақсы көрген көптеген нәрселеріміздің символы, бірақ олардың босқа екенін тез түсіну керек" деді. Smash Mouth-тың "All Star" әні де алғашқы Shrek фильмінің нәтижесінде мемге айналды.