Индия математигі және философы Зиауддин Ахмед

Кіріспе

Үнді математигі және философы Сэр Зияуддин Ахмад (туған күні Зияуддин Ахмет Зубери; 13 ақпан 1873 – 23 желтоқсан 1947) – үндістандық математик, парламентарий, логик, табиғаттанушы философ, саясаткер, саяси теоретик, педагог және ғалым. Ол Алигарх қозғалысының мүшесі, профессор, МАО колледжінің директоры, алғашқы провице-канцлер, вице-канцлер болды.

Ол үш мерзімге Алигарх мұсылман университетінің вице-канцлері қызметін атқарды. Пәнджәб Камбох отбасында дүниеге келген, аудандық коллекторат кеңсесінде кіші қызметкер болған Хафиз Мүйнуддиннің ұлы Зияуддин, ықпалды мұсылман саяси қайраткері Вакар-ул-Мұлкпен туыс еді.

Білім

Бастауыш білімін медреседе алған, кейін Алигархтағы Мухаммадан Англо-Ориентал колледжіне оқуға түседі. Ахмадтың Әлигархпен байланысы 1889 жылы басталды, ол 16 жасында М. А. О. Колледж мектебінің бірінші курсына қабылданды. Ол орта мектепті бірінші дивизионда бітіріп, Ланг медалімен және үкіметтік стипендиямен марапатталды. Мухаммадан Англо-Ориентал колледжінде ғылым курстары болмағандықтан, оған Аллахабадтағы мемлекеттік колледжге оқуға түсуге тура келді. Ол Әлигархқа қайтып оралды және 1895 жылы бірінші дивизионда Б. А. емтиханын тапсырды, ғылым студенттері арасында бірінші орынға ие болды және Старчи алтын медалімен марапатталды. Б. А. емтиханын тапсырғаннан кейін, ол Мухаммадан Англо-Ориентал колледжінде математика пәнінен көмекші оқытушы болып тағайындалды. Оның еңбегі үшін оны колледж директорының орынбасары лауазымына ұсынды, бірақ Ахмад ұсыныстан бас тартып, колледжге қызмет етуді жөн көрді. Сэр Саид оған бес жылға қызмет ету шартымен тұрақты лауазым ұсынды. Ол өмір бойы қызмет етуге уәде берді. Сэр Саид оның адалдығына қатты риза болып, шартыны жартты. Ахмад 1895 жылы Мухаммадан Англо-Ориентал колледжінде математика мамандығы бойынша бакалавриатты (үлкен жетістікпен) бітірді. Ол Аллахабад университетінен математика ғылымдарының докторы (D. Sc.) дәрежесін алған алғашқы мұсылман болды. Оның ғылыми саласы күрделі логарифмдердің қолданылуы болды. Ол дифференциалдық және алгебралық геометрия саласында еңбектер жариялады. Оқытумен қатар, ол білімін жалғастырып, Калькутта және Аллахабад университеттерінен магистр дәрежесін алды, сондай-ақ 1901 жылы Аллахабад университетінен ғылым кандидаты (D. Sc.) дәрежесін алды. 1901 жылы Ахмад үкіметтік стипендиямен Англияға барып, Кембридж университетінде математика мамандығы бойынша диплом алды. 1904 жылы ол Исаак Ньютон стипендиясын алды, бұл марапатты алған алғашқы үнді азаматы болды. Ол «Вранглер» атағын иеленді. Ол Корольдік астрономиялық қоғам мен Лондон математикалық қоғамының мүшесі болып сайланды. Ол Париж және Болонья университеттеріне қазіргі геометрияны оқып үйрену үшін барды. Италияның Болонья қаласында астрономия саласында зерттеулер жүргізді. Ол Каирдегі Әл-Азхар университетіне барып, олардың оқу әдістемелерін зерттеді.

