Кіріспе

Норвегия мен Швеция одағының символы

Норвегия мен Швецияның одақ белгісі (unionsmärket немесе unionstecknet, unionsmerket) – Швеция мен Норвегия арасындағы одақтың символы болды. Екі елдің жеке одақтағы серіктестігін көрсету үшін 1844 жылдан бастап швед және норвегиялық ұлттық тулардың кантонына қосылды. Белгі екі корольдіктің тең мәртебесін көрсететіндей, тең үлесте бөлінген ту түстерін біріктірді. Белгінің дербес дизайны одақтың дипломатиялық туы және әскери-теңіз жалауы ретінде қолданылды. 1899 жылы Норвегиядағы наразылықтың күшеюіне байланысты Норвегияның сауда және мемлекеттік туларынан алынып тасталғанға дейін одақ белгісі екі елдің туларының құрамында сақталды. 1905 жылы Норвегия мен Швеция арасындағы одақ таратылғанға дейін Норвегияның әскери-теңіз туында және барлық швед туларында қала берді.

Өмірбаян

Швеция мен Норвегия одағы Наполеон соғыстарының нәтижесінде туындады. Жеңілген тарапта болған Дания-Норвегия королі 1814 жылы Киль шарты бойынша Норвегияны Швеция короліне беруге мәжбүр болды. Норвегиялықтардың қарсылығы 17 мамыр 1814 жылы ұлттық тәуелсіздік жариялауға және конституция қабылдауға әкелді. Швециямен болған қысқа соғыс 14 тамыз 1814 жылы Мосс конвенциясына және 4 қараша 1814 жылы Норвегия конституциясының қайта қаралуына соқтырып, жеке одақ құруға жол ашты. Сол күні Норвегия парламенті Швеция королі Карл XIII-ті Норвегия королі етіп сайлады. 1814 жылғы қарашадағы конституцияға сәйкес, Норвегияның өз сауда туы болса да, әскери туы одақты көрсететін болуы керек еді. Норвегияның қазіргі туы 1821 жылы пайда болды, бірақ оның қолданылуы шектелді. 1815 жылғы одақтың әскери туы – Норвегияны көрсететін қызыл түстегі ақ крест (сальтир) орналасқан кантонмен әшекейленген швед туы болды. Норвегиядағы қоғамдық пікір бұл жағдайды қанағаттандырмайтын деп бағалап, одақтағы екі мемлекеттің тең құқықтық мәртебесін көрсететін ту мен қаруды реформалауды талап етті.

1844 жылғы жаңа тулар

1844 жылы король Оскар I екі ел үшін бірлескен комитеттің ұсыныстарын бекітті. Екі елдің туларының түстерін тең бөліп біріктіретін одақтық белгі құрылды. Бұл белгі әр елдің туының кантонына, соның ішінде бұрын одақтың белгісі болмаған сауда туларына орналастырылды. Екі ел де өз теңдігін көрсететін жеке, бірақ параллель ту жүйелерін алды. Одақтық белгі екі елде де теңіздік жалау ретінде, сондай-ақ екі елдің шетелдегі ортақ дипломатиялық өкілдіктерінің туы ретінде қолданылды. Дипломатиялық тудың пропорциясы швед туларындағы одақтық белгінің 4:5-ке тең болды, ал норвеж нұсқасы төртбұрышты болды. Бұл белгі теңіздік жалауға ұқсас пилоттық жалауда да қолданылды, бірақ ақ жиегі болды. Одақтық белгідегі көк түс әдетте Норвегия туының қара көк түсімен бірдей болды, ал тудың қалған бөлігі де солай болды. 1905 жылға дейінгі швед туларындағы көк түс қазіргі туларға қарағанда көбінесе қараңғырақ болды. Норвегияда одақтық белгі Норвегияның одақтағы тең мәртебесінің символы ретінде танымал болды. Швецияда кейбір адамдар оны өз туларын бұзу деп қарастырды, ал оның қарсыластарының бірі скандинавиялық smörgåsbord-тағы танымал тағамға ұқсас болғандықтан оны «сельдь салаты» (норвежше: sildesalaten, шведше: sillsalladen) деп атады. Осылай аталатын бұл белгі екі елде де кең танылды және бүгінге дейін осы тілдерде осылай аталады.

Жою

1870 жылдары одақ Норвегияда бұрынғыдан бетер ұнатпайтын болды, нәтижесінде одақ белгісі теңдіктің емес, елге өз еркіне қарсы таңылған одақтың белгісі ретінде қарастырылды. Радикалдар одақты таратуға бағытталған алғашқы қадам ретінде "таза" норвегиялық туды қайта енгізуді өздерінің саяси мақсаты етті. Парламенттік көпшілік үш рет таңбаны алып тастауға дауыс берді, бірақ екі рет патшалық ветомен жеңіліп қалды. Ақырында, 1898 жылы үшінші патшалық вето қабылданбады және одақ белгісі ұлттық (сауда) және мемлекеттік тудан алынып тасталды. Ол патшаның қарауында болғандықтан, әскери туда (теңіз байрағында) қалды. Бірақ парламент үкіметтік ғимараттар үшін соғыс туына ұқсас, бірақ одақ белгісіз жаңа мемлекеттік ту енгізді. "Таза" норвегиялық ту 1899 жылы қайтадан көтерілді. Норвегияның 1905 жылғы 7 маусымда одақтан бір жақты түрде шығуынан кейін, одақ белгісі 9 маусымда теңіз байрағынан да жоғалып кетті. Ол Швеция одақтың таратылуын ресми мойындағанға дейін швед туларының барлығында сақталды. 27 қазандағы патша жарлығымен, сауда туындағы және теңіз байрағындағы одақ белгісі 1905 жылғы 1 қарашада көк фонға алмастырылуға тиіс болды.