Кіріспе

Шығыс шіркеулерінің литургиялық кітабы. Хорологион немесе хорологиум (көпше түрі – хорология), сондай-ақ басқа да аттармен белгілі, – Шығыс православие және Шығыс католик шіркеулерінің сағаттар кітабы. Ол күн сайын белгілі бір канондық сағаттарда қолданылатын Құдай қызметінің тұрақты бөлімдерін (ἀκολουθίαι, akolouthíai) қамтиды. Қызметтің қосымша бөліктері көбінесе менология бойынша күн сайын өзгеріп отырады.

Аттар

Horologium – грек тіліндегі hōrológion сөзінің латыншаланған түрі, hṓra («уақыт аралығы, сағат»), lógos («жазу, тіркеу») + ion қосылған нұсқасы. Бастапқыда күн сағатын, су сағатын немесе басқа уақытты өлшеу құралын білдірген. (Осы түбірлер сағаттануда, уақытты ғылыми тұрғыдан зерттеуде де қолданылады.) Византиялық грек тілінде бұл сөз күнделікті уақытында оқылатын әндер мен дұғалардың тізімі ретінде де қолданылды. Латын және грек тілдеріндегі көпше түрі horologia болып табылады. Ағылшыл тілінде horologion кейде «Book of Hours» немесе «Orthodox book of hours» деп те аталады. Бұл кітап шіркеу славян тілінде Часослов (Часocлoвъ) деп, ал румын тілінде Цеаслов деп аталады.

Сипаттама

Хрологион негізінен оқырман мен әншілерге арналған кітап. Оның орнына дін қызметкері мен диакон Euchologion-ды қолданады. Сағаттардың бірнеше түрі бар, олардың ең толық түрі – Ұлы Хрологион немесе Horologium (Hōrológion tò méga; Velikij Chasoslov; Ceaslovul Mare). Онда Күнделікті Қызметтің белгіленген бөліктері (Кешігіп, Ұлы және Кіші Ұйықтау, Түн ортасы Қызметі, Таңғы Қызмет, Кіші Сағаттар, Аралық Сағаттар, Типика және тамақтан алдынғы дұғалар) кіреді. Оқырман мен әншілерге арналған бөлімдер толық келтірілген, ал дін қызметкері мен диаконның бөлімдері қысқартылған. Ұлы Хрологионда сонымен қатар жыл бойы еске алынатын әулиелердің тізімі, олардың тропариялары мен контакялары; жексенбі күндеріне арналған таңдалған мәтіндер; Менайон, Триодион және Пятидесятницадан жылжымалы мерекелер; және түрлі канондар мен басқа да құлшылықтар бар. Ұлы Хрологион көбінесе грек тілінде сөйлейтін шіркеулерде қолданылады. Басқа Хрологион басылымдары әдетте қысқа болады. Олар Күнделікті Қызметтің белгіленген бөліктерін толық түрде келтіреді, бірақ басқа мәтіндер басқа литургиялық кітаптарда толыққанды кездесетіндіктен, айтарлықтай қысқартылған. Сонымен қатар, мұндай мәтіндерде таңғы және кешкі дұғалар, қасиетті қатысуға дайындалу тәртібі және қасиетті қатысқаннан кейін оқылатын дұғалар да болады.