Кіріспе

1974 жылғы есеп
Лалонд есебі – 1974 жылы Канадада жарық көрген, ресми түрде «Канадалықтар денсаулығына жаңа көзқарас» деп аталған баяндама. Ол «денсаулық саласы» тұжырымын ұсынды, сондай-ақ денсаулыққа қатысты екі негізгі мақсатты белгіледі: денсаулық сақтау жүйесі; денсаулық проблемаларының алдын алу және салауатты өмір салтын қадағалау. Бұл есеп «Батыс әлемінде биомедициналық денсаулық сақтау жүйесіне тым көп назар бергеніміз дұрыс емес екенін мойындайтын алғашқы заманауи үкіметтік құжат болып саналады, және халықтың денсаулығын жақсартуды көздесек, дәстүрлі денсаулық сақтау (ауруларды емдеу) жүйесінен арылып, одан тысқары қарауымыз қажет» делінеді. Есеп сонымен қатар, адамдардың денсаулыққа қатысты қажеттіліктерін, күтімге қатысты мүмкіндіктерін және денсаулықты қалай түсінетінін жергілікті денсаулық жүйесі пайдалану арқылы қалыптастыратынын атап көрсетеді.

Өмірбаян

1974 жылы Канаданың Ұлттық денсаулық сақтау және әл-ауқат министрі болған Марк Лалонд медициналық көмектен өзгеше жаңа "денсаулық саласы" тұжырымдамасын ұсынды. Лалонд "дәстүрлі немесе қалыпты қабылданған көзқарас бойынша, денсаулық саласы медицина ғылымы мен өнерінің денсаулықтың жақсаруының бастауы болған, ал көпшілік денсаулық деңгейін медицина сапасымен байланыстырады" деп атап өтті. Жаңа тұжырымдама "денсаулық саласын төрт негізгі құрамдас бөлікке бөлуге болады: Адам биологиясы, орта, өмір салты және денсаулық сақтау ұйымдастыруы"; яғни денсаулықты анықтайтын факторлар денсаулық сақтау жүйесінен тыс жерде де бар екендігін көрсетті. Есептегі тағы бір жаңалық – халық денсаулығын жақсарту шаралары ең жоғары тәуекелге ұшыраған халық тобына бағытталған болуы керек деген ұсыныс болды. Осы тұрғыдан алғанда, бұл есеп денсаулыққа қауіпті әрекеттерді денсаулықтағы теңсіздіктің себебі ретінде анықтауда маңызды рөл атқарды. Есепте ұсынылған идеялар әртүрлі нәтижелерге алып келді; оның тамақтану және дене шынықтыру жөніндегі ұсыныстары кеңінен қабылданғанына сенеді, бірақ халық денсаулығына тигізген жалпы әсері туралы пікірталас әлі де жалғасуда. Мұндай талқылаулар денсаулық саясатын толыққанды зерттеудің қажеттігін көрсетеді.