Кіріспе

Махабаратадағы сақтар санскрит деректерінде явандар, тушарлар және барбаралармен бірге млечча тайпасы ретінде сипатталған. Апа сақтар деп аталатын сақтар тобы болған, яғни су тұратын сақтар, бұл топтар Орталық Азия далаларындағы көлдердің маңында мекендеген болуы мүмкін. Сақтар Курукшетра соғысына қатысқан.

Сакадвипа деп аталатын аймақ

Махабхаратада Сакалар мекендеген Сакадуипа деп аталатын бүкіл аймақ туралы айтылады. Бұл аймақта Шиваға табынатын көптеген ғажайып аймақтар бар, және Сиддхалар, Чараналар мен Девалар сонда келеді. Бұл жердегі халық ізгі, ал төрт теңіз де өздерінің кәсіптеріне берілген. Мұнда ұрлықтың бірде-бір мысалына кездесуге болмайды. Өлім мен қарттықтан құтылып, ұзақ өмірге ие болған халық, жаңбыр маусымында өзендердей өседі. Сол жердегі өзендер қасиетті суға толы, ал Ганг өзі әр түрлі салаға бөлініп, Сукумари, Кумари, Сета, Кеверака, Маханади, Манижала, Чакшус, Варданика және мыңдаған басқа да өзендер бар. Өзендердің аттары мен ұзындығын санау мүмкін емес. Бұл Сака аймағында төрт қасиетті өлке бар екені баршаға мәлім – Миргалар, Масакалар, Манасалар және Мандагалар. Миргалар көбінесе өздерінің міндеттерін орындайтын брахмандар. Масакалардың арасында ізгі кшатриялар бар. Манасалар вайшьялардың міндеттерін орындау арқылы өмір сүреді. Олардың барлық тілектері орындалғандықтан, батыл және ізгілік пен пайдаға берілген. Мандагалар – мінез-құлқы жақсы батыр шудралар. Бұл өлкелерде патша да, жаза да, жазалануға лайық адам да жоқ. Олар өздерінің міндеттерін орындап, бір-бірін қорғайды. Сака деп аталатын аймақ туралы осы айтуға болады. Сакадуипа аймағы тағы да (12:14) үлкен Карнали тауларының шығысындағы аймақ ретінде еске алынады.

Қамадену әскерінің тарихы

Дана Васиштаға Висвамитра патшасының әскері шабуыл жасағанда, Васиштаның сиыры Камадехну құйрығынан Палхавалардың әскерін, емізіп шығарған сүтінен Дравидалар мен Сакалардың әскерін, құрсағынан Яваналардың әскерін, тынысынан Саваралардың әскерін, зәрінен Канчилердің әскерін, бүйірінен Саваралардың әскерін жаратты. Аузынан шыққан көбіктен Пундралар мен Кираталар, Яваналар мен Синхалалар, Хасалар, Чивукалар, Пулиндалар, Чиналар, Хуналар, Кералалар және көптеген басқа да Млечча тайпалары пайда болды. Ежелгі үнді әдебиетінде сиыр – жердің немесе елдің символы. Осылайша, жоғарыда айтылған аңыздың мәні мынада: бұл тайпалар дана Васиштаның жерін патша Висвамитраның әскерінен қорғау үшін жиналды. Бұл аңыз ежелгі адамдар қару-жарақ, соғыс және материалдық ғылымдарда өте білікті болған, бірақ Веда дінінің қағидаларын дұрыс сақтамаған Млечча тайпаларын жақсы білгендігін көрсетеді. Бұл тайпалармен қарым-қатынаста ежелгі Веда халқының қыңырлығы Махабхараттың келесі үзіндісінен көрінеді. (12:35) бөлімінде былай делінген: «Арья патшаларының билігінде тұратын явандар, кираталар, гандхарвалар, хиналар, саваралар, барбаралар, сакалар, тушаралар, канкалар, патавалар, андралар, мадракалар, пундралар, пулиндалар, раматалар, камвожалар, брахмандар мен кшатриялардан, вайшьялардан және шудралардан тараған түрлі касталар қандай міндеттерді орындауы керек?» Кейін олар шудра мәртебесіне ие болды. Сақтар, явандар, камвожалар және басқа да кшатрия тайпаларының құлдырауы мен шудралар дәрежесіне түсуіне себеп – араларында брахмандардың болмауы. Дравидалар, калингалар, пуландалар, усинаралар, колисарпалар, махишакалар және басқа да кшатриялардың арасынан брахмандардың жоқтығы салдарынан шудраларға айналуына себеп болды (13:33).

Сакалармен кездесу

Панду ұлы Накула теңіз жағалауында қоныстанған қатал Млечхаларды, сондай-ақ Палхава, Кирата, Явана және Сака тайпаларын (2:31) бағындырды. Кришна да оларды жеңді: Сакалар мен Явандар, олардың ізбасарларымен бірге Кришнаның қолынан жеңілді. (7:11) Бхима сақаларды және сол аймақтағы шалақырғұштарды стратегиялық түрде бағындырды. Панду ұлы Видехадан жорықтар ұйымдастырып, Индра тауы маңындағы Киратаның жеті патшасын жеңіп алды. (2:29) Осы сакалар Ганг жазығының солтүстік-шығыс аймақтарында қоныстанған болуы мүмкін. Видехаға жақын осы сакалар Бхарата Варшаның (Ежелгі Үндістан) патшалықтары тізімінде (6:9) көрсетілген. Сакалардың тағы бір отары Үндістанның орталық бөлігіндегі Нишада патшалығының жанында есімдері жиі кездеседі.

Юдхиштхираға арналған құрмет

Сақалар Юдхиштхираға (2:50,51) салық төлеген басқа тайпалармен бірге есімдері тілге алынды. Қақпа алдында сансыз қытайлар, сақтар, уддралар, орманда өмір сүретін көптеген жабайы тайпалар, көптеген Вришндар мен Харахундар, Химаваттың қараңғы терілі тайпалары, көптеген Нипалар және теңіз жағалауындағы аймақтарда қоныстанған халық күтіп тұрды.

Құрукшетра соғысында

Пандавалардың қолбасшысы Сатьякидің сөзі: Мен Сакраның (Индраның) өзі сияқты күш-қуатымен тең, оттай қатыгез және жалыны сөндіруге қиын сақалармен кездесуге тиіспін (7:109). Курукшетра соғысында сактар Камбоджа патшасы Судаксина басшылығымен Кауравалар жағында болды. Сака патшасы Друпада Курукшетра соғысында (5:4) Пандавалардың ісі үшін шақырылған патшалар тізіміне енді. Камбхожа патшасы Судакшина Яваналар мен сактармен бірге Куру басшысына әскердің Ақшаухини жасағымен келді (5:19). Сактар, кираталар, явандар, сивилер мен васатилер, өз дивизияларының басындағы махараттарымен бірге Каурава әскеріне қосылды (5:198). Сактар, кираталар, явандар және пахлавалар әскердің солтүстік бөлігінде орналасты (6:20). Үлкен зұлымдықтар жасаған, өте қатыгез тушаралар, явандар, хасалар, дарвабисарлар, дардалар, сактар, каматалар, раматалар, танганалар, андхракалар, пулиндалар, қаһарлы кираталар, млеччалар, парваталар және теңіз жағалауынан келген тайпалардың бәрі, зор ашу мен күшпен, шайқасқа құмарланып, найзалармен қаруланған, олардың бәрі Курулармен бірікті (8:73). Явандар садақ-жебемен қаруланып, ұрысқа шебер болды. Олардан кейін сактар, дарадалар, барбаралар, тамаралипталар және басқа да көптеген млеччалар (7:116) келді. Дурьёдхана басшылығымен үш мың садақшы, сактар, камвожалар, валхикалар, явандар, парадалар, калингалар, танганалар, амвашталар, писахалар, барбаралар және парваталар, ашуға толы, таспен қаруланған, бәрі Сатьякиге қарсы шабуылдады (7:118). Сактар судралар, абхиралар, дасеракалар, яваналар, камвожалар, хангсападалар, парадалар, вахликалар, самстханалар, сурасеналар, веникалар, куккуралар, рехакалар, тригарталар, мадракалар, тушаралар және чуликалар сияқты басқа тайпалармен бірге Кауравалар жағында әртүрлі шайқастарда күрескені айтылады (6:51, 75, 88, 7:20, 90). Көптеген сак, тухара және явана атты әскерлері, Камбоджаның ең батыл жауынгерлерімен бірге Арджунаға қарсы жылдам шабуыл жасады (8:88). Барлық Самсаптакалар, сактар, млеччалар, парваталар және явандармен бірге камбожалар да Арджунамен өлтірілді (9:1).

Курукшетра соғысынан кейінгі сақалар

Маһабхаратада болашаққа қатысты болжам ретінде келтірілген бір мәтінде былай делінген: "Сақтар, Пулиндар, Явантар, Камвожалар, Вальхикалар және Абхиралар одан кейін батылдыққа және бүкіл жердің билігіне ие болады" (3:187).