Кіріспе

Пиналь-де-Амолес – Мексиканың орталық бөлігіндегі Керетаро штатындағы Пиналь-де-Амолес муниципалитетіне қарасты қала. Ол Солтүстік Керетародан Гуанахуато, Идальго және Сан-Луис-Потосиге дейін созылатын Сьерра-Горда аймағының бір бөлігі болып табылады. Муниципалитет аумағының 88 пайызы Сьерра-Горда биосфералық қорығынан тұрады. Муниципалитетте кең аумақты орман және аймақтағы ең биік тау шыңдары бар, олар солтүстік және шығыстағы ылғалды жерлерді оңтүстік және батыстағы құрғақ жерлерден бөліп тұрады. Қала 17 ғасырда кеншілер лагері ретінде құрылған. Дегенмен, аймақтағы кен өндірісінің көп бөлігі тоқтатылған, және экотуризмді дамытуға және кен өндірісін қайта жандандыруға жасалған әрекеттерге қарамастан, муниципалитет Мексикадағы ең кедей муниципалитеттердің бірі болып табылады. Бұл көптеген тұрғындардың Мексика мен АҚШ-тың үлкен қалаларына жұмыс табу үшін көшіп кетуіне әкеп соқты, содан кейін олар үйлеріне ақша жібереді. Қазіргі таңда осы ақшалай аударымдар жергілікті экономикадан әлдеқайда басым.

Қала

Пиналь-де-Амоль қаласы 17 ғасырдың басында Real de San José de Amoles ретінде кеншілер лагері ретінде құрылған. Бүгінде кен өндірісінің көп бөлігі тоқтап қалған, бірақ қала әлі де сақталған. Ол штаттың астанасынан 153 шақырым солтүстікке қарай, 120-шы федералды тас жолының бойында орналасқан, бұл жол оны оңтүстіктегі Сан-Хуан-дель-Рио және солтүстіктегі Сан-Луис-Потоси штатымен байланыстырады. Қала теңіз деңгейінен 2320 метр биіктікте, таудың шағын жазық жерлерінде орналасқан, халқы 1582 адамды құрайды (2005 жылғы мәлімет бойынша). Осы себепті қалада тар, иірім көшелер мен көптеген еңістер бар. Көшелердің көпшілігі таспен төселген, ал көптеген үйлер қызыл, охр немесе сары түске боялған, әртүрлі түсті балконды. Мұнда муниципалды базар жоқ, бірақ дәстүрлі тіангуис жексенбі күндері өткізіледі. Онда негізгі тауарлар, әсіресе маусымдық жергілікті жеміс-жидектер мен көкөністер сатылады. Сонымен қатар, жергілікті кофе және пан де пульке (пульке наны) сияқты нан өнімдері де ұсынылады. Қала орталығы – Сан-Хосе шіркеуіне қарап тұрған өте кішкентай алаң, ол Әулие Жозефке арналған. Сан-Хосе шіркеуі 1770 жылы салына бастап, 1771 жылы ашылған. Оның қарапайым дизайны бар және қасбетінде дәстүрлі фронтон орналасқан. Оң жағында үш қабаттан тұратын қоңырау мұнарасы бар. Ауылдық елді мекендер өскен сайын жаңа шіркеулер ашылды. Сан-Хосе шіркеуі 1770 жылы салынды. Букарели миссиясын 1775 жылы Гуадалупе Сориано құрды. Ол сондай-ақ Сан-Антонио Эсканеллилладағы шіркеуді де салдырды. 2001-2003 жылдары жергілікті шатқалдардағы суды тазартатын сияқты экологиялық жобалар іске қосылды.

