Кіріспе

Ирандық бахаи Мырза Әли Мухаммед и Кхурасани (; 1830 ж. т., 1928 ж. ө.), Ибн Асдақ деп белгілі, Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулланың көрнекті ізбасарларының бірі. Ол Бахаулланың Қолы ретінде тағайындалды және Бахаулланың он тоғыз елшісінің бірі ретінде танылды. Бахаулла Ибн Асдақты "Шахид Ибн Шахид" (Шейіттің ұлы) деп атады. Ол бабилер қозғалысының көрнекті шейітінің ұлы болды және өзі бірнеше рет Бахаи ісі үшін өмірін беруді сұрады. Бахаулланың жауабы: "Бүгін Іске қызмет ету – барлық жақсылықтың ең үлкені. Бұл шейіттік тек өмірден айырылу мен қан төгумен шектелмейді. Өмірдің нығметін пайдаланып жүрген адам да шейіт ретінде тарихқа іріледі" ("Көрнекті бахаилар", 172-бет). 1920 жылы Ибн Асдақ пен Ахмад Яздани Абдул-Бахадан келген Тақтайшаны Гаагадағы Тұрақты бейбітшілік жөніндегі орталық ұйымға жеткізді. Ирониялық жайт, Ибн Асдақ ұзақ өмір сүріп, 1928 жылы қайтыс болды. Ол Шоги Эффендидің Қорғаушы ретінде өмір сүрген сирек елшілердің бірі болды.

Тарих

Аты айтқандай, Ибн и Асдақ – Хурасандық Исмоллаһулла Асдақтың ұлы, сондай-ақ Мулла Садық и Муқаддас деп те белгілі. Мулла Садық, Құддус және Мулла Али Акбар и Ардистанимен бірге, Персия жерінде діні үшін қуғын-сүргінге ұшыраған алғашқы үш баби еді. Ол сонымен қатар 1848 жылы Мазандаран провинциясындағы Табарси бекінісінде болған шайқастан аман қалды. Ибн и Асдақтың қызы Руха Асдақ, кейіннен өзінің қажылық сапарлары туралы "Бір өмір, бір естелік" атты кітап жазды. Бахаулла өмірінің соңына қарай Ибн и Асдақты тірі шейіт деп санады және оны «шейіт, шейіттің ұлы» деп атады. Шамамен 1861 жылы Ибн и Асдақ пен оның әкесі Тегеран түрмесінде екі жылдан астам уақыт тұтқында болды. Дәл сол түрмеде Хаким Масих есімді яһуди дәрігер оған көмек көрсетті. Кейіннен дәрігер Бахаи дініне кіріп, жаңа дінге кірген алғашқы яһуди болып есептеледі. Бахаи дінін тарату үшін Ибн и Асдақ Персияның, Ирактың, Үндістанның, Бирманың және Кавказдың көптеген аймақтарын, сондай-ақ Ашхабад пен Марв қалаларын аралады. Ол 1897 жылы Тегеранда Абдул-Баханың басшылығымен құрылған алғашқы Орталық Рухани Ассамблеяның тұрақты мүшесі де болды. Ибн и Асдақ Абдул-Баха мен Бахауллаға Палестинаға бірнеше рет барып қайтты. Абдул-Баха Ибн и Асдаққа «Саясат туралы трактатын» Насер әл-Дин Шахқа, замандас діни қайраткерлерге және парсылық беделді тұлғаларға табыстау сияқты түрлі міндеттерді тапсырды. 1919 жылы Абдул-Баха Ибн и Асдақ пен Ахмад Язданиден Гаагадағы Тұрақты бейбітшілік жөніндегі орталық ұйымға жолдаған Табиғатын жеткізуді сұрады. Бахаулла Ибн и Асдақты Құдайдың ісі үшін белсенді адам деп атады, ал Бахаи дінінің қорғаушысы Шоги Эффенди Ибн и Асдақты Бахаулланың он тоғыз елшісінің бірі деп жариялады.