1919-1922 жылдардағы Үндістандағы Халифат қозғалысы
Khilafat Movement
Хилафат қозғалысы (1919-1922): Үнді мұсылмандарының Түркияны қолдау, Ұлыбританияға қарсылық, және индус-мұсылман бірлігі үшін күресі. Ганадидің қолдауы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістандағы қозғалыс (1919–1922)
Movement in India (1919–1922)
Халифат қозғалысы (1919–1922) – Үндістан мұсылмандарының Британ Үндістанындағы Британның Түркияға қатысты саясатына және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтас күштердің Осман империясын тарату жоспарына қарсы ұйымдастырған саяси науқан. Қозғалысқа Шәукат Әли, Маулана Мұхаммед Әли Жоһар, Хаким Аджмал Хан және Әбу Калам Азад сияқты басшылар қатысты, олар Түркияның мәселелерін шешу үшін қозғалысты ұйымдастырды. Махатма Ганди бұл қозғалысты Британ империясына қарсы күресінің бір бөлігі ретінде қолдады және сол уақытта кең ауқымды ынтымақтастықтан бас тартуды жақтады. Валлабхай Пател, Бал Гангадар Тилак және басқа да индуист және Конгресс өкілдері де бұл қозғалысты қолдады. Көбінесе Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Севр шарты арқылы Осман империясына салынған санкцияларға қарсы наразылық ретінде сипатталатын бұл қозғалыс индус-мұсылман бірлігін нығайтқаны үшін де танымал.
The Khilafat movement (1919–22) was a political campaign launched by Indian Muslims in British India over British policy against Turkey and the planned dismemberment of the Ottoman Empire after World War I by Allied forces. Leaders participating in the movement included Shaukat Ali, Maulana Mohammad Ali Jauhar, Hakim Ajmal Khan, and Abul Kalam Azad who organised the movement to redress the grievances of Turkey. Mahatma Gandhi had supported the movement as part of his opposition to the British Empire, and he also advocated for a wider non cooperation movement at the same time. Vallabhbhai Patel, Bal Gangadhar Tilak and other Hindu and Congress figures also supported the movement. Generally described as a protest against the sanctions placed on the Ottoman Empire after the First World War by the Treaty of Sèvres, the movement is also noted for promoting Hindu Muslim unity.
Өмірбаян
Осман сұлтаны Абдул Хамид II (1842–1918) Осман империясын батыс шабуылдарынан және бөлінуден қорғау және ішкі демократиялық оппозицияны басу мақсатымен өзінің пан-исламистік бағдарламасын іске қосты. Ол 19 ғасырдың соңында Үндістанға Жамалуддин Афгани атты елшісін жіберді. Осман монархінің қозғалысы үнді мұсылмандарының арасында діни құштарлық пен ықылас оятты. Халифа ретінде Осман сұлтаны барлық сүннит мұсылмандарының номиналды діни және саяси басшысы болды. Дегенмен, бұл билік ешқашан толыққанды қолданылмады. Көптеген мұсылман дін қызметкерлері халифат атынан мұсылмандық қатысуын кеңейту және хабардар ету жұмыстарын бастады. Мұсылман дінбасы Маулана Мехмуд Хасан Осман империясының қолдауымен тәуелсіздік соғысын ұйымдастыруға тырысты. Абдул Хамид II жас түркілер революциясы арқылы Екінші конституциялық дәуірдің басталуын белгілеген конституциялық монархияны қайта орнатуға мәжбүр болды. Оның орнын інісі Мехмед V (1844–1918) басты, бірақ революциядан кейін Осман империясындағы нақты билік жас түркілердің қолына өтті. Бұл қозғалыс Лондон конференциясында (1920 жылдың ақпаны) талқыланды, бірақ ұлтшыл арабтар оны араб жерлеріне түрік үстемдігінің жалғасуына қауіп деп қарады.
Ottoman sultan Abdul Hamid II (1842–1918) launched his pan Islamist program in a bid to protect the Ottoman Empire from Western attack and dismemberment and to crush the democratic opposition at home. He sent an emissary, Jamaluddin Afghani, to India in the late 19th century. The cause of the Ottoman monarch evoked religious passion and sympathy amongst Indian Muslims. Being the caliph, the Ottoman sultan was nominally the supreme religious and political leader of all Sunni Muslims across the world. However, this authority was never actually used. A large number of Muslim religious leaders began working to spread awareness and develop Muslim participation on behalf of the caliphate. Muslim religious leader Maulana Mehmud Hasan attempted to organize a national war of independence with support from the Ottoman Empire. Abdul Hamid II was forced to restore the constitutional monarchy, marking the start of the Second Constitutional Era by the Young Turk Revolution. He was succeeded by his brother Mehmed V (1844–1918) but following the revolution, the real power in the Ottoman Empire lay with the Young Turks. The movement was a topic in Conference of London (February 1920); however, nationalist Arabs saw it as threat of continuation of Turkish dominance of Arab lands.
