Кіріспе

Мстислав Валерианович Добужинский (; 14 тамыз 1875 ж., Новгород – 20 қараша 1957 ж., Нью-Йорк) – ресейлік және литвалық суретші, XX ғасырдың басындағы қаланың қарқынды өсуі мен құлдырауын көрсететін қала пейзаждарымен танымал.

Өмірбаян

Знатты литвалық тегінен шыққан Добужинский 1875 жылдың 14 тамызында Новгородта әскер офицерінің отбасында дүниеге келді. 1885 жылдан 1887 жылға дейін Суретшілерді қолдау қоғамының Суретшілік мектебінде оқыды. 1895-1899 жылдары Санкт-Петербург Император университетінде заң оқыды, сонымен бірге жеке студияларда білім алды. Университетті бітіргеннен кейін 1899-1901 жылдары Мюнхенде Антон Ажбеден және Нагбаньядағы (Австрия-Мажарстан) Симон Холлосиден оқыды. Мюнхенде ол Югендстильдің ықпалына түсті. Ресейге оралғаннан кейін 18-ғасырды "элеганттылық дәуірі" деп идеалдандырған көркемдік айналым – «Мир искусствосы»-на қосылды. Добужинский басқа «мирискусниктерден» экспрессионистік стилімен және заманауи өнеркәсіптік қала көрінісіне деген қызығушылығымен ерекшеленді. Ол көбінесе қала өмірінен алынған қарапайым немесе трагикалық көріністерді суреттеді, бұл қазіргі заманның қасіреттілік пен жалғыздық сезімін бейнеледі. Оның туындыларының арасында қаланың өркендеуінің қорқынышты жағын көрсететін, демон тәрізді жаратылыстармен бірге күлкілі виньеткалар мен эскиздер де болды. «Мир искусствосы» мүшелері сияқты Добужинский де сахналық безендірумен айналысты. Алғашында ол Мәскеу Көркем театрында Константин Станиславскиймен жұмыс істеді, бірақ кейін Диагилевтің бірнеше қойылымдарына декорациялар жасады. Ол өте жақсы сурет салу шебері ретінде танымал болды; оның шәкірттерінің арасында Владимир Набоков болды, онымен ондаған жылдар бойы хат алмасып тұрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Добужинский Евгений Лансереймен бірге эскиздер жасау үшін майданға барды. 1918 жылы Мемлекеттік сәндік өнер шеберханасының (бұрынғы Стиглиц техникалық сурет салу мектебінің) театр шеберханасына жетекшілік етті. 1920 жылы Коммунистік Интернационалдың екінші дүниежүзілік конгресіне қатысты. 1923-1924 жылдары ол Еуропа өнеріндегі жаңалықтарды зерттеу және жеке көрмелер ұйымдастыру үшін шетелге сапар шекті. 1924 жылы Добужинский Юргис Балтрушайтистің кеңесімен Литваға көшті. Ол сол жерде азаматтыққа қабылданды және 1925 жылға дейін Каунаста тұрды. 1925-1929 жылдары Парижде тұрып, Никита Балиевтің «Жартылай түн» қойылымына декорациялар жасады. 1929 жылы Литваға оралды. Литвада ол мемлекеттік театрда сценограф болып жұмыс істеді және 38 пьесаға сценография жасады, сонымен қатар жеке сурет салу мектебін (1930-1933 жылдары) басқарды. Содан кейін 1935 жылы Англияға, ал 1939 жылы АҚШ-қа көшті, онда Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін қалды. Өмірінің соңғы 10 жылын Еуропада өткізді, кейде театрлық жұмыстар үшін Нью-Йоркке оралып тұрды. Ол 1957 жылдың 20 қарашасында Нью-Йоркте қайтыс болды. Оның естеліктері өлімінен кейін орыс тілінде жарық көрді. Оның кейінгі туындыларының арасында шеберлікпен және драмалық күшпен жазылған иллюстрациялар сериясы бар, атап айтқанда Федор Достоевскийдің «Ақ түндері» (1923) және Юрий Олешаның «Үш семіз адам» (1925) үшін жасалғандары. Добужинский Париж, Брюссель, Амстердам және Дюссельдорф қалаларындағы театрлық қойылымдарға декорациялар жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Добужинский қоршаудағы Ленинградтың қиялданған пейзаждарын суреттеді. 1957 жылы қайтыс болғаннан кейін ол Сен-Женевьев-де-Буа орыс зиратына жерленді.

Жинақтар

Добужинскийдің туындылары мына мекемелерде сақталуда, оның ішінде: Третьяков галереясы, Мәскеу; А. А. Бахрушин атындағы театр мұражайы, Мәскеу; Ресей мұражайы, Санкт-Петербург; Армения Ұлттық галереясы, Ереван; Ирбит мемлекеттік көркем өнер мұражайы, Ирбит.