Соноразавр: жойылып кеткен динозаврлар туысы. Аризонада табылған шөп жейтін сауропод, Cretaceous кезеңінде өмір сүрген. Қазба қалдықтары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрып кеткен динозаврлар туысы
Extinct genus of dinosaurs
Соноразавр – ертеден кеш креда кезеңіне (албиан және кеноман қабаттары, шамамен 112-93 миллион жыл бұрын) жатқан брахиозаврид динозаврының туысы. Бұл өсімдіктермен қоректенетін сауропод, оның қазба қалдықтары АҚШ-тың оңтүстік Аризона штатында табылды. Оның аты "Сонора кесірткесі" деген мағынаны білдіреді, ол қазба қалдықтары алғаш рет табылған Сонора шөлінде ағатын Сонора өзенінен алынған. Типтік түрі – S. thompsoni, оны 1998 жылы Раткевич сипаттаған.
Sonorasaurus is a genus of brachiosaurid dinosaur from the Early to Late Cretaceous (Albian to Cenomanian stages, around 112 to 93 million years ago). It was a herbivorous sauropod whose fossils have been found in southern Arizona in the United States. Its name, which means "Sonora lizard", comes from the Sonora River that flows in the Sonoran Desert where its fossils were first found. The type species is S. thompsoni, described by Ratkevich in 1998.
Ашылу
1994 жылғы қарашада геология студенті Ричард Томпсон Аризонаның оңтүстігіндегі Сонора шөлінің Чиуауа шөлі аймағында орналасқан Терни ранч формациясында қазба қалдықтарын тапты. Томпсон бұрын-соңды жақсы зерттелмеген аймақты зерттеді, онда қазбалар көптеп кездесіп, беткі қабатта оңай қол жетімді болды. Жартастың бетінен салыстырмалы түрде толық сауропод қаңқасының сынықтары табылды. Ол Аризона штатының Тусон қаласындағы Сонора шөлі мұражайының палеонтологы Рональд Пол Раткевичке осы жайтты хабарлады. Раткевич еріктілерден команда құрып, 1995 жылдың көктемінде сүйектерді сақтап қалу жұмыстарын бастады; қазба жұмыстары 1999 жылға дейін аяқталмады. Ол бұл қазбалар сауроподқа жатады деп болжады, бірақ бұл таксон бойынша сарапшы емес еді. Мұражайдың геология бөлімінің кураторы Дэвид В. Тейер бұл терризинозавр болуы мүмкін деп ойлады, құйрық сүйегінің шевронды бөлігін осы топқа тән ұзын тырнаққа қатесіп түсінді. 1995 жылы Раткевич пен Тейер алғаш рет осы жайтты хабарлады, бұл кезде "Сонарасаурус" деген атауды бейресми түрде қолданды, сондықтан ол номен нудум ретінде сақталды. Екеуі де динозаврлар жөніндегі сарапшы Эдвин Харрис Колбертке жануарды анықтау үшін жүгінді. Колберт суреттерді ғана көрген соң, ол Hadrosauridae тұқымдасына жатуы мүмкін деген пікір білдірді. Раткевич пен Тейер Америка табиғи тарих мұражайындағы экспонаттарды қарап, өздері тапқан қазбалардың ондағы хадрозавридтердің қаңқаларынан ерекшеленетініне көз жеткізді, демек бұл ғылымға жаңа түр болуы керек деген қорытындыға келді. Раткевич оны "Чихуауазавр" деп атауды ойлады, бірақ ақырында алып сауропод пен кішкентай ит тұқымы арасындағы күлкілі қайшылықтан бас тартты. 1996 жылы жарияланған мақалада табылған сүйектерді хадрозаврид Критозаврдың схемасына сәйкес келтіруге тырысты. Бұл әрекет көбінесе сәтсіз аяқталды, ilium сүйегі иық сүйегі деп қате түсінілді. "Сонарасавр" деген атау тағы да қолданылды, бірақ ол әлі де жарамсыз болды. Сонорасаурус 1998 жылы Раткевич тарапынан ресми түрде сипатталды, ол оны брахиозаврид сауроподы ретінде анықтады. Зерттелген үлгінің мөлшері бойынша, ол Солтүстік Американың "ортаңғы" бор кезеңінде өмір сүрген ең ерте брахиозаврид екені анықталды.