His primary education was at a madrasa and later joined Muhammadan Anglo Oriental College, Aligarh. Ahmad's association with Aligarh began in 1889, when at the age of 16 years, he joined the 'first year' at the M. A. O. College School. He passed high school in first division and was awarded the Lang Medal and a government scholarship. He had to join the Government College, Allahabad, as science courses were not available at Muhammadan Anglo Oriental College. He returned to Aligarh and passed his B. A in 1895 in first division, standing first among science students, and was awarded Starchy Gold Medal. Soon after passing B. A., he was appointed assistant lecturer in mathematics at Muhammadan Anglo Oriental College. On the basis of merit, he was nominated for the post of deputy collector, but Ahmad declined the offer and elected to continue in the service of the college. Sir Syed offered him a permanent appointment in the grade of Rs , provided he signed a bond to serve for a period of five years. He responded by undertaking to serve for his entire life. A highly impressed Sir Syed tore up the bond. Ahmad completed his BA in mathematics (with distinction) from Muhammadan Anglo Oriental College in 1895. He was the first Muslim to obtain a D. Sc. (Mathematics), from Allahabad University. His field was complex logarithms applications. He published in differential geometry and algebraic geometry. While teaching, he continued his education and earned M. A. degrees from Calcutta and Allahabad Universities and also a D. Sc. degree from the University of Allahabad in 1901. In 1901, Ahmad left for England on a government scholarship and obtained his honours degree in mathematics from Cambridge University. He was awarded the Isaac Newton Scholarship in 1904, the first Indian awardee becoming the first Indian to secure this coveted honour. He became a Wrangler He was elected a Fellow of the Royal Astronomical Society and London Mathematical Society. He visited University of Paris and University of Bologna, Italy for advanced studies in modern geometry. He did research in astronomy in Bologna, Italy. He visited Al Azhar University, Cairo to understand their academic methodologies.

Алигарх мұсылман университеті

1911 жылы МАО колледжін университетке айналдыру үшін Орталық комитет құрылды. Оның президенті ретінде Үндістанның Раджа Сахиб Махмудабад, хатшысы ретінде Сайед Али Билграми және бірлескен хатшысы ретінде Ахмад тағайындалды. Колледжге университет мәртебесіне көтерілу үшін 3 миллион рупи (30 лах) жинау қажет болды, бұл 1915 жылы іске асырылды. Сол кезде студенттер саны 1500-ден аспады. Ахмад қаржы жинау мақсатымен Үндістанның түкпір-түкпірін аралады. Әлигархта ағайындылар «Англиз үйінде» тұрды, бұл үйлер навабтар мен раджалардың ұлдарына арналған жатақхана болатын. 1946 жылы Ахмад олардың Англияда білім алуына мүмкіндік жасады. Ахмад танымал бір қозғалысқа қарсы шығып, мұсылман халқының наразылығына ұшырау қаупі туды. Ол халықты қолдау арқасында үкіметтен қолдаусыз қалу немесе үкімет көмегімен мұсылман университетін құру арасында таңдау жасауға мәжбүр болды. Сабақтар қайта басталғанда, көптеген студенттер үйлерінде қалды. Колледжге түсушілердің санының күрт төмендеуі колледждің университет мәртебесінен айырылуына әкелуі мүмкін еді. Доктор Сахиб бірнеше қалаға сапар шегіп, көптеген студенттерді оқуға қайта оралуға көндірді, сонымен қатар жаңа студенттер де тіркелді. Алайда Ахмад оған қарсылық білдірген адамдардың ашуын тудырды. Сонымен бірге, ол өзін қолдайтын берік базаны да тапты. Осы саясатының арқасында ол студенттер мен ата-аналар арасында беделді болды. Үкімет колледждер мен мектептерді университетке бекітуге рұқсат бермегендіктен, ол жеке емтихан жүргізу жүйесін енгізді. Студенттер жеке үміткер ретінде емтихан тапса бола ма дегені белгісіз болғандықтан, ол провице-канцлер болып қызмет еткен кезеңде осы тәжірибені жалғастырды. 1925 жылы университеттің басшылығы Әлигарх колледжінің құрылғанына арналған алтын мерейтойды тойлады. Осы кезде вице-канцлер мен провице-канцлер арасында келіспеушіліктер туды. Доктор Сахиб демалысқа шығып, орынбасарын тағайындауды сұрады. Сахибзада оның өтінішін қабылдамай, провице-канцлер лауазымында қалуға көндірді. Мерейтой кең ауқымда тойланды және 176 000 рупи жиналды. Доктор Сахиб осы қаражатты инженерлік колледжді және қолданбалы физика мен химия кафедраларын құруға бағыттады. Алайда заң бойынша университет үкіметтен рұқсат алуы тиіс болды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды.

