Кіріспе

Шығыс Тимордың ұлттық нышаны — Шығыс Тимордың (ресми атауы: Timor Leste) ұлттық символдарының бірі.

Қазіргі эмблема

Белгі, сондай-ақ Белак (тетум тілінде "диск" деген мағынаны білдіреді), 2007 жылдың 18 қаңтарында 2/2007 заңымен бекітілді, бұл 2002 жылы тәуелсіздік алғаннан бері қолданылып келген Тимор Ұлттық Кеңесінің (CNRT) қалқанына негізделген бұрынғы елтаңбаны алмастырды. Қазіргі елтаңба – Индонезия оккупациясы кезінде Шығыс Тимор өкілдері қолданған белгінің бір түрі. Ол алғаш рет ел 1975 жылдың 28 қарашасында тәуелсіздік жариялаған кезде пайдаланған дизайнға негізделген.

Дизайн

Гербтің ортасында Шығыс Тимордың ең биік тауы – Татамаилау (Фохо Рамелау) бейнеленген. Ол ұлттық түстердегі "рубиндін қызыл" сыртқы жиегімен, ішкі бөлігі қара түсті және жіңішке алтын сары жиекпен ақ фонда орналасқан. Пішіні үш бұрышы төмен, біреуі жоғары қаратылған төртбұрышты пирамидаға ұқсайды, қабырғалары дөңгелектелген. Таудың жоғарғы бұрышының ортасында бес қабырғалы ақ жұлдыз орналасқан. Жұлдыздың бір ұшы, оған тиместен, таудың жоғарғы бұрышына бағытталған. Жұлдыздан бес ақ, пирамида пішіндес сәуле шығып, таудың қара бөлігінің жоғарғы жағында орналасқан ашық кітаптың үстінде аяқталады. Кітаптың мұқабасы рубин қызыл, жиектері алтын сары. Кітаптың оң жағында төрт қара сызық, сол жағында бес сызық бар. Беттерінің төменгі жағында алтын сары жолақ орналасқан. Кітап алтын түсті тік тұрған тіреуі бар алтын түсті дөңгелектің алдында тұр. Дөңгелектің оң жағында екі жапырақты және он бір дәнді күріш масағы, сол жағында екі жапырақты жүгері көсегі бейнеленген. Екеуі де алтын сары түсті және ұштары төмен қаратылған. Дөңгелек пен кітаптың астында, артқы бөлігі сол жақта, домалағы оң жақта орналасқан ақ түсті Калашников мылтығы бар. Домалағы артқы бөлігінен сәл жоғары, бірақ дөңгелекке тимейді. Мылтықтың артында алтын сары түсті тиморлық сүйек (диман) жатыр, ұшы сол жаққа бағытталған. Мылтықтың астында, таудың қара бөлігінің ортасында сары алтын түсті тиморлық садақ (Рама инан) орналасқан, оның ішегі жоғары қарай бағытталған. Таудың астында толқынды, "жарық қызыл" жиекпен шеңберленген ақ ту орналасқан, оған португал тілінде жаңа ұлттық ұран: "Unidade, Acção, Progresso" жазылған. Бұл жолақ таудың контурының жиегіне параллель толқындармен өтеді. Тау мен туды екі жіңішке қою қызыл шеңбер қоршап тұр. Шеңберлердің арасында португал тілінде елдің ресми атауы – República Democrática de Timor Leste, ақ фонда, жоғарғы бөлігінде рубин қызыл әріптермен жазылған. Жазу Татамаилау тауының төменгі сол бұрышынан төменгі оң бұрышына дейін шеңбер бойымен жүреді. Шеңбердің төменгі бөлігінде ел атауының аббревиатурасы RDTL орналасқан.

Мағынасы

Герб Шығыс Тимордың жер шарын бейнелейді, сонымен бірге ұлттық бірлікті көрсетеді. Сақина, жұлдыз және сәулелердегі ақ түс бейбітшілікті символдайды. Елтаңбадағы сары түс байлықты, қара түс жеңілуге тиіс қараңғылықты, ал қызыл түс отанға деген махаббатты және ұлттық азаттық үшін күресті білдіреді. Жұлдыздың бес ұшы жомарттық пен адалдықтың нұрын символдайды, ол халықты бейбітшілікке бастайды. Оның сәулелері әмбебап ынтымақтастық пен бүкіл әлемге бейбітшілік әкелу ниетін көрсетеді. Татамайлау тауының төрт бұрышы билік бөлінісінің (президент, парламент, үкімет және сот) принципін және мемлекеттік органдардың тәуелсіздігін білдіреді. Ашық кітап, тісті дөңгелек, күріш пен жүгері сабағы – білім, мәдениет, әлеуметтік әділдік, ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп салаларындағы даналықты және халықтың даму қабілетін символдайды. Мылтық, найза және садақ – Шығыс Тимордың егемендігі мен қадір-қасиеті үшін ұлттық азаттық пен өзін-өзі қорғау жолындағы ғасырлар бойғы күресінің құндылықтарын көрсетеді. Мылтық Мозамбик елтаңбасына жасалған құрмет болуы мүмкін. Шығыс Тимордың FALINTIL ұлттық азаттық күресінде Калашниковты пайдаланбаған. Португал тіліндегі "Unidade, Acção, Progresso" ("Бірлік, іс-қимыл, прогресс") ұраны ел мен халықтың өмірін басқаратын саясат пен этиканың негізгі құндылықтарын білдіреді. Үш бөліктен тұратын қалқанның бірінші бөлігінде күміс фонға бес көк қалқан бейнеленген, әрқайсысында крест құрайтын бес күміс монета (киналар) бар; бұл Португалия елтаңбасының орталық элементі. Португалдық Тимордың елтаңбасы басқа португалдық колониялардың (кейіннен теңіз арты провинцияларының) форматын ұстанды, мұнда аумақ Доминикан орденінің Шығыс Тиморды Рим католицизміне өткізудегі рөлін мойындау үшін қара және ақ Доминикан кресімен бейнеленген. Фон күміс/қара сегіз бұрышты, күміс/қара лилия кресімен, сондай-ақ крестің ортасында квина болды. Үшінші бөлігінде күміс фонға жасыл толқындар бейнеленген.