Fossilized remains were discovered in November 1994 by geology student Richard Thompson in the Turney Ranch Formation, located in the Chihuahua Desert region of the Sonoran Desert in southern Arizona. Thompson had investigated a previously almost unexplored region, where fossils proved to be plentiful and directly accessible on the surface. A relatively complete sauropod skeleton was weathering out on a rock wall. He informed paleontologist Ronald Paul Ratkevich of the Arizona Sonora Desert Museum, Tucson of the find. Ratkevich assembled a team of volunteers and began securing the bones in the spring of 1995; excavations would only end in 1999. He assumed the fossils represented a sauropod but was no expert on that taxon. The curator of geology of the museum, David W. Thayer, thought it might be a therizinosaur, mistaking a tail chevron bone for the long hand claw typical of that group. In 1995, Ratkevich and Tayer first reported the find, already using the name "Sonorasaurus" but informally, so that it remained a nomen nudum. Both men now asked dinosaur expert Edwin Harris Colbert to identify the animal. Colbert, having seen only pictures, suggested it might be a member of the Hadrosauridae. Ratkevich and Thayer then visited the displays in the American Museum of Natural History, concluding their find was rather dissimilar to the hadrosaurid skeletons shown there, so that it must represent a species new to science. Ratkevich considered naming it "Chihuahuasaurus" but ultimately shied away from the comical contrast between the gigantic sauropod and the minute dog breed. In 1996, a subsequent article tried to fit the bones found, in a diagram of the hadrosaurid Kritosaurus. This attempt largely failed, with an ilium being mistaken for a shoulder blade. Again, the name "Sonorasaurus" was used but still invalidly. Sonorasaurus was finally formally described in 1998 by Ratkevich, who identified it as a brachiosaurid sauropod. Dating of the specimen found it to be the earliest known brachiosaurid to have lived in the 'middle' Cretaceous Period of North America.
Сипаттама
Соноразаврдың голотипі ASDM 500 – әр түрлі посткраниалды элементтерден тұратын толық емес қаңқа, олардың көптегені фрагменттерден құралған. Сол горизонттан алынған ASDM 807 нөміріндегі толық арқалық қабырға да S. thompsoni-ге жата алады. Соноразаврдың ұзындығы, биіктігі және салмағы шамамен болғаны бағаланды, бұл Брахиозаврдың өлшемінің шамамен үштен бір бөлігін құрайды.
The holotype of Sonorasaurus, ASDM 500, is an incomplete skeleton consisting of various postcranial elements, many of which are fragmentary. A complete dorsal rib from the same horizon, ASDM 807, may also be referrable to S. thompsoni. Sonorasaurus is estimated to have been about long, tall, and weighed , which is about one third of the size of Brachiosaurus.
Жіктеу
Раткевич бастапқыда Сонорасаурды брахиозавридтерге жатқызған, сондай-ақ одан тысқарыларын да. D'Emic және авторлар тобының (2016) зерттеуіне дейін Sonorasaurus-тың қалпына келтірілген филогенетикалық орны ешбір талдауда нақты қолдау алмады, олар Sonorasaurus-тың Брахиозавридтер тұқымдасына сенімді түрде жататынын анықтады. Дегенмен, авторлар оның төменгі деңгейдегі туыстығын анықтау үшін қосымша мәліметтер қажет екенін атап өтті. Mannion және авторлар тобының (2017) Брахиозавридтер кладограммасындағы Sonorasaurus. Mannion және авторлар тобы (2019) оны әлі де брахиозаврид ретінде сипаттайды.
Ratkevich initially identified Sonorasaurus as a brachiosaurid. and others outside of it. In no analysis was the recovered phylogenetic position of Sonorasaurus strongly supported until D'Emic et al. (2016), which found Sonorasaurus to fall confidently within the Brachiosauridae. However the authors noted that additional data was still required to firmly establish its lower level affinities. Sonorasaurus in a cladogram of Brachiosauridae after Mannion et al. (2017). In Mannion et al. (2019) it is still described as a brachiosaurid.