Қоршаған орта

Сиерра-Горданың қалған бөлігі сияқты, Пиналь-де-Амоль де өте қиын-қыстау жерлермен сипатталады, оның ішінде каньондар мен тік таулар бар. Аймақ өте биік шыңдарымен, кішкентай жазықтармен және үстірттермен сипатталатын жерде орналасқан. Биіктігі Хуахалес ауылында 839 м теңіз деңгейінен басталып, Серро-де-ла-Калентурада 3350 м теңіз деңгейіне жетеді, ол штаттағы ең биік нүкте болып табылады. Пиналь-де-Амольс аймақтың ең биік шыңдарын ұсынады, олар солтүстік және шығыстағы ылғалды жерлерді оңтүстік және батыстағы жартылай шөлейтті аймақтардан бөліп тұрады, себебі таулар Мексика шығанағынан келетін ылғалды тоқтатады. Көптеген тау жыныстары шөгінді, оның 45%-ы әктас. 15%-ы интрузивті вулканизм тау жыныстарынан тұрады. Муниципалитеттің солтүстігінде жапырақты тропикалық орман басым, ол құрғақ маусымда көптеген жапырақтарын төгеді. Орталық және солтүстік-батыс бөліктерінде қарағай және емен ормандары кең таралған. 2000 м биіктіктен жоғары қарағай және инелік емен ормандары жиі кездеседі. Муниципалитет орман ресурстарымен бай, ол оның ең маңызды табиғи байлығы болып табылады. Жануарлар дүниесі әртүрлі, олардың ішінде ақ құйрықты бұғы, пума, тигриллер (Leopardus tigrinus немесе Leopardus wiedii), бобкат, койот, енот, опоссум, армадил, түлкі, скункс, қоян және заяц бар. Құстар да түрлі-түрлі, олардың ішінде ұсақ тоқыл, американдық алтынқұс, тараншы, тотық, ара және қарға кездеседі. Жыртқыштардың ішінде кезбе жылан мен коралл жыланы, сондай-ақ "өзен шағаласы" немесе акамая бар. Климаттың үш негізгі түрі бар. Біріншісі - орташа және ылғалды, жазда жаңбыр жауады және жылдық орташа температурасы 12-18°C аралығында. Қыста жаңбыр аз жауады, бірақ жылдық орташа мөлшері шамамен 850 мм. Бұл климат 2000 м биіктіктен жоғары орналасқан жерлерде басым. 18-22°C орташа жылдық температурасы бар жартылай ыстық және құрғақ климат аймақтарында жазда жаңбыр жауады, ал қыста жаңбыр аз жауады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері шамамен 500 мм. Жартылай ыстық және ылғалды климат аймақтарында жауын-шашын мөлшері ұқсас, бірақ орташа жауын-шашын мөлшері 1000 мм-ден сәл кем. Жазда ыстық және ылғалды болады. Соңғы күрделі суықтар, аяз және қар 2007 және 2010 жылдары болды, ең биік орналасқан Сан-Гаспар сияқты ауылдар ең көп зардап шекті. Мұз бен қар 120 тас жолында жүруді қауіпті етеді, себебі онда көптеген бұрылыстар бар. Муниципалитеттің көп бөлігі әртүрлі орман түрлерімен жабылған, және осы орман оның негізгі табиғи ресурсы болып табылады. Пиналь-де-Амольс - бұл мәселе ең өткір тұрған Сьерра-Горда муниципалитеттерінің бірі. Аймақтың қиын-қыстау жері көптеген шарлауықтарға, ормандарға, каньондарға, бұлақтарға және басқа да табиғи көрікті жерлерге мүмкіндік береді. Эль-Чувехе штаттағы ең үлкен шарлауықтардың бірі болып табылады, оның биіктігі отыз метрге жуық, және таулар мен өсімдіктермен қоршалған күшті және тұрақты су ағыны бар. Жаяу серуендеу, кемпинг және құс бақылау сияқты іс-шараларға қатысуға болады, аралар мен ақ құйрықты бұғыларды көруге болады, бірақ олардың саны бұрынғыдан азайған. Шарлауыққа парктің кіреберісінен бірнеше шақырым қашықтықта жетуге болады, және оған тек жаяу ғана жетуге болады. Бұл хуастека мәдениетінің әсері хуапанго музыкасы мен биінің дәстүрінде жақсы көрінеді, ол мұнда және Сьерра-Горданың басқа ауылдарында, мысалы, Шичу және Сан-Хоакинде, оған арналған фестивальдармен ең жақсы көрінеді. Пиналь-де-Амольс хуапанго музыканттары әндер мен ән мәтіндерін импровизациялау қабілетімен танымал. Биылғы жылы бұл жарысқа 400-ден астам жұп тіркелді, ал іс-шараға 10 000-ға жуық көрермен қатысты, себебі бұл шара жыл сайын өсіп келеді.

