Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Замосьц (Zamość, Замосция) – Польшаның оңтүстік-шығысындағы тарихи қала. Ол Люблин воеводиясының оңтүстік бөлігінде, Люблиннен шамамен км, Варшавадан шамамен км қашықтықта орналасқан. 2021 жылы Замосьц қаласының халқы 62 021 адамды құрады. Замосьц Росточе ұлттық паркінен шамамен км жерде жатыр.
Zamość (; ; Zamoscia) is a historical city in southeastern Poland. It is situated in the southern part of Lublin Voivodeship, about from Lublin, from Warsaw. In 2021, the population of Zamość was 62,021. Zamość is about from the Roztocze National Park.
Тарих
Замось 1580 жылы канцлер және гетман (Польша-Литва одақтастығының әскер басшысы) Ян Замойский Батыс және Солтүстік Еуропаны Қара теңізбен байланыстыратын сауда жолында құрды. Италия сауда қалаларының үлгісімен салынған және Падуалық сәулетші Бернардо Морандоның қатысуымен кешкі Ренессанс дәуірінде бой көтерген Замось, 16 ғасырдың соңындағы Ренессанс қаласының көрнекті мысалы болып табылады. Қала өзінің бастапқы көше жоспарын, бекіністерін (Замось бекінісі) және венециялық және Орталық Еуропа сәулет өнерінің ерекшеліктерін үйлестіретін көптеген түпнұсқа ғимараттарын сақтап келеді. 16 ғасырда қала өзінің ең қарқынды және жедел даму кезеңін басынан өткізіп, өркендеді. Ол поляктарды ғана емес, басқа да ұлттарды қызықтырды. 1594 жылы Ян Замойский Замойский академиясын құрды. Алайда, қала көптеген шапқыншылықтарға ұшырады, оның ішінде Польша-Литва одақтастығына қарсы көтерілістің көшбасшысы Богдан Хмельницкий басқарған 1648-1654 жылдардағы казак қоршауы және 1656 жылғы «швед суы» кезіндегі тағы бір қоршау болды. Швед әскері де, казактар да қаланы басып алуға қол жеткізе алмады. Ұлы Солтүстік соғысы кезінде ғана Замось швед және саксон әскерлерімен басылып алынды. Польшаның бірінші бөлінісінде 1772 жылы қала Габсбург монархиясына қосылып, жаңа құрылған Галиция және Лодомерия Корольдігінің құрамына кірді; 1804 жылы Австрия империясы құрылғаннан кейін корольдік оның тәждік жеріне айналды. 1809 жылғы австрия-поляк соғысынан кейін қала қысқа ғасырлық Варшава Герцогтігіне қосылды. 1809 жылы Замось қаласында 17-ші поляк жаяу әскер полкі құрылды. 1815 жылы Вена конгресі Герцогтікті таратып, Замосьті Ресей империясының бақылауындағы Польша Корольдігінің бөлігіне айналдырды. Қала 1830-1831 жылдардағы қараша көтерілісінде маңызды рөл атқарды және соңғы поляк қарсылық ошағы ретінде капитуляциялады. 1866 жылы бекініс бұзылып, қаланың бастапқы шекарасынан тыс кеңіюіне жағдай жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде, 1918 жылы, жергілікті поляктар қаланы шетелдік оккупациядан азат етті, бұл Польшаның ресми түрде тәуелсіздік алуына аз уақыт қалғанда болды.
Zamość was founded in 1580 by the Chancellor and Hetman (head of the army of the Polish–Lithuanian Commonwealth), Jan Zamoyski, on the trade route linking western and northern Europe with the Black Sea. Modelled on Italian trading cities, and built during the late renaissance period by the Paduan architect Bernardo Morando, Zamość remains a perfect example of a Renaissance town of the late 16th century. It retains its original street layout, fortifications (Zamość Fortress), and a large number of original buildings blending Venetian and central European architectural traditions. In the 16th century, the city thrived during its most extensive and fastest period of development. It attracted not only Poles but also other nationalities. In 1594, Jan Zamoyski founded the Zamoyski Academy in Zamość. The city, however, faced numerous invasions, including a Cossack siege led by Bohdan Khmelnytsky, the leader of the uprising against the Polish–Lithuanian Commonwealth (1648–1654), and another siege during the Swedish Deluge in 1656. The Swedish army, like the Cossacks, failed to capture the city. Only during the Great Northern War was Zamość occupied, by Swedish and Saxon troops. In the First Partition of Poland in 1772 the city was annexed by the Habsburg monarchy, forming part of the newly established Kingdom of Galicia and Lodomeria; the kingdom became a crown land of the Austrian Empire upon its formation in 1804. Following the Austro Polish War of 1809 the city was incorporated into the short lived Polish Duchy of Warsaw. The 17th Polish Infantry Regiment was formed in Zamość in 1809. In 1815, the Congress of Vienna dissolved the duchy and made Zamość part of the Kingdom of Poland, also called Congress Poland, which was controlled by the Russian Empire. The city played a considerable role during the November Uprising in 1830–1831 and surrendered as the last Polish resistance point. The fortress was demolished in 1866, allowing the rapid growth of the city beyond its original limits. During the final stages of World War I, in 1918, local Poles liberated the city from foreign occupation, shortly before Poland officially regained independence.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, неміс Люфтваффе әуе күштері Замость қаласын бірнеше рет бомбалады. Одан астам 250 адам қаза тапты, олардың көпшілігі бейбіт азаматтар еді. 1939 жылдың қыркүйек айының басында Польша үкіметі Польша алтын қорының бір бөлігін Варшавадан Замость қаласына, содан кейін Польша-Румыния шекарасындағы Снятинге көшірді, ал одан Румыния және Түркия арқылы Польшаның одақтас Франция мемлекеті бақылауындағы аймаққа жеткізілді. Қала Польшаға жасалған шабуыл кезінде немістердің басып алуына түсті, ал подполковник Станислав Гумовский басқаратын Польша жаяу әскер полкінің жергілікті гарнизоны жеңіліске ұшырады. Замость аймағының тұтқындалған және көшірілген халқы (оның ішінде мыңдаған балалар) үшін лагерьтер құрылды. Кейін қаланың аты Pflugstadt (Соқа қаласы) деп өзгертілді, бұл неміс "соқасының" символдық мағынасын білдіріп, "Шығысты соқамен жырту" мақсатын көрсетеді. Алайда, екі атау да ұзаққа сақталған жоқ. Жергілікті халық неміс басқыншыларына қарсы күшті қарсылық көрсетті: олар ормандарға қашып, өздерін-өздерін қорғау үшін ұйымдасты, қуылғандарға көмектесті және пара арқылы немістерден ұрланған поляк балаларын құтқарып алды (Zamość көтерілісін қараңыз). Нацистер бұл аймақта қоныстануға жарамды отбасыларды табуда қиындыққа тап болды, ал қоныстанғандар көбінесе қорқып қашып кетті, себебі бұрынғы поляк тұрғындары үйлерін өртеп жіберіп немесе олардың иелерін өлтіретін. 1942-1943 жылдары аймақтың ондаған мыңдаған тұрғындары нацистік басқыншылар тарапынан этникалық тазартуға ұшырады, мақсаты – неміс қоныс аударушыларына орын босату және аймақты германизациялау. Көптеген бұрынғы тұрғындар Германиядағы мәжбүрлі еңбек лагерлеріне, нацистік концлагерлерге немесе Аушвиц, Майданек және Бельжек сияқты жойқын лагерлерге депортацияланды.
In September 1939, after the outbreak of World War II, German Luftwaffe planes bombed Zamość several times. Over 250 people were killed, mainly civilians. In early September 1939, the Polish government evacuated a portion of the Polish gold reserve from Warsaw to Zamość, and then further southeast to Śniatyn at the Poland Romania border, from where it was transported via Romania and Turkey to territory controlled by Polish allied France. The city was overrun by the Germans during the invasion of Poland and the local garrison, staffed by the Polish infantry regiment of podpułkownik Stanisław Gumowski, was defeated. for arrested and displaced inhabitants of the Zamość region (including thousands of children) and camps The name was later changed to Pflugstadt (Plow City), a reference to the German "plow" that was to "plow the East". Neither name endured. Local people resisted the German occupiers with great determination; they escaped into the forests, organised self defence, gave help to those who were expelled, and rescued kidnapped Polish children from German hands by bribery (see Zamość Uprising). The Nazis found it difficult to find many families suitable for settlement in the area, and those who did settle often fled in fear, because the former Polish residents would burn down houses or kill their inhabitants. In 1942–1943, tens of thousands of inhabitants of the region were ethnically cleansed by the Nazi occupiers, to make space for German settlers in order to ensure Germanisation of the area. Most former inhabitants were deported to forced labor camps in Germany, Nazi concentration camps or extermination camps such as Auschwitz, Majdanek and Bełżec.
Соғыстан кейінгі кезең
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Замосье даму кезеңіне енді. 1970-ші және 1980-ші жылдары халық саны қарқынды өсті (1975 жылы 39 100 адамнан 2003 жылы 68 800 адамға дейін), себебі қала Германия мен Украинаны байланыстыратын ежелгі сауда жолдарынан және Қара теңіздегі порттардан маңызды табыс көре бастады. 1975–1998 жылдары Замосье – Замосье воеводствосының орталығы болды.
After World War II, Zamość began a period of development. In the 1970s and 1980s the population grew rapidly (from 39,100 in 1975 to 68,800 in 2003), as the city started to gain significant profits from the old trade routes linking Germany with the Ukraine and the ports on the Black Sea. During the years 1975–1998 Zamość was the capital of Zamość Voivodeship.
Экономика
Қала бұрынғы Кеңес Одағы мен Жоғарғы Силезия көмір және күкірт кен орындарын байланыстыратын кең өлшемді теміржол желісінде орналасқан, сондай-ақ Украина шекарасына 60 шақырымнан кем қашықтықта жатыр. Замосье стандартты теміржол желісінде де орналасқан, бірақ ол электрлендірілмеген. Қала экономикасы қызмет көрсету саласына негізделгендіктен, көптеген шағын және орта кәсіпорындар басымдық құрайды. Дегенмен, негізінен азық-түлік фабрикалары мен компаниялары сияқты бірнеше ірі өндіріс орындары бар, олар аймақтық ауыл шаруашылығының үстемдігін көрсетеді. Оларға Zamojskie Wheat Company (Zamojskie Zakłady Zbożowe), Animex жем-шөп компаниясы, Mors мұздатылған тамақ өндірушісі және Краснистаудағы Сүт зауытының еншілес компаниясы кіреді. Қала сонымен қатар ауыл шаруашылығы саладағы тәжірибе орталығы және түрлі ауыл шаруашылығы өнімдерінің сауда орталығы болып табылады. Басқа компаниялардың ішінде Black Red White (бұрынғы Zamojskie Furniture Company) компаниясының еншілес компаниясы, Spomasz Zamość SA өндірістік және металл жабдықтарын өндіруші, SIPMOT ауыл шаруашылығы машиналарын өндіруші (SIPMA тобының Люблиндегі филиалы) және Stalprodukt (бұрынғы Metalplast) компаниясының филиалы – Бохнядағы металл жабдықтары мен құрал-жабдықтар өндірушісі, Варшава қор биржасында тіркелген.
The city is located on the broad gauge railway line linking the former Soviet Union with Upper Silesian coal and sulphur mines as well as less than 60 kilometers (37 miles) from the border crossings to Ukraine. Zamość is also located on a standard gauge rail line, although it is not electrified. The economy of the city is based on services which is why it is dominated by numerous small and medium sized enterprises. However, there are some large production plants, mainly food factories and companies, that reflect the regional dominance of agriculture. These include the Zamojskie Wheat Company (Zamojskie Zakłady Zbożowe), the Animex fodder company, the Mors frozen food producer, and a daughter company of the Dairy in Krasnystaw. The city is also a centre of expertise for agriculture and a market for various agricultural products. In addition, the other companies include a daughter company of the Black Red White furniture company (former Zamojskie Furniture Company), the Spomasz Zamość SA industrial and metal hardware producer, the SIPMOT agricultural machinery producer (a branch of the SIPMA Group from Lublin and a branch of Stalprodukt (former Metalplast) – producer of metal hardware and equipment from Bochnia, listed on the Warsaw Stock Exchange.
