Кіріспе
Оңтүстік-Шығыс Азиядағы унитарлық мемлекеттің әкімшілік бөліністері
Таиланд Оңтүстік-Шығыс Азиядағы унитарлық мемлекет. Үкіметтің атқарушы билігінің әкімшілік қызметі Ұлттық мемлекеттік ұйым туралы заңмен реттеледі, BE 2534 (1991) (พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534). Осы заң бойынша қызметтер үш деңгейге бөлінеді: орталық, провинциялық және жергілікті.
Облыстық үкімет
Облыстық үкімет (ราชการส่วนภูมิภาค) провинциялардан (จังหวัด changwat) құралады. 76 провинция болды. Әрбір провинцияны губернатор (ผู้ว่าราชการจังหวัด phu wa ratchakan changwat) басқарады және аудандарға (อําเภอ amphoe) бөлінеді. 2010 жылы ел бойынша барлығы 878 аудан болды. Әр провинцияда бір астаналық аудан (อําเภอเมือง amphoe mueang) болады. Мысалы, Чианг Май провинциясының астаналық ауданы – Муэан Чианг Май ауданы (อําเภอเมืองเชียงใหม่ Amphoe Mueang Chiang Mai). Бірақ Пхра Нахон Си Аюттая провинциясы ерекше жағдай, онда провинцияның және астаналық ауданның атауы бірдей. Әр ауданды бас аудандық қызметкер (นายอําเภอ nai amphoe) басқарады. 2007 жылға дейін кейбір провинцияларда шағын аудандар (กิ่งอําเภอ king amphoe) болуы мүмкін еді. Шағын аудан тұрғындардың аз санына байланысты аудан құруға жеткіліксіз болған үлкен аумақтарда құрылатын. Әр шағын ауданды бас аудандық қызметкердің көмекшісі (ปลัดอําเภอ palat amphoe) басқаратын. Губернаторлар, аудан басшылары және аудан басшыларының көмекшілері орталық үкімет тарапынан тағайындалады.
Жергілікті билік
Жергілікті өзін-өзі басқару (ราชการส่วนท้องถิ่น) екі түрден тұрады: қалыпты және ерекше.
Кәдімгі жергілікті мемлекеттік басқару
Кәдімгі жергілікті мемлекеттік басқару (ราชการส่วนท้องถิ่นรูปแบบทั่วไป) екі түрге бөлінеді. Жергілікті басқару туралы заңға сәйкес ескі форма (แบบเก่า) Будда дәуірі 2457 (1914) (พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่พุทธศักราช 2457) бойынша – Осы форма бойынша аудандар мен кіші аудандарда аудандар (ตําบล tambon) құрылады. Әр ауданды аудан басшысы (กํานัน kamnan) басқарады және ауылдарға (หมู่บ้าน mu ban) бөлінеді. Әр ауылды ауыл басшысы (ผู้ใหญ่บ้าน phu yai ban; сөзбе-сөз "ауыл ақсақалдары") басқарады. Жаңа форма (แบบใหม่) Муниципалитеттер туралы заң, BE 2496 (1953) (พระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496), Аудандық кеңестер және Аудандық әкімшілік ұйымдар туралы заң, BE 2537 (1995) (พระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537), және Провинциялық әкімшілік ұйымдар туралы заң, BE 2540 (1997) (พระราชบัญญัติองค์การบริหารส่วนจังหวัด พ.ศ. 2540) бойынша – Бұл формадағы жергілікті билік әрбір провинцияда қабылданады және мыналардан тұрады: 2442 муниципалитет (เทศบาล thetsaban), олар 30 қалалық муниципалитетке (เทศบาลนคร thetsaban nakhon), 179 қала муниципалитеттеріне (เทศบาลเมือง thetsaban mueang) және 2233 аудандық муниципалитеттерге (เทศบาลตำบล thetsaban tambon) бөлінеді; Аудан ішіндегі ауыл басшылары өздерінен біреуін аудан басшысы қызметіне сайлайды. Муниципалитеттер туралы заңға сәйкес, BE 2496 (1953), кез келген жерде жергілікті биліктің жаңа формасы қабылданған жағдайда, Ішкі істер министрі сол жердегі ескі форманы жоюға құқылы. Қалалық муниципалитет кем дегенде 50 000 азамат тұратын аумақта, қалалық муниципалитет кем дегенде 10 000 азамат тұратын аумақта, ал аудандық муниципалитет басқа кез келген аумақта құрылады. Әр муниципалитеттің басқаруы екі тармаққа бөлінеді: әкім (นายกเทศมนตรี nayok thetsamontri) басқаратын атқарушы тармақ және муниципалдық кеңес (สภาเทศบาล sapha thetsaban) басқаратын заң шығарушы тармақ. Әкімдер мен муниципалдық кеңес мүшелері жергілікті азаматтармен тікелей сайланады. Ал әкімшілік ұйымға келетін болсақ, басқару да екі тармаққа бөлінеді: әкімшілік ұйым басшысы (นายกองค์การบริหาร nayok ong kan borihan) басқаратын атқарушы тармақ және әкімшілік ұйым кеңесі (สภาองค์การบริหาร sapha ong kan borihan) басқаратын заң шығарушы тармақ. Әкімшілік ұйым басшылары мен кеңес мүшелері жергілікті азаматтармен тікелей сайланады.
2,442 municipalities (เทศบาล thetsaban) which are divided into 30 city municipalities (เทศบาลนคร thetsaban nakhon), 179 town municipalities (เทศบาลเมือง thetsaban mueang) and 2,233 subdistrict municipalities (เทศบาลตำบล thetsaban tambon); The chiefs of the villages in a subdistrict elect one of their number to also serve as the chief of the subdistrict. According to the Municipalities Act, BE 2496 (1953), when the new form of local government is adopted in any locality, the Minister of Interior may revoke the old form for that locality. A city municipality is established in an area where there are at least 50,000 citizens, a town municipality, in an area where there are at least 10,000 citizens, and a subdistrict municipality, in any other area. The government of each municipality is divided into two branches: the executive branch led by a mayor (นายกเทศมนตรี nayok thetsamontri) and the legislative branch led by a municipal council (สภาเทศบาล sapha thetsaban). The mayors and the municipal councillors are directly elected by the local citizens. As for an administrative organisation, the government is also divided into two branches: the executive branch led by an administrative organisation chief (นายกองค์การบริหาร nayok ong kan borihan) and the legislative branch led by an administrative organisation council (สภาองค์การบริหาร sapha ong kan borihan). The administrative organisation chiefs and councillors are directly elected by the local citizens.
Арнайы жергілікті мемлекеттік басқару
Кейбір маңызды жерлерде арнайы жергілікті басқару (ราชการส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ) құрылған. Қазіргі уақытта осы типтегі жергілікті басқару мынадай жерлерде кездеседі:
Бангкок, Бангкок қалалық әкімшілігі BMA (กรุงเทพมหานคร Krung Thep Maha Nakhon) деп аталады, Бангкок метрополисі әкімшілік ұйымы туралы заңға (BE 2528 (1985) – พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528) сәйкес, және
Паттайя, Паттайя қаласы (เมืองพัทยา Mueang Phatthaya; сөзбе-сөз "Паттайя қаласы") Паттайя қаласының әкімшілік ұйымдастыру туралы заңға (BE 2542 (1999) – พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยา พ.ศ. 2542) сәйкес. Бангкок пен Паттайя үкіметтері екі тармаққа бөлінеді: атқарушы және заңнамалық. Бангкок: атқарушы тармақты Бангкок губернаторы (ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร Phu Wa Ratchakan Krung Thep Maha Nakhon) басқарады, ал заңнамалық тармақты Бангкок кеңесі (สภากรุงเทพมหานคร Sapha Krung Thep Maha Nakhon) басқарады. Бангкок аумағы аудандарға (เขต khet) бөлінген. Қазір 50 аудан бар. Әр ауданның үкіметі де екі тармаққа бөлінеді: аудандық директор (ผู้อำนวยการเขต phu amnuai kan khet) басқаратын атқарушы тармақ және аудандық кеңес (สภาเขต sapha khet) басқаратын заңнамалық тармақ. Әр ауданнан кейін кіші аудандар (แขวง khwaeng) бөлінеді. Аудандық директорлар мен кіші аудан басшыларын Бангкок губернаторы Бангкок метрополитен қызметкерлерінің (ข้าราชการกรุงเทพมหานคร) арасынан тағайындайды, ал аудан кеңесшілерін жергілікті азаматтар тікелей сайлайды. Паттайя: атқарушы тармақты Паттайя қаласының мэрі (นายกเมืองพัทยา Nayok Mueang Phatthaya) басқарады, ал заңнамалық тармақты Паттайя кеңесі (สภาเมืองพัทยา Sapha Mueang Phatthaya) басқарады. Паттайя мэрі мен кеңесшілерін Паттайя тұрғындары тікелей сайлайды. Чианг Май қаласында арнайы жергілікті басқаруды қабылдау жоспары бар, ол Чианг Май провинциясын Чианг Май мегаполисіне (เชียงใหม่มหานคร Chiang Mai Maha Nakhon) айналдыруға бағытталған. Бұл жоспар 2013 жылдың қазан айында Чианг Май тұрғындары тарапынан Ұлттық жиналысқа ұсынылды. Дегенмен, консерваторлар оны сепаратизм деп қарастырады. Тақ провинциясында Мае Сот қаласын (นครแม่สอด Nakhon Mae Sot) құру жоспары да бар. Бұл қала қазіргі Мае Сот қалалық муниципалитетінің (เทศบาลนครแม่สอด) және Та Сай Луат кіші аудандық муниципалитетінің (เทศบาลตำบลท่าสายลวด) аумақтарын қамтиды. Аталған жоспар екі муниципалитеттің таратылуына да әкеледі.