Бөлімдеу
Бірінші дүниежүзілік соғыста Орталық державалардың жағында болған Осман империясы ауыр әскери жеңіліске ұшырады. Версаль келісім-шарты (1919) оның аумақтық шекарасын қысқартып, саяси беделін төмендетті, бірақ жеңіске жеткен Еуропа елдері Осман сұлтанының халифа мәртебесін сақтауға уәде берді. Дегенмен, Севр келісімі (1920) бойынша Палестина, Сирия, Ливан және Ирак сияқты аймақтар империядан бөлініп шықты. Түркияда прогрессивті, зайырлы ұлтшылдық бағыттағы түрік ұлттық қозғалысы туды. Түрік тәуелсіздік соғысы (1919–1923) барысында Мұстафа Кемал Ататүрк басқарыған түрік революционерлері Севр келісімін Лозанна келісімімен (1923) жойды. Ататүрктің реформаларына сәйкес, 1924 жылы Түркия Республикасы халифат институтын жойды. Ататүрк Ахмет Шәрифке, Сенусиге Түркиядан тыс жерде тұру шартымен халифатты ұсынды; Сенуси бұл ұсыныстан бас тартып, Абдулмеджидті қолдайтынын мәлімдеді. Кейін бұл мәртебені Мекке мен Хиджаздың шерифі, араб көтерілісінің жетекшісі Хұсейн бин Али талап етті, бірақ оның мемлекеті жеңіліп, 1925 жылы Ибн Саудқа қосылды.
The Ottoman Empire, having sided with the Central Powers during World War I, suffered a major military defeat. The Treaty of Versailles (1919) reduced its territorial extent and diminished its political influence but the victorious Europe powers promised to protect the Ottoman sultan's status as the caliph. However, under the Treaty of Sèvres (1920), territories such as Palestine, Syria, Lebanon, and Iraq were severed from the empire. Within Turkey, a progressive, secular nationalist movement arose, known as the Turkish national movement. During the Turkish War of Independence (1919–1923), the Turkish revolutionaries, led by Mustafa Kemal Atatürk, abolished the Treaty of Sèvres with the Treaty of Lausanne (1923). Pursuant to Atatürk's Reforms, the Republic of Turkey abolished the position of the caliphate in 1924. Atatürk offered the caliphate to Ahmed Sharif as Senussi, on the condition that he reside outside Turkey; Senussi declined the offer and confirmed his support for Abdulmejid. The title was then claimed by Hussein bin Ali, Sharif of Mecca and Hejaz, leader of the Arab Revolt, but his kingdom was defeated and annexed by Ibn Saud in 1925.
Үндістан субконтинентіндегі Халифат қозғалысы
Мұсылман әлемінде саяси қызметтер мен халифатты қолдау үшін туған халықтың наразылығы кеңінен тараса да, ең маңызды шаралар Үндістанда өтті. Оксфордта білім алған белгілі мұсылман журналисі Маулана Мұхаммед Әли Жохар отарлық үкіметке қарсылық көрсеткені және халифатты қолдағаны үшін төрт жыл түрмеде отырды. Түрік Тәуелсіздік соғысы басталғанда, мұсылман дін қызметкерлері Еуропа елдері қорғамайтынынан қорқып, халифаттың тағдырына алаңдады. Үндістандағы мұсылмандардың кейбіреулері үшін Түркиядағы мұсылмандарға қарсы соғысуға мәжбүр болу мүмкіндігі ұнамсыз болды. Оның негізін қалаушылары мен жақтастары үшін Халифат діни қозғалыс емес, Түркиядағы мұсылман