In 1911, a Central Committee was set up to transform MAO College into a university, with Raja Sahib Mahmudabad, India as president, Syed Ali Bilgrami as secretary and Ahmad as joint secretary. The college had to raise Rs. 30 lakh (3 million) for elevation to university status, which was achieved in 1915. The student body at that time was less than 1500. Ahmad traveled across India to raise funds. At Aligarh the brothers stayed in 'English House', a hostel established to house the sons of nawabs and rajas. In 1946 Ahmad arranged for their education in England. Ahmad had opposed a popular movement and risked alienating the Muslim masses. He had to choose between supporting a popular movement and losing government support (financial and otherwise) or establishing a Muslim University with government assistance. When classes resumed, a sizeable number of students stayed home. It appeared that the sharp decline in enrollment the college would cost the college its elevation. Dr. Sahib visited several towns and convince most of the students to return, while new students enrolled. However, Ahmad earned the wrath of people who continued to oppose him thereafter. At the same time, he found a solid base that supported him. These policies made him popular among students and parents. He introduced a system of private examinations, because the government did not permit the affiliation of colleges and schools to the university. It was not clear whether students could appear in exams as private candidates, but he continued this practice while pro vice chancellor. In 1925, the university administration celebrated the Golden Jubilee of the foundation of Aligarh College. At this time differences between the VC and the PVC surfaced. Dr. Sahib decided to take a leave and asked the VC to appoint a replacement. Sahibzada refused his request and prevailed upon him to continue as PVC. The Jubilee was celebrated on a grand scale, and raised Rs 176,000/ Dr. Sahib reserved these funds for the establishment of an Engineering College and Departments of Applied Physics and Applied Chemistry. However, by law the university was required to obtain permission from the government and the effort was unsuccessful.

Отставка

1926 жылдың ақпан айында доктор Сахибтің ПВК-дағы қызметі аяқталып, Сахибзада Сахибтің ұсынысымен тағы бір мерзім басталды. Бірақ, 1926 жылдың желтоқсанында Сахибзаданың вице-президент ретіндегі қызмет мерзімі біткен соң, оның орнына науаб Сэр Мүззамил Улла Хан тағайындалды. Сахибзада кетіп барар алдында доктор Сахибті кінәлі деп көрсетіп, тәртіпсіздіктер туралы жазба жазды. Ол оның көшірмесін вице-корольге, Бегум Бхопалға (канцлер) және қамқорларға жіберді. Тарих факультетінің оқытушысы Моин уль Хаке доктор Сахиб студенттердің бітіруіне және жұмыс табуына көмектесу үшін ережелерді бұзуға дайын екенін айтты. Осы жазба нәтижесінде тергеу комиссиясы құрылды. Комиссия доктор Сахибтің қызметін бағалап, оған алты айлық жалақымен демалыс алып, содан кейін зейнетке шығуын ұсынды. Университет кеңесі мәселені талқылауға жиналғанға дейін доктор Сахиб 1928 жылдың 27 сәуірінен бастап қызметтен босатылу туралы өтініш берді. Оның құрметіне қоштасу кештерінде өлеңдер оқылды. Қазы Жалал Уддин атты қызметкер екі беттік өлең жазды. Студенттік одақтың вице-президенті қоштасу сөзінде: «Егер Хан осы мекеменің негізін қаласа, сіз оның құтқарушысысыз, сөзсіз» деді. 33 жылдан кейін Ахмад 1928 жылдың 27 сәуірінде Әлигархтан кетті. Зия и Хаяттың сөзінше, студенттердің барлығы дерлік оны теміржол станциясында шығарып салуға келді. 1937 жылы Ахмад электр, механикалық, санитарлық және азаматтық инженерлік және ауыл шаруашылығы салаларында жұмыс істеуге студенттерді дайындау үшін Технологиялық колледж құруды ұсынды. Басқа да пәндерге қолданбалы химия, электрохимия және тоқыма химиясы кірді. Сол жылы Технологиялық шеберхана ашылды. Оның негізін Рампурдың науабы қалады. 1937 жылы Қыздар орта мектебі университетпен байланысты колледжге айналды. Сонымен қатар, Ахмадтың ұсынысымен қыздар алғаш рет Мұғалімдер колледжіне қабылданды. Доктор Сахиб әскери колледж құруды да ұсынды. Оның бірінші мерзімі 1938 жылдың 30 сәуірінде аяқталды. Оның орнына Федералды сот судьясы Сэр Шах Сүлеймен тағайындалды, ол 1941 жылдың 13 наурызында қайтыс болды. Ахмад 1941 жылдың 24 сәуірінде екінші рет вице-канцлер болып тағайындалды. Тиббия колледжі оның басқаруының басты мақсатына айналды. Колледж ғимаратының құрылысы 1943 жылы ресурстардың жетіспеуіне байланысты аяқталды. Оның екінші мақсаты – толыққанды Инженерлік колледж құру болды. Бұл мақсат 1945 жылы орындалды. 1942 жылы университетдің жанында әуежай салуға тырысты. Н.Бхопал авиациялық шеберхана құру үшін 50 мың рупий бөлді. Университет ұшақ сатып алып, студенттерге ұшқышты үйрету мүмкіндігін ұсынды. Ахмад қолданбалы физика факультетін құруды және оны Инженерлік колледжге қосуды ұсынды. Ахмадтың вице-канцлер ретіндегі екінші мерзімі 1943 жылы аяқталды және ол қайта тағайындалды. 1944 жылы ол Әлигархта медициналық колледж құруды ұсынды, ол үшін 1946 жылдың соңына дейін 5 миллион рупий жинады. 1945 жылы Коммерциялық колледж ашылды. Содан кейін ол өзінің назарын мансаптық дайындықтан ғылыми зерттеулерге және білім сапасына аудара бастады.

