Кіріспе

1866-1868 жылдардағы аштық Финляндиядағы соңғы аштық болды, және (1867-1869 жылдардағы швед аштығымен бірге) Солтүстік Еуропадағы соңғы ірі аштық еді. Финляндияда бұл аштық "үлкен ашаршылық жылдары" немесе suuret nälkävuodet деп белгілі. Халықтың шамамен 8,5 пайызы аштықтан көз жұмды; ең ауыр зардап шеккен аймақтарда бұл көрсеткіш 20 пайызға дейін жетті. Үш жылдың ішінде 270 мың адам қайтыс болды, бұл қалыпты өлім-жітімнен 150 мыңға көп. Ең көп зардап шеккен өңірлер – Сатакунта, Тавастия, Остроботния және Солтүстік Карелия.

Себептер

Елдің бір бөлігінде алдыңғы жылдары, әсіресе 1862 жылы, нашар өнім болды. 1866 жылғы жаз тым жаңбырлы болды, негізгі егістер кең аумақта жайылмады: картоп пен тамыр жемістер далада шіріп кетті, ал күзде астық егуге қолайсыз жағдай болды. Сақталған азық-түлік біткенде, мыңдаған адамдар тіршілік табу үшін жолға шықты. Келесі қыс суық болды, ал көктем кешікті. Хельсинкиде 1867 жылғы мамыр айының орташа температурасы + болды, бұл көп жылдық орташадан төмен, және 1829 жылдан бері метеорологиялық бақылаулар жүргізілгеннен бергі ең суық мамыр айы болды. Көптеген жерлерде көлдер мен өзендер маусым айына дейін мұздап жатты. Үміттендіретін жылы жаздың ортасынан кейін, қыркүйек айының басындағы аяз егістерді қиратты, нәтижесінде өнім орташа көрсеткіштен жартысына жуық болды. 1867 жылдың күзіне қарай, мыңдаған адам қайтыс болды.

Іс-шаралар

Финляндияның Ұлы Герцогтігі үкіметі мұндай ауқымды дағдарысқа қарсы тұруға жеткіліксіз дайындықпен келді. Орталық Еуропаның көбінесе монополияланған нарықтарынан азық-түлік импорттауға жедел қолжетімді қаражат болмады, сондай-ақ үкімет жағдайдың қыршынына уақтылы тоқталған жоқ. Әсіресе қаржы министрі Йохан Вильгельм Снеллман қарыз алуға құлықсыз болды, себебі Финляндияның жақында енгізілген валютасы – фин маркасы, жоғары пайыздық ставкалардың салдарынан құнсыздануы мүмкін деп ойлады. 1867 жылдың соңында Франкфурттағы Ротшильд банкінен ақша қарызға алынған кезде дағдарыс толыққанды күйге жеткен еді, ал Еуропада астық бағасы өскен болатын. Бұған қоса, нашар дамыған байланыс жүйесі бар елде қолға жиналған аз көмекті тасымалдау да қиындық тудырды. Бірқатар шұғыл мемлекеттік жобалар іске қосылды, олардың ішіндегі ең маңыздысы – Риихимекиден Санкт-Петербургке дейінгі теміржол желісінің салынуы болды.

Салдары

1868 жылы ауа райы қалыпқа келді, ал сол жылғы егін орташа көрсеткіштен сәл жақсы болды. Дегенмен, өткен жылы тараған жұқпалы аурулар көптеген адамдардың өмірін алып қойды. Финляндияның ауыл шаруашылығын әртараптандыру бағдарламалары іске қосылды, сондай-ақ байланыс жүйесінің жылдам жақсаруы осындай ашаршылықтың қайталану мүмкіндігін төмендетті. Жалпы алғанда, сол кездегі қарапайым финдер ашаршылықты құдайдың жазасы деп есептеді. Көптеген адамдар патша билігінен одан артық көмек күтпеді, ал кінәны көбінесе жергілікті шенеуніктерге таңды. Дағдарыстан саяси үлгі алуға болатын жұмысшы табының күшті саяси қозғалысы әлі құрылмаған еді. Қала халқының саны аз болды, ал ауыл тұрғындары үшін басты мақсат – бұрынғы қалыпті өмірге оралу еді. Қорыта айтқанда, ашаршылық әлеуметтік тұрақтылыққа қауіп келтірмеді, бірақ оның естелігі ұзақ жылдар бойы сақталып қалды. Ашаршылықтың салдарынан көптеген финдер Мурманскіге қоныс аударды.