Кіріспе
Ливерпульдің тарихы 1190 жылға дейін жетеді, сол кезде бұл жер "Liuerpul" деп аталған, бұл лайлы суы бар ойын немесе бұлақ дегенді білдіруі мүмкін, бірақ атаудың басқа да шығу тегі болғандығы туралы ұсыныстар бар. 1207 жылы король Джон патшалық жарғы арқылы қалашық құрылды, ол "H" әрпінің пішіндес жеті көшеден тұрды. Ливерпуль Ирландиямен және Англия мен Уэльстің жағалау аймақтарымен сауда жасағанға дейін шағын елді мекен болып қалды, кейін Африка және Батыс Үндістанмен саудаға көшті, оның ішінде құл саудасы да болды. Әлемдегі алғашқы коммерциялық су кемежайы 1715 жылы ашылды және Ливерпульдің ірі қалаға айналуы келесі екі ғасыр бойы жалғасты. 19 ғасырдың басында Ливерпуль арқылы үлкен көлемде сауда-саттық жүргізілді. 1830 жылы Ливерпуль мен Манчестер темір жолы ашылды. Халық саны, әсіресе ирландтық көшіп келгендердің есебінен жылдам өсті; 1851 жылға қарай қала халқының төрттен бір бөлігі Ирландияда туған адамдарды құрады. Өсуімен бірге қала "Империяның екінші қаласы" ретінде танылды және "Еуропаның Нью-Йоркі" деп те аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала Атлантика шайқасын жоспарлаудың маңызды орталығы болды және Лондоннан кейін екінші ең көп қирауға ұшырады. 20 ғасырдың ортасынан бастап Ливерпульдің кемежайлары мен дәстүрлі өндіріс салалары күрт құлдырады, контейнерленудің пайда болуы қаланың кемежайларын қолданыссыз етті. Ливерпульдегі жұмыссыздық деңгейі Ұлыбританиядағы ең жоғары деңгейлердің біріне жетті. Сол кезеңде, 1960 жылдардың басында қала мәдениетімен халықаралық деңгейде танымал болды, әсіресе "Мерсибит" дыбысының орталығы ретінде, ол The Beatles тобымен байланысты болды. Соңғы жылдары Ливерпуль экономикасы жақсарды, бұл ішінара туризмге және жаңғырту жобаларына жасалған маңызды инвестицияларға байланысты. Қала 2008 жылы Еуропаның Мәдениет астанасы атанды.
The history of Liverpool can be traced back to 1190 when the place was known as 'Liuerpul', possibly meaning a pool or creek with muddy water, though other origins of the name have been suggested. The borough was founded by royal charter in 1207 by King John, made up of only seven streets in the shape of the letter 'H'. Liverpool remained a small settlement until its trade with Ireland and coastal parts of England and Wales was overtaken by trade with Africa and the West Indies, which included the slave trade. The world's first commercial wet dock was opened in 1715 and Liverpool's expansion to become a major city continued over the next two centuries. By the start of the nineteenth century, a large volume of trade was passing through Liverpool. In 1830, the Liverpool and Manchester Railway was opened. The population grew rapidly, especially with Irish migrants; by 1851, one quarter of the city's population was Irish born. As growth continued, the city became known as "the second city of the Empire", and was also called "the New York of Europe". During the Second World War, the city was the centre for planning the crucial Battle of the Atlantic, and suffered a blitz second only to London's. From the mid twentieth century, Liverpool's docks and traditional manufacturing industries went into sharp decline, with the advent of containerisation making the city's docks obsolete. The unemployment rate in Liverpool rose to one of the highest in the UK. Over the same period, starting in the early 1960s, the city became internationally renowned for its culture, particularly as the centre of the "Merseybeat" sound which became synonymous with The Beatles. In recent years, Liverpool's economy has recovered, partly due to tourism as well as substantial investment in regeneration schemes. The city was the European Capital of Culture for 2008.