In February 1926, Dr. Sahib's term as PVC ended and with Sahibzada Sahib recommendation began another term. However, when Sahibzada's own term as VC ended in December 1926, the trustees appointed Nawab Sir Muzzamil Ullah Khan in his place. Before leaving Sahibzada wrote a pamphlet pointing out irregularities for which he held Dr. Sahib responsible. He sent a copy to the Viceroy, to Begum Bhopal (Chancellor) and to the trustees. Moin ul Haque, who was on the History Department faculty, claimed that Dr. Sahib was willing to break rules to aid students in graduating and finding work. The pamphlet resulted in the formation of an inquiry committee. The committee expressed appreciation of Dr. Sahib services, but recommended that he take a six month paid leave with pay and then retire. Before the University Court could meet to discuss the issue, Dr. Sahib submitted his resignation, to take effect from 27 April 1928, declining the offer of leave with pay. Farewell parties produced poems in his honor. One staff member, Qazi Jalal Uddin, wrote a two page poem. The vice president of the Student Union, in his farewell address, stated: "If Khan was the founder of this institution, you are beyond a question its savior." After 33 years, Ahmad left Aligarh on 27 April 1928. According to Zia i Hayat, almost the entire student body came to bid him farewell at the railway station. In 1937, Ahmad proposed a College of Technology to prepare students for work in electrical, mechanical, sanitary and civil engineering and agriculture. Other related subjects included applied chemistry, electro chemistry, and textile chemistry. In the same year, the Technology workshop opened. Its foundation stone was laid by Nawab Sahib of Rampur. In 1937, Girls Intermediate College became a Degree College and affiliated with the university. At the same time, upon Ahmad's recommendation, for the first time, girls were admitted to their Teachers Training College. Dr. Sahib also proposed a military college. His first term ended on 30 April 1938. He was succeeded by Sir Shah Suleiman, a judge of the Federal Court, who then died on 13 March 1941. Ahmad was appointed vice chancellor for the second time on 24 April 1941. Tibbiya College became his administration's top priority. Work on the college building was completed 1943 due to scarcity of resources. His second priority was the establishment of a full fledged Engineering College. This goal was achieved by 1945. He made an effort to establish an airport near the university in 1942. Nawab Sahib Bhopal contributed Rs 50,000/ to build an aeronautics workshop. The university acquired a plane as well, enabling students to take flying lessons. Ahmad proposed to establish a department of applied physics and to attach it to the College of Engineering. Ahmad's second term as VC came to an end in 1943 and he was reappointed. In 1944, he proposed to establish a medical College at Aligarh, for which he collected a sum of Rs. 50 lakh (5 million) by the end of 1946. In 1945, Commerce College opened. He then began to shift his focus from career training to scholarship and the quality of education.