Жапондықтар басып алған (1942-1945 жж.)

Жапонияның императорлық мөрі Жапонияның Тиморды оккупациялауы кезінде осы аумақта пайдаланылды.

Тәуелсіздіктің бір жақты жариялануы (1975)

Шығыс Тимор 1975 жылғы 28 қарашада бір жақты түрде тәуелсіздік жариялағаннан кейін, Шығыс Тимор Демократиялық Республикасы 2007 жылы қабылданған қазіргі елтаңбаға ұқсас ұлттық белгіні пайдаланды.

Индонезияның басып алуы (19751999)

Индонезия 1975 жылдың 7 желтоқсанында Шығыс Тиморға басып кірді, Шығыс Тимордың Уақытша үкіметін құрды және келесі жылы оны өзінің 27-ші провинциясы – Тимор-Тимур ретінде қосып алды. Тимор-Тимур провинциясының елтаңбасы 1999 жылы Индонезия аннексиясын кері қайтарғанға дейін қолданыста болды. Индонезия геральдикалық стилінде жасалған елтаңба алтын қалқаннан тұрады, онда бидай мен мақтадан жасалған гүл шоқтары шеңберленген, ал олардың ішінде көк түсті дөңгелек орналасқан, оның ішінде стильделген дәстүрлі Тиморлық қасиетті үй (ума лилик) бейнеленген. Бұл бір Құдайға сенімді білдіретін алтын жұлдызы бар көк қалқанмен толықтырылған. Көк қалқанның астында "Хури Отас, Хури Вайн, Оан Тимор Асва'ин" деген ұран жазылған қызыл ту орналасқан, ол тетум тілінде "Көне заманнан бері, бүгінге дейін біз Тиморлық жауынгерлерміз" деп аударылады. Дөңгелектің астында "Тимор Тимур" деген жазуы бар алтын түсті дәстүрлі Тиморлық бас киімі (Кайбаук) бейнеленген.

Біріккен Ұлттар Ұйымы басқаратын Шығыс Тимор (1999-2002)

Біріккен Ұлттар Ұйымы басқаратын Шығыс Тимор ресми мақсаттар үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының эмблемасын, астында UNTAET деген жазумен қолданды. 2000 жылдың шілдесінде құрылған алғашқы ауыспалы әкімшілік Шығыс Тимор аралының картасын бейнелейтін логотипті пайдаланды, онда Шығыс Тимор бөлігі ерекшеленген және астында «Шығыс Тимор ауыспалы әкімшілігі» деген жазу болды. 2001 жылдың тамызында өткен сайлаулардан кейін, жаңадан құрылған ауыспалы үкімет Тимор аралының контурын, крокодилді, дәстүрлі бас киім мен тайс өрнектерін бейнелейтін мөрді қолданды. Мөрде тетум тілінде «Тимор Лороса’э» және «Governu» немесе португал тілінде «Тимор-Лесте» және «Governo» деген сөздері жазылған.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы эмблема (2002-2007)

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі Шығыс Тимордың алғашқы эмблемасында Тиморлық Ұлттық Кеңесінің (Conselho Nacional de Resistência Timorense) қалқаны бейнеленген. Бұл қалқан 1987 жылы Тимор қарсылық қозғалысының әскери күші – Фалинтилден шыққан. Басты элементтері – екі қиылысқан сурик (тиморлықтардың дәстүрлі қылыштары), сондай-ақ найза, жұлдыз және екі жебе. Ішкі қызыл қалқан жоғарғы бөлігінде кеме тоқтау буйының пішінінде жасалған. Елдің атауы португал тілінде қалқанды айналатын көк сақинада және 14 сәулелі күнде көрсетілген. Туда жазылған ұран: "Құрмет, Отан және Ел".

Ұлты төменгі елтаңбалары

Шығыс Тимордың кейбір муниципалитеттері өздерінің таңбаларын қабылдады.