Кіріспе

Ежелгі Теспротияның астанасы

Цихирос (Κίχυρος, Kichyros), бұрын Эфира (Ἐφύρα немесе Ἐφύρη) деп аталған, миф бойынша аркадиялық басшы Теспротос салған ежелгі Теспротияның астанасы болды. Фукидид бұл қаланың Теспротиядағы Элаеатис аймағында, теңізден шалқап жатқандай орналасқанын айтады. Оның орнында әйгілі Некромантеион (Νεκρομαντεῖον, "Өлілердің қасиетті оракулы") орналасқан. Қола дәуірінде алғашқы қоныс ішіндегілер, б.з.д. 14 ғасырда Хаония және батыс Пелопоннес аймағынан келген қоныс жайлаушылармен қайта қоныстанды. Қала Кокитос өзенінің Ахеронмен қосылған жерінен солтүстікке қарай 800 метр және Аммудия шығанағынан шығысқа қарай 4,5 шақырым жерде орналасқан. Ахерусия көлінің теңізге құятын жері де осы маңда болған. Страбон (7.7.5) осы ақпаратты қайталап, өз заманында Эфираның Кичирос деп аталғанын қосады. Бұл атау Эфирадан 200 жыл бұрын көне атауына өзгертілген.

Мифология

Грек мифологиясында Неоптолемос Троядан қайтып келгенде Кихиросқа (Эфира) қонды дегенді айтады (Пинд. Нем. 7.37 39), ал Одиссей Трояға аттанғанға дейін, жебелері үшін у алу үшін сол жерге барған (Од. 1 .210 211) (Од. 1 .259f). Тесей мен Перитхо Эфира патшасы Аиднейдің әйелі Персефонаны алып қашу үшін келді. Бұл Персефона мен Хадес еді, олар жер асты құдайлары болып, Эфирада ғибадатханасы мен оракулы болған. Геракл Эфираны бағындырып, принцесса Астиокеден Тлеполемді тудырды, ол Родос патшасы болды. Тиест өзінің бауыры Атрейді іздеп келді. Атрей сол жерде болған жоқ, бірақ Тиесттің қызы Пелопия сол жерде болды, және Тиест оны танымай, әйел ретінде үйленді. Олардың одағынан Эгист дүниеге келді.

Тарих

Теспротиялық Кичирос/Эфира "Одиссея" поэмасының екі бөлімінде (i. 259, ii. 328) айтылған қала болып көрінеді. "Илиада" поэмасында (XIII. 301) еске алынған Эфири халқының, Паузаний пікірінше, осы қаланың тұрғындары болған. Алайда Страбон, ақынның Фессалиялық Эфира туралы айтқанын (Strab. ix. 442 б.) мәлімдейді. Кейбір зерттеушілер тіпті Селеедегі Эфираның Теспротиялық қала екенін болжады, бірақ Страбон Гомердің осы жерлерде Элеялық қалаға сілтеме жасағанын нақты айтады. Паузаний Цихиросты Теспротияның ежелгі патшаларының астанасы деп көрсетеді, онда Тесей мен Пейрифой Айдоней құдайының бұйрығымен зындандалған; ал оның көне замандағы даңқы Пиндардың сөздерінен де көрінеді.

Орналасу орны туралы ақпарат

Эфира қаласының орны ежелгі өлгендердің оракулы – Некромантейон қазбалары арқылы расталды. Ол Месопотамия ауылының жанындағы Агиос Иоаннис төбесінде орналасқан, Ахерон және Кокитос өзендерінің қосылған жерінен солтүстікке қарай 150 метрде жатыр. Жақын маңдағы әктас төбесі Ксилокастрода үш көне қабырғаның іздері сақталған. Акропольден табылған заттардың ішінде, негізінен қола дәуірі мен микендік кезеңдерге жататын жергілікті қыш ыдыстардың сынықтары және хтондық құдай Персефонаға табыну белгілері бар. 343-342 жылдары Македонияның Филипп II-ге Кассопаядағы Элеан отарлары бағынып, (Дем. 7.32) теспротиялықтарға қарастырылғаннан кейін, Эфира бастапқы атауы Кичиросқа қайта айналған сияқты, ол көршілес теспротиялық елді мекендерде сақталған. Бірнеше табылған заттар, әсіресе б.з.б. 1 ғасырына жататын қыш бұйымдар, Паузанияның (1.17.5) Кичирос оның заманында да болғандығы туралы айтқан сөзін растайды.

Археология

Ежелгі Ефираның қалдықтары қазіргі Иоаннинаның жанында орналасқан. 1958 және 1987 жылдар аралығында Иоаннина университетінің командасы бірнеше қазба жүргізді, олар кейіннен 2006 және 2008 жылдар аралығында кеңейтілді. Олардың нәтижесінде археологтар Эпир аймағында табыс етілген жалғыз Микен акрополісінің қалдықтарын тапты. Акрополистің оңтүстік бөлігінде табылған бекіністің үш қабырғасының екеуі б.з.д. XIV немесе XIII ғасырының басында циклоп стилінде тастан салынған, ал үшіншісі – б.з.д. эллинистік кезеңнен әлдеқайда кейінірек салынған. Басқа жағынан, акрополистің батыс жағындағы жазықта б.з.д. XII ғасырға жататын үш ірі жерлеу дөңгелегі табылды.