Мәдениет
Ескі қала және ескі Замостье бекінісінің қалдықтары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енген қалалық кешенді құрайды. Замостьеде мынадай мәдени шаралар өтеді: Кароль Намысловский симфониялық оркестрі мен түрлі музыка жанрларын орындайтын поляк артистерінің концерттері, «Замостье музыка күндері» (Zamojskie Dni Muzyki) және Халықаралық джаз әншілерінің кездесулері (Międzynarodowe Spotkania Wokalistów Jazzowych). Бұл шара – жаз музыкасын халық музыкасымен үйлестірген көрнекті соқыр джаз орындаушысы және композитор Миечислав Кошқа арналған құрмет. 1982 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келе жатқан «Jazz na Kresach» музыка фестивалі өте танымал. Фестивальді Миечислав Кошқа құрмет көрсету мақсатымен Замостье ескі қаласында Замостье джаз клубы ұйымдастырады. Марк Гречутаның Замостье фестивалі оның шығармаларын еске алуға бағытталған. Ол композитор, әнші және ақын болған. Фестиваль үш рет өткізілді: 2007 жылғы 7-8 қыркүйекте, 2008 жылғы 6-7 қыркүйекте және 2009 жылғы 4-6 қыркүйекте. Байқау жеңімпаздары мен танымал музыканттар осы фестивальде өнер көрсетті. Фестиваль Замостье Үлкен базарында өтеді. Бұдан басқа, «Замостье жазғы театрының» (Zamojskie Lato Teatralne) ашық аспан астындағы қойылымдары мен жыл сайынғы «EUROFOLK» халықаралық фольклор фестивалі де бар. Сондай-ақ, Жазғы кино академиясы мен «SACROFILM» халықаралық діни кино күндері ұйымдастырылады.
The Old Town and the remnants of the old Zamość Fortress constitute an urban complex inscribed on the UNESCO World Heritage Site. Zamość hosts the following cultural events: concerts of music performed by the Karol Namysłowski Symphonic Orchestra in Zamość and by Polish artists representing different kinds of music, Zamość Days of Music (Zamojskie Dni Muzyki) and International Meetings of Jazz Singers (Międzynarodowe Spotkania Wokalistów Jazzowych), which is a tribute to Mieczysław Kosz, a great blind jazz player and composer who used to combine his jazz music with the Polish folk. Jazz na Kresach is a very popular annual music festival that dates back to 1982 and has been held since. The festival is organised in Zamość Old Town by the Zamość Jazz Club to commemorate Mieczysław Kosz. The Zamość Festival of Mark Grechuta aims at commemorating his works. He was a composer, singer and poet. The festival has already taken place 3 times: 7–8 September 2007, 6–7 September 2008, 4–6 September 2009. The laureates of the competition and various well known musicians sang at this festival. The festival is held in Zamość Great Market. In addition, there are the open air performances of the Zamość Summer Theatre (Zamojskie Lato Teatralne) and the annual "EUROFOLK" International Folk Festival. There are the Summer Film Academy and the "SACROFILM" International Religious Film Days.
Климат
Климат жаз айларында жылы және ылғалды континенталды (Кёппен: Dfb), бұл Польшаның шығысына тән.
The climate is warm summer humid continental (Köppen: Dfb), typical of eastern Poland.
Спорт
Замостьеде бірнеше спорт клубы бар, ең белгілілері – қол добы командасы «Падва Замостье», футбол командасы «Гетман Замостье» және көптеген спорт түрлерінен (атлетика, садақ ату, велоспорт, ауыр атлетика, күрес және сумо) секциялары бар «pl» спорт клубы.
Zamość is home to several sport clubs, the most prominent being handball team Padwa Zamość, football team Hetman Zamość, and multi sports club pl with athletics, archery, cycling, weightlifting, wrestling and sumo sections.