бауырларымен ынтымақтастықтың белгісі болды. Мұхаммед Әли және оның інісі Маулана Шәүқат Әли, Пир Ғұлам Муджаддид Сарханди, Шейх Шәүқат Әли Сиддики, доктор Мұхтар Ахмет Ансари, Раис әл-Мухаджирин Барристер Жан Мұхаммед Джунежо, Хасрат Мохани, Сайид Ата Уллаһ Шах Бухари, Мұхаммед Фарук Чишти, Маулана Абу Калам Азад және доктор Хаким Аджмал Хан сияқты басқа да мұсылман көшбасшыларымен бірігіп, Бүкіл Үндістан Халифат Комитетін құрды. Ұйымның штаб-пәтері Үндістанның Лакхнау қаласында, Шәүқат Әли Сиддикидің жер иесінің үйінің аумағында орналасқан. Олар мұсылмандар арасында саяси бірлік құруға және халифатты қорғау үшін өздерінің ықпалын пайдалануға тырысты. 1920 жылы олар Халифат манифестін жариялады, онда британдықтарды халифатты қорғауға және үнді мұсылмандарын бірігуге, осы мақсат үшін британдықтарды жауапқа тартуға шақырды. Бенгалиядағы Халифат комитетіне Мохаммед Акрам Хан, Манруззаман Исламабади, Мужибур Рахман Хан және Читтаранжан Дас кірді. 1920 жылы Халифат көшбасшылары мен Үндістанның ең ірі саяси партиясы және ұлтшыл қозғалысы – Үндістан Ұлттық Конгресі арасында одақ құрылды. Конгресс көшбасшысы Махатма Ганди және Халифат көшбасшылары Халифат және Сварадж үшін бірлесіп жұмыс істеуге және күресуге уәде берді. Отарлық үкіметке қысымды арттыру мақсатында хилафатшылар ынтымақтастықсыздық қозғалысының маңызды бөлігіне айналды – бүкіл елдегі жаппай, бейбітшілікпен наразылық акциясы. Кейбіреулері Аманулла хан басшылығымен Солтүстік-Батыс шекаралық провинциядан Ауғанстанға эмиграция жасады. Бұл қозғалысқа үндістердің де қаржылық көмегі зор болды. Сондай-ақ, Мұстафа Кемалдың Анкара үкіметіне көмек көрсету үшін қаражат жинау комитеті құрылды. Ынтымақтастықсыздық науқаны бастапқыда сәтті болды. Бағдарлама заң шығару кеңестеріне, мемлекеттік мектептерге, колледждерге және шетелдік тауарларға бойкот жариялаудан басталды. Мемлекеттік лауазымдардан бас тарту, атақтар мен наградаларды қайтару. Үндістан бойынша жаппай наразылықтар, ереуілдер мен азаматтық мойынсұнбаушылық акциялары өрбіді. Бастапқыда бейбіт болған бұл науқанға индустар мен мұсылмандар бірігіп қатысты. Ганди, Әли ағайындылары және басқалары отарлық үкімет тарапынан тез арада тұтқындалды. Техрик е Халифаттың туын көтеріп, Пәнджаб Халифатының М. Манзур Ахмет пен М. Лотфулла Хан Данкауриден тұратын делегациясы бүкіл Үндістанда, әсіресе Пәнджабта (Сирса, Лахор, Харьяна және т.б.) жетекші рөл атқарды. Ауджала Күрд сияқты ауылдардың халқы осы іске басты үлес қосты. Отарлық үкіметпен келіссөздер жүргізіп, қызметтерін жалғастырғандарымен, мұсылмандар Конгресс, Халифат және Мұсылман лигасы арасында бөлінгендіктен, Халифат қозғалысы әлсіреп қалды. Халифат басшылығы әр түрлі саяси бағыттар бойынша жарылды. Саид Ата Улла Шах Бухари Чудри Афзал Хақтың қолдауымен Мәжлис е Ахрар е Исламды құрды. Д. Ансари, Маулана Азад және Хаким Аджмал Хан Ганди мен Конгресстің берік қолдаушылары болып қалды. Әли ағайындылары Мұсылман лигасына қосылды.