Ректор лауазымынан кетуі және тағайындалуы

1946 жылдың желтоқсан айында кейбір студенттер, оның жауларының ынталандыруымен, доктор Сахиб Бихардағы қырқыстар туралы жазған журналдың барлық нұсқасын тәркілегенін және оның студент-авторын қамауда ұстайтынын қаңқу шақты. 250-ден 300-ға дейін студент «Ахмад кетісі керек!» деген ұрандарды айқайлап, вице-канцлер кеңсесіне шеру тартты. Доктор Сахиб кеңсесінде қалып, студенттердің өкілдерінен не қалағанын сұрады. Олар оның отставкаға кетуін сұрады, ол дереу отставкасын берді. Кешкісін 500-600-ға жуық студент «Ахмад қайтып кел!» деп шу көтеріп, оның үйіне барды. Ол атқару кеңесі мен соттың өтініштеріне қарамастан, отставкасын кері қайтарған жоқ. Сот бірауыздан оның басшылығына деген сенімін білдіретін қаулы қабылдады және оны университет ректоры қызметіне тағайындауды ұсынды, ол оған келісті.

Саясат

1915 жылға қарай ол қоғамдық мәселелерге, техникалық және кәсіптік білім беруге қызығушылық таныта бастады. Ол парламентте Үндістанның сыртқы қатынастар заңына демеушілік етті. Ахмед Үндістан теміржолының және Үндістанның Резервтік банкінің (РБИ) бюджетімен жұмыс істеді. РБИ құрылған кезде оның тиімді жұмыс істеуі үшін заңнамалық жұмыстарға қатысты.

Анвар Нұр

1931 жылы Шекаралық провинцияда Анвер Нур көмекші комиссардың әрекетіне қатты ашуланып, оған шабуыл жасады. Комиссар жарақат алмағанмен, Нур бәрібір атылып өлім жазасына кесілді, бұл саяси мәселеге айналды. Оқиғаны зерттеу үшін комиссия құрылды. Бірақ, үкімет есепті жарияламас бұрын тәркіледі. Ахмад комиссарға ешқандай зиян келмегенін, Нурдың шағымдану мүмкіндігі болмағанын және үкімет одан да ауыр шабуыл жасалған жағдайда қандай жаза қарастырылатынын айтуы керек екенін мәлімдеді. Содан кейін колониялық үкімет даулы заңдарды күштен шығарды.

Алигарх мұсылман университетінің орталықтары

1898 жылы Сэр Сейед Ахмад хан қайтыс болғаннан кейін елдің әртүрлі аймақтарында Сэр Сейед Еске алу қоры құрылды және мұсылман университетін құру жұмысы қарқын алды. Бұл қозғалысқа қатысқандардың барлығы Үндістанның барлық мұсылман оқу орындарының мұсылман университетіне қарастырылуын қалады. Доктор Сэр Зияуддин 1898 жылы Лахорда өткен Бүкіл Үндістан мұсылман білім беру конференциясында мұсылман университеті идеясын ұсынғанда, университет тұжырымдамасын кеңінен талқылап, колледждерді қосу құқығының маңыздылығын баса көрсетті. Ахмад 1920 жылғы Университет заңына түзету енгізу үшін орталық заң шығару жиналысында ұсыныс жасады, бұл АМУ-ға Алигархтан тыс мектептер мен колледждерді мойындауға және олармен байланыс орнатуға мүмкіндік берер еді. Алайда, британдық билеушілердің үндістердің біліміне деген көңілдеріне байланысты бұл заң қабылданбады.

Өлім

Ол сонымен қатар Шығыс Үндістан теміржол компаниясының директорлар кеңесіне мүше болып сайланды, ал вице-король оны өзінің қорғаныс кеңесіне мүше етіп тағайындады. Ахмад патшалықтан рыцарь атағын алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол лейтенант-полковник болып қызмет етті.