Кіріспе

Жаңа Зеландияның барлық жағалауында кездесетін жарымқұйрық балық түрлері

Hyporhamphus ihi, қазақша "қар балық", "пипер" немесе маори тілінде "takeke" деп аталады, Жаңа Зеландияның жағалауындағы ағыс суларда таралған жарымқұйрық балық. Балықтың денесінің жоғарғы бөлігі көгілдір-жасыл, қоңыр дақтармен, ал іш және астыңғы бөлігі күміс ақ түсті болғандықтан, ол жақсы жасырынуға мүмкіндік береді. Монтгомери мен Сондерстің сөзіне сүйенсек, "балық арқасындағы меланофорлардағы пигменттің мөлшерін өзгерту арқылы түсін басқара алады". Сонымен қатар, балықтың көкпек қанатының табанынан құйрығына дейін күміс жолақ созылып жатады. Жамбас қанаты балыққа жылдам тоқтауға, тұрақтандыруға, сондай-ақ терең суға сүңгіп, бетке шығуға көмектеседі. Құйрық қанаты – балықты қозғалтатын негізгі қанат, оны құйрық деп те атайды. Гарфиштің екі бөлікті құйрық қанаты бар, ондағы төменгі бөлігі үлкен, бұл гипоцеркальді құйрық деп аталады. Балықтың аузы денесінің алдыңғы бөлігінен артқа қарай орналасқандықтан, "ауыздың жоғары орналасуы оны беттік жем алуға жақсы бейімдейді". Олардың тағы бір ерекшелігі – жоғарғы және төменгі жақтарында екі-үш қатар тістері болады, ал тіс сүйектері (төменгі жақ сүйегінің алдыңғы бөлігі, тістер орналасқан аймақ) бар.

Тарату

Гарфиш Жаңа Зеландияға тән және осы нақты түрі тек осында ғана кездеседі, бірақ оңтүстік гарфиш, H. melanochir сияқты түрді Австралияда табуға болады. Гарфиш Жаңа Зеландияның барлық аймақтарында таралған. Олар сондай-ақ Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитында және Чатем аралдарында кездеседі. Бұл олардың топталып жүретін әдеттеріне байланысты, сондықтан олардың санына баға беру қиын. Гарфиштің топталып жүруі оларды қарақасқа, баклан және пингвин сияқты теңіз құстарының шабуылына ұшыратады. Дегенмен, үш теңіз құсының бірдей уақытта гарфишті жеуі ықтимал емес. Гарфиштің қай теңіз құсының шабуылына ұшырайтыны олардың теңіз ортасында қай жерде жүзетініне байланысты. Шағын шығанақтарда топтасқан гарфиштер бакландардың жеміне айналуы мүмкін, ал ашық, терең суларда топтасқан гарфиштер көбінесе қарақасқалардың/пингвиндердің жеміне айналады. Қазіргі балықшылар да осы әдісті қолданады, яғни ұсақ торды шағын шығанақтардың бойымен сүйреп өткізеді. Гарфиштер көбінесе тірі күйінде сақталады және басқа балық аулау аймақтарына тасымалданып, лақ есек, корольді балық және кахавай сияқты балықтарға тірі жем ретінде пайдаланылады. Жаңа Зеландияда гарфишті аулау оңай. Оларды көбінесе қамырға малып, қуырып, балықты бөтелкеге орап, омыртқасын сындырып, алып тастау арқылы жасалған пончик пішінде дайындап жейді.