Pattaya, called Pattaya City (เมืองพัทยา Mueang Phatthaya; literally "Pattaya Town") pursuant to the Pattaya City Administrative Organisation Act, BE 2542 (1999) (พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยา พ.ศ. 2542). The governments of Bangkok and Pattaya are divided into two branches: executive and legislative. Bangkok: the executive branch is led by the Governor of Bangkok (ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร Phu Wa Ratchakan Krung Thep Maha Nakhon) and the legislative branch is led by the Council of Bangkok (สภากรุงเทพมหานคร Sapha Krung Thep Maha Nakhon). The territory of Bangkok is divided into districts (เขต khet). There are now 50 districts. The government of each district is also divided into two branches: the executive branch led by a district director (ผู้อำนวยการเขต phu amnuai kan khet) and the legislative branch led by a district council (สภาเขต sapha khet). Each district is then divided into subdistricts (แขวง khwaeng). The district directors and the subdistrict heads are appointed by the Governor of Bangkok from amongst the Bangkok metropolitan officers (ข้าราชการกรุงเทพมหานคร), whilst the district councillors are directly elected by the local citizens. Pattaya:, the executive branch is led by the Mayor of Pattaya (นายกเมืองพัทยา Nayok Mueang Phatthaya) and the legislative branch is led by the Council of Pattaya (สภาเมืองพัทยา Sapha Mueang Phatthaya). The Mayor of Pattaya and the Councillors of Pattaya are directly elected by the citizens of Pattaya. There is a plan to adopt the special local government in Chiang Mai, which would turn Chiang Mai Province into Chiang Mai Metropolis (เชียงใหม่มหานคร Chiang Mai Maha Nakhon). The plan was proposed to the National Assembly by the citizens of Chiang Mai in October 2013. However, it is regarded by the conservatives as separatism. There is also a plan to establish Mae Sot City (นครแม่สอด Nakhon Mae Sot) in Tak Province. The city would cover the current areas of Mae Sot City Municipality (เทศบาลนครแม่สอด) and Tha Sai Luat Subdistrict Municipality (เทศบาลตำบลท่าสายลวด). The plan would also result in the dissolution of both municipalities.
Тарихи бөліністер
20 ғасырдың басынан 1932 жылға дейін «ай» (มณฑล, шеңбер) деп аталатын қосымша әкімшілік бөлініс болды, ал ірі «айлардың» кейбіреулері «боривенге» (บริเวณ, аймақ) бөлінді. Алғашқы провинциялар тарихи қала-мемлекеттерден пайда болғандықтан «муанг» (เมือง, қала) деп аталды. «Муангтардың» кейбіреулері тікелей Бангкокқа бағынышты болды (қазіргі провинция сияқты), ал қалғандары күшті көрші «муангтардың» бақылауында немесе жартылай тәуелсіз алым мемлекеттерінің құрамында болды. 1906 жылы «чанват» терминіне көшу басталды, ол 1916 жылы аяқталды. «Ай» әкімшілік бөлінісі жойылғаннан кейін «облыс» (ภาค, Phak) деп аталатын жаңа әкімшілік бөлініс құрылды. Бастапқыда контурлары өзгеріп отырған төрт облыс болды. 1951 жылы олар тоғыз облысқа біріктірілді. 1956 жылы бұл облыстар да таратылды. Бұрынғы муниципалдық деңгейде «сухафибан» (санитариялық аудандар, สุขาภิบาล) болды, олар негізінен қалдықтарды басқару сияқты санитариялық мәселелермен айналысты. Бұл әкімшілік деңгей 1908 жылы құрылды, ал 1999 жылдың мамыр айында барлығы аудандық муниципалитеттерге айналдырылды. 2007 жылға дейін «кіші аудандар» (king amphoe) – ерекше аудан түрі болып саналды және ішінара басқа ауданға бағынышты болды. Әдетте, жаңа құрылған аудандар алдымен кіші аудан ретінде тіркеліп, бірнеше жылдан кейін толыққанды ауданға дейін көтерілді. 2007 жылдың 24 тамызында барлық 81 кіші аудан толыққанды аудандарға дейін көтерілді, бірақ олардың көпшілігі толық аудан болуға қажетті талаптарға толыққанды сай емес еді.
in May 1999 all were converted into subdistrict municipalities. Until 2007 minor districts (king amphoe) were a special kind of districts, still partially a subordinate of another district. Usually newly created districts at first became minor districts and were upgraded to full districts after a few years. On 24 August 2007 all 81 minor districts were upgraded to full districts, despite many still not meeting the prerequisites for becoming a full district.
Бейресми бөліністер
Бангкок пен оның маңы (ปริมณฑล, pari monthon), бес көршілес провинцияны қоса алғанда, Бангкок астаналық аймағы (กรุงเทพมหานครและปริมณฑล) деп аталады. Таиландта аймақтардың әртүрлі анықтамалары бар. Ұлттық статистика басқармасы қолданатын анықтама бойынша, солтүстік, солтүстік-шығыс, оңтүстік және орталық – төрт аймаққа бөлінеді.