Экономика

Жалпы халықтың небары 18 пайызынан астамы экономикалық жағынан белсенді. Олардың 50 пайызынан астамы ауыл шаруашылығына, мал шаруашылығына, орман шаруашылығына, балық аулауға және аң аулауға арналған. Халықтың шамамен 17 пайызы тау-кен өнеркәсібіне, инфрақұрылымға және құрылысқа жұмсалады. Өндіріспен айналысатындардың үлесі тек 3 пайызды құрайды, олардың көп бөлігі қолөнерге қатысты. Аймақтағы қолөнер бұйымдарына былғары, пальма жапырақтары, күміс, алтын, сым, жүн, ағаш және тастан жасалған заттар жатады. Шамамен 21 пайызы қызмет көрсету, туризм және жалпы саудамен айналысады. Потрерильостағы Лас-Транкас кемпингі – муниципалитет орталығынан тыс орналасқан кемпинг. 2010 жылдың қараша айында Сьерра-Гордадағы алғашқы экстремалды спорт нысаны – шамамен жүз метрлік және тар, терең шатқалды кесіп өтетін зиплайн орнатылды. Экотуризмге арналған бір орын – муниципалитет орталығының жанында орналасқан Куатро-Палос ауылы, онда отыз үй бар. Бұл Сьерра-Горда экологиялық тобы құрған он екі кемпингтің бірі. Бұл ұйым экологиялық тұрғыдан сезімтал технологияларға негізделген балама экономиканы дамытуға бағытталған азаматтық қоғамдық ұйым. Ауылдағы шамамен отыз әйел кемпингте кооператив ретінде жұмыс істейді. Кемпингте құрғақ дәретханалар бар, онда әк, пісіру шайыры және күн энергиясы компост өндіру үшін қолданылады. Сондай-ақ, бірнеше күн панелі орнатылған. Сонымен қатар, шағын археологиялық және тарихи ескерткіштер де бар. Пиналь-де-Амольде осы ескерткіштерді тонау мәселесі туындаған, бірақ қазір бұл әрекеттерді тоқтату және осы орындарға негізделген туристік маршруттар құру бағдарламалары іске қосылды. БҰҰ Даму бағдарламасы бойынша, бұл аймақ табысы ең төмен елдердің және экономикалық жағынан маргинализация деңгейі жоғары аймақтардың бірі. Тұрғындардың шамамен 18 пайызы ғана экономикалық жағынан белсенді, олардың 45 пайызы үй шаруасымен айналысады, ал қалғаны студенттер мен зейнеткерлер. Осы себепті, осы муниципалитеттен және Сьерра-Горданың басқа аймақтарынан көптеген адамдар Мексика мен АҚШ қалаларына жұмыс іздеу үшін көшіп кетті. Муниципалитет есебі бойынша, халықтың шамамен 35 пайызы шетелге көшіп кеткен, бұл шамамен 8 мың адамды құрайды. Басқалар бұл көрсеткіш одан да жоғары болуы мүмкін екенін айтады, мысалы, әрбір отбасыға АҚШ-та төрт адамдан келеді. Керетаро штатының қанша тұрғыны АҚШ-қа жұмыс істеуге кеткенін және олардың жыл сайын елге қанша ақша жібергенін нақты білуге болмайды. Алайда, Сьерра-Горда аймағы күніне 50 000 – 100 000 АҚШ доллары немесе жылына 18,2 миллион доллар көлемінде ақша алады деп есептеледі. Бұл Пиналь-де-Амоль муниципалитетінің бюджетінен асып түседі. Осы ақша аударымдары шағын дүкендерден, мал шаруашылығынан және ауыл шаруашылығынан жергілікті тұрғындар табатын табысқа қарағанда маңыздырақ айналды. Пиналь-де-Амоль және Сьерра-Горданың басқа аймақтарында доллар экономиканың бір бөлігіне айналды, әсіресе Рождество мезгілінде, көптеген адамдар мерекелік кезеңде отбасыларына қайтып келеді. Бұл көптеген кәсіпорындардың, соның ішінде мейрамханалар мен барлардың долларды төлем құралы ретінде қабылдауына әкелді. Көптеген отбасылар оны аймақтық валюта ретінде пайдаланады. Бұл ақша отбасыларға тікелей жұмсалатын ғана емес, сонымен қатар бірқатар қоғамдық жобалардың қаржыландырылуына да негіз болады. 2000-шы жылдардың басында Керетародан келген мигранттар өздерінің туған жерлеріндегі қоғамдық жобаларды қолдау үшін Сьерра-Горда мигранттар клубтары федерациясын құрды. Ол 27 кіші топтан тұрады, олардың сегізі Пина-де-Амольден, экономикалық дамуды ынталандыру мақсатында құрылған. "Queretaro Unidos Tres por Uno" бағдарламасы бойынша, шетелде тұратын тұрғындар жіберген әрбір долларға федералды және штаттық үкіметтер үш доллар қосады, бұл Secretaria de Desarrollo Sustentable демеушілігімен жүзеге асырылатын жалпыұлттық бағдарламаның бір бөлігі. Көптеген жобалар жол төсеуге, сумен жабдықтауға және кәріз жүйесіне қатысты, сонымен қатар электр желілері, мектептер, денсаулық сақтау орталықтары және компьютерлік жабдықтар да кірді. 2006 және 2007 жылдары 16 тұрғынның қаза болуы және жұмыссыздық 2007 жылы муниципалитетті АҚШ-қа заңды эмиграцияны ынталандыруға итермеледі. Осы мақсатта қалалық ресурстар бөлінді және тұрғындарға виза алуға көмектесу үшін АҚШ елшілігімен байланыс орнатылды. 2007 жылы бағдарлама арқылы қырық тұрғын заңды жұмыс визасын алды, олардың көпшілігі Калифорния штатының Эскондидо қаласына барды. Осы өтініштердің әрқайсысы муниципалитетке 5000 песоға, солтүстікке жол ақысын қоса алғанда, түсті.

Көлік және байланыс

Муниципалитетте 399,4 км жол бар, оның ішінде 56 км федералды трасса. Дегенмен, оның шамамен 40 пайызы – 70 пайызға жуық ауылдарды байланыстыратын топырақ жолдар. Муниципалитет арқылы Керетаро қаласы мен Мехико қаласынан Жалпанға қатынайтын автобус қызметі бар. Аймақтық газеттерге «Voz de la Sierra», «Mensajero de la Sierra», «La Versión», «El Observador» және «Sierra Gorda» жатады. Штаттық газеттерге «La Sombra de Arteaga», «Noticias» және «Diario de Querétaro» кіреді.