Although political activities and popular outcry on behalf of the caliphate emerged across the Muslim world, the most prominent activities took place in India. A prominent Oxford educated Muslim journalist, Maulana Muhammad Ali Johar had spent four years in prison for advocating resistance to the colonial government and support for the caliphate. At the onset of the Turkish War of Independence, Muslim religious leaders feared for the caliphate, which the European powers were reluctant to protect. To some of the Muslims of India, the prospect of being conscripted to fight against fellow Muslims in Turkey was anathema. To its founders and followers, the Khilafat was not a religious movement but rather a show of solidarity with their fellow Muslims in Turkey. Mohammad Ali and his brother Maulana Shaukat Ali joined with other Muslim leaders such as Pir Ghulam Mujaddid Sarhandi, Sheikh Shaukat Ali Siddiqui, Dr. Mukhtar Ahmed Ansari, Raees Ul Muhajireen Barrister Jan Muhammad Junejo, Hasrat Mohani, Syed Ata Ullah Shah Bukhari, Mohammad Farooq Chishti, Maulana Abul Kalam Azad and Dr. Hakim Ajmal Khan to form the All India Khilafat Committee. The organisation was based in Lucknow, India at Hathe Shaukat Ali, the compound of Landlord Shaukat Ali Siddiqui. They aimed to build political unity amongst Muslims and use their influence to protect the caliphate. In 1920, they published the Khilafat Manifesto, which called upon the British to protect the caliphate and for Indian Muslims to unite and hold the British accountable for this purpose. The Khilafat Committee in Bengal included Mohmmad Akram Khan, Manruzzaman Islamabadi, Mujibur Rahman Khan and Chittaranjan Das. In 1920 an alliance was made between Khilafat leaders and the Indian National Congress, the largest political party in India and of the nationalist movement. Congress leader Mahatma Gandhi and the Khilafat leaders promised to work and fight together for the causes of Khilafat and Swaraj. Seeking to increase pressure on the colonial government, the Khilafatists became a major part of the non cooperation movement — a nationwide campaign of mass, peaceful civil disobedience. Some also engaged in a protest emigration from North West Frontier Province to Afghanistan under Amanullah Khan. The movement also saw donations by Indians to help in this movement. A committee was also started for sending funds to help Ankara government of Mustafa Kemal. The non cooperation campaign was at first successful. The programme started with boycott of legislative councils, government schools, colleges and foreign goods. Government functions and surrender of titles and distinctions. Massive protests, strikes and acts of civil disobedience spread across India. Hindus and Muslims joined forces in the campaign, which was initially peaceful. Gandhi, the Ali brothers and others were swiftly arrested by the colonial government. Under the flag of Tehrik e Khilafat, a Punjab Khilafat deputation comprising Moulana Manzoor Ahmed and Moulana Lutfullah Khan Dankauri took a leading role throughout India, with a particular concentration in the Punjab (Sirsa, Lahore, Haryana etc.). People from villages such as Aujla Khurd were the main contributors to the cause. Although holding talks with the colonial government and continuing their activities, the Khilafat movement weakened as Muslims were divided between working for the Congress, the Khilafat cause and the Muslim League. The Khilafat leadership fragmented on different political lines. Syed Ata Ullah Shah Bukhari created Majlis e Ahrar e Islam with the support of Chaudhry Afzal Haq. Leaders such as Dr. Ansari, Maulana Azad and Hakim Ajmal Khan remained strong supporters of Gandhi and the Congress. The Ali brothers joined Muslim League.
Британдық отарлаудың қиындықтары
ХХ ғасырдың басына дейін Синдте британдық саяси билік тиімді болды. Бірақ, Халифат қозғалысы барысында британдықтар өз үстемдігіне үлкен сынға тап болды.
Up to the turn of the 20th century, the British system of political control was effective in Sindh. During the Khilafat movement, however, the British dealt with another major challenge to their rule.
Мұра
Бұл қозғалыстың индустар мен мұсылмандардың бірлігін арттыруда маңызды рөл атқарғаны белгілі. Конгресс британдықтардың "бөліп үкім сүру" стратегиясына қарсы тұрып, осы қозғалысты қолдады. 1919-1922 жылдар аралығы индус-мұсылман бірлігінің өркендеген шағы ретінде кеңінен танылды. Мұстафа Кемал Ататүрк Конгресске көрсеткен қолдауы үшін алғыс айтып, олардың жақын арада "Сварадж"қа қол жеткізеріне үміттенді. Бұл қозғалыс мұсылман ұлтшылдығының дамуы мен Үндістандағы азаматтық наразылық тарихындағы маңызды кезең ретінде сипатталады. Дегенмен, сыншылар бұл қозғалыстың ұлттық немесе империяға қарсы емес екенін, ал діни риторикасы нашар және беймарлық діни мақсаттарды жасырғанын айтады. Түрік басылымы "Daily Sabah"-та жарияланған мақаласында Омаир Анас: "Гандидің сол кездегі құлдырап жатқан Осман империясының бірлігі мен тұтастығын қолдауын атамайынша, Түркияның отаршылдыққа қарсы күресін еске алу мүмкін емес" деп жазды.
The movement is noted to have played a role in boosting unity among Hindus and Muslims. The Congress supported the movement in response to the divide and rule strategy by the British. The period of 1919 1922 is widely seen as the heyday of Hindu Muslim unity. Mustafa Kemal Atatürk had thanked the Congress for its sympathy, and hoped that that it would soon gain Swaraj. The movement is described as a milestone in the growth of the Muslim nationalism and the history of civil disobedience in India. Critics, however, argue that the movement was not nationalist or anti imperialist but its religious rhetoric concealed a weak and uncertain religious agenda. Omair Anas, writing for the Turkish outlet Daily Sabah, noted that "It is impossible to recall Turkey's anti colonial struggle without mentioning Gandhi's support for the unity and integrity of the then crumbling Ottoman Empire."