Темір дәуірі мен британдар
Темір дәуірінде қазіргі Ливерпульдің маңындағы аймақ сиреп қоныстанған, бірақ Меолста теңіз порты болған. Кальдерстоунс ежелгі тас шеңбердің бөлігі деп есептеледі және Ирби, Хейлвуд және Латомдағы бірнеше жерде темір дәуіріне жататын жергілікті шаруа қожалықтарының археологиялық іздері табылды. Аймақты бритондық тайпалар – Сетантилер, сондай-ақ жақын орналасқан Корнови және Десеанглилер мекендеген.
Римдіктер
Бұл аймақ шамамен 70 жылы Римнің ықпалына түсті, солтүстікке қарай жылжу арқылы Англсидегі друидтардың қарсылығын басып, Бриганттардың билеуші отбасы арасындағы ішкі тартысты тоқтатты. Римдіктердің негізгі орны Честердегі бекініс және елді мекен болды. Птолемейдің мәліметінше, Мерси өзенінің латынша атауы – Seteia Aestuarium, ол Сетанти тайпасынан шыққан. 2007 жылы M62 тас жолының Тарбок аралы маңынан римдік қыштар жұмыс істегенінің іздері табылды, ал Ливерпуль аймағында түрлі римдік монеталар мен әшекейлер табылған.
Англосакстар
Рим әскерлері шығып кеткеннен кейін де, бұл аймақтағы жерді жергілікті британдықтар жыртып өңдеуді жалғастырды. Hen Ogledd (Ескі Солтүстік) ортағасырлық төрт мемлекет арасындағы қақтығыстар ошағы болды: Мерсияның англосаксон мемлекеті ақырында бәсекелесі Нортумбрияны, сондай-ақ Гвинед және Поуис кельт мемлекеттерін жеңді, ал Брунанбур шайқасы жақын орналасқан Бромборо маңында өткен болуы мүмкін. Осы кезеңде Уолтон (Wealas tun – «Уэлас шаруа қожалығы» деген мағынаны білдіреді) және Уоллси (Wealas eg – «Уэлас аралы») елді мекендеріне ат қойылды, «Уэлас» сөзі көне ағылшын тілінде «шет елдік» дегенді білдіреді және бұл жергілікті кельт және римдік мәдениетке сіңген тұрғындарға қатысты.
Викингтер
Ирландияның фрагменттік жылнамалары (Fragmentary Annals of Ireland) – бұл викингтердің Виралға қоныстануын, Честер маңындағы Ингимундрдың көшіп келуі арқылы баяндайды. Бұл ирландтық дереккөз бұл қоныстануды 902 жылы викингтердің Дублиннен қуылғаннан кейін, содан кейін Англсидегі сәтсіз қоныстану әрекетінен кейін болған деп көрсетеді. Осы сәтсіздіктерден кейін Ингимундр Мерсияның әйел басшысы Этельфледтің рұқсатымен Честер маңында қоныстанды. Скандинавиялық қоныстанушылар кейіннен Батыс Ланкаширді мекендеген викингтердің тағы бір тобымен бірікті, және қысқа мерзімге дербес викинг мини-мемлекетін құрды, оның іздері Мерсисайдтың барлық аймақтарындағы викингтік жер-су атауларында көрінеді. Викингтік жер-су атауларында ескі норвег тілінен шыққан «byr» сөзінен жасалған «-by» жұрнағы жиі кездеседі, ол «ауыл» немесе «ферма» деген мағынаны білдіреді, мысалы Киркби, Батыс Киркби, Кросби, Формби, Батыс Дерби, Роби, Фрэнкби, Грейсби, Ирби, Рабби. «Stathir» сөзінен шыққан «-teth» жұрнағы «үй» деген мағынаны білдіреді, мысалы Токстет және Крокстет. «Dalr» сөзінен шыққан «-dale» жұрнағы «аңғар» дегенді білдіреді, мысалы Киркдейл, Эйнсдейл, Биркдейл. «Halh» префиксі «өзен жағалауы» деген мағынаны білдіреді, мысалы Хейл Банк және Хейлвуд. «Meols» сөзі және «-mere» жұрнағы «melr» сөзінен шыққан, ол «құм сілкінісі» дегенді білдіреді, мысалы Meols және Tranmere. Нордтардың Торстейн есімі Thursaston жерінде кездеседі. «Thing vollr» – ежелгі норвег тілінде «жиналыс алаңы» деген мағынаны білдіреді, және бұл атау Мерси өзенінің екі жағындағы Уэст-Дерби және Уирралдағы Тингволл жерлерінде кездеседі.
Нормандықтар
1086 жылы «Соңғы сот кітабы» (Domesday Book) түсірілімінде Роджер де Пуату Риббл және Мерси өзендері арасындағы «Интер Рипэм мен Мерсам» жерлері үшін Оңтүстік Ланкаширдің тікелей иесі ретінде тізілген, Батыс Дерби жүзінде және сол кезде Чеширдің солтүстік бөлігінде. Вирал аймағындағы елді мекендер Уилластон ауылынан Уилавестон жүзі ретінде басқарылған. Ливерпульдің өзі «Соңғы сот кітабында» тізімделмеген, бірақ Батыс Дербиде (Derbei) үлкен елді мекен тізімделген. Батыс Дерби жүзінде Бутль (Boltelai), Киркдейл (Circhdele), Уолтон (Waletone), Токтет (Stochestede), Смитдаун (Esmidune), Вавертри (Wauretreu), Чайлдволл (Cildeuuelle), Аллертон (Alretune), Кішкентай және Үлкен Вультон (Uluentune), (Ulletone), Спик (Spec), Тарбок (Tarboc), Роби (Rabil), Хьютон (Hitune), Ноусли (Chenulveslei), Киркби (Cherchebi), Меллинг (Melinge), Магхулл (Magele), Лидиат (Leidte), Сефтон (Sextune), Торнтон (Torentun), Литерланд (Liderlant), Кросби (Crosebi), Формби (Fornebei), Рейвенмиолс (Mele), Кішкентай Альтар (Acrer), Эйнсдейл (Einulvesdel), Солтүстік Миолс (Otegrimele) сияқты басқа елді мекендер де аталған.
Атаудың шығу тегі
Атауы көне ағылшын тіліндегі "liver" – қалың немесе лайлы, ал "pol" – ойын немесе шағын өзен дегенді білдіреді. Алғаш рет 1190 жылы Liuerpul деп тіркелген. Кембридж ағылшын тіліндегі жер-атаулар сөздігінде былай делінген: «Алғашқы сілтеме екі өзен құятын, қазір толып қалған ойын немесе таяз суға жасалған». 13 ғасырда Ливерпуль ауданы бар болғаны жеті көшеден тұрған. Кейін қала әкімдігі орналасқан жерде базардың ашылуымен Ливерпуль шағын балық аулау және фермерлік қауымдастық ретінде қалыптасты, оны буржуалар, ал кейінірек мэр басқарды. Ирланд теңізінде жағалау саудасы болған болуы мүмкін, ал Мерси арқылы сирек паромдар қатынайтын. Дегенмен, бірнеше ғасыр бойы ол кішкентай және салыстырмалы түрде маңызсыз елді мекен болып қала берді, 14 ғасырдың ортасында халқы 1000-нан аспады. 15 ғасырдың басында экономикалық құлдырау кезеңі басталды және графтықтың ақсүйектері қаладағы ықпалын күшейтті, Стэнли әулеті Уотер-стритте Стэнли мұнарасын салып үйін нығайтты. Бұл Стэнли мен Молино әулеттері арасындағы араздыққа себеп болды, себебі Молино әулеті сол кезде жақын орналасқан Ливерпуль қамалында тұруға рұқсат алған еді. Соның салдарынан туған бәсекелестік 1424 жылы төңкеріске ұшырауға жақындады. 16 ғасырдың ортасында Ливерпуль халқы шамамен 600-ге дейін азайды, ал порты 1650 жылдарға дейін Честерге бағынышты саналды.
Елизавета дәуірі мен Азамат соғысы
1571 жылы Ливерпуль тұрғындары Елизавета I патшайымға өтініш қағазы жіберіп, төлей алмайтындай сезінген салықтан босатуды сұрады және өздерін "Оның Шаңырағының кедей, құлдыраған Ливерпуль қаласы" деп атады. Осы билік соңына қарай, Дербидің 4-ші графы Генри Стэнли Мэн аралына жол тартқанда, өзінің үйінде, Мұнарада тоқтады; сол кезде қалалық әкімдік оған шіркеуде әсем зал немесе орындық орнатты, онда ол бірнеше рет қатысып, оларды құрметтеді. XVI ғасырдың аяғында қала экономикалық өркендеуден және Ди өзенінің лайлануынан пайдаланып, негізінен Честерден Ирландияға, Мэн аралына және басқа да жерлерге сауда жасауға мүмкіндік алды. 1626 жылы король Карл I қалаға жаңа және жақсартылған жарғы сыйлады.
Трансатлантикалық сауда
Америкадан келген алғашқы жүк 1648 жылы тіркелді. Қаланың дамуы 1660 жылғы Реставрациядан кейін, Америка және Батыс Индиямен сауданың өсуімен үдеді. Сол кезден бастап Ливерпуль Ұлыбританияның екінші ірі қаласы болғанға дейін халық саны мен сауданың қарқынды өсуін бақылауға болады. Бастапқыда Ланкашир мен Чеширден келген мата, көмір және тұз, қант пен темекіге айырбасталды; қаланың алғашқы қант зауыты 1667 жылы салынды. 1699 жылы Ливерпуль парламент шешімімен Уолтон-он-Хиллден бөлек, дербес қалалық ауданға айналды, екі шіркеуімен. Сонымен қатар ол Честерден тәуелсіз кедендік билік алды. Ливерпульден құлдыққа соңғы сапар 1862 жылы жасалды, барлығы 4973 сапар тіркелді. Олар темекі және басқа да тауарлармен сауда жасады. Джеймс Стоунхаус әкесінің кемесін дайындауды былай еске алады: "Мен оны жиі кемеге алып жүретін. Оның палубасында бірнеше жерде сақиналы бұрандалары бар ұзын сөрелер орналасқан. Мен осы сөрелер бойымен жүгіріп, олардың үстінде қандай қорқынышты оқиғалар болатынын елестете алмайтынмын. Шындығында, [кеме] Африка саудасына арналған, ол көптеген табысты сапарлар жасады. Бірақ 1779 жылы ол каперлік кемеге айналды. Әкем, қазіргі уақытта, көп құрметке лайық болмаса керек, бірақ мен ол сол кезде осылай есептелгенін сендіремін. Ливерпульдегі көптеген адамдар "бірге боялған" еді, сондықтан бұл кәсіптер қорлау деп есептелмеді". Үлкен пайда Ливерпульді Ұлыбританияның ең маңызды қалаларының біріне айналдырды. Ливерпуль қаржы орталығына айналды, оған Бристоль, тағы бір құлдық порты бәсекелес болды, бірақ Лондондан кем болды. Әлемдегі алғашқы коммерциялық жабық док Ливерпульде салынды және 1715 жылы аяқталды, ол 100 кемеге арналған. Сауданың өсуі 1790 жылы Ливерпульде АҚШ консулдығының ашылуына, ол әлемдегі алғашқы консулдық болды, және көптеген әлеуметтік өзгерістерге әкелді: "Мен жас кезімде оны үшінші сыныпты теңіз порты ретінде ғана көрдім. Оның көшелері тар, қисық, ортасында жолдар, жыл мезгіліне байланысты саз немесе ласпен шектелген. Жолдың үстіндегі тастар өткір, тік болғандықтан жүру қиын болды. Мен саудагерлердің немесе жақсы саудагерлердің тұруға жеткілікті кішкентай бөлмелері бар үйлерді көрдім, біріншілері Уотер-Стрит немесе Олдхолл-Стритте тұруға қанағаттанды, ал екіншілері түнде өзіне қарау үшін кішкентай дүкендерін тастап кету туралы ойламады. Сол кездегі ең білімді тұрғындары көп ақыл-ойымен мақтана алмады, ал төменгі топтар ең терең нашарлыққа, білімсіздікке және қатыгездікке ұшырады. Олардың ойын-сауықтары, бұқа бағып, әтеш және итті ұрыстыру, бокс матчтары осылай қатыгез болды. Жастарға кітап ашпағанда не күтуге болады? Біздің өркендеуіміздің екі үлкен көзі – құл саудасы және каперлік. Кемеде жүрген, сыйлық ақшасымен мас матростармен толы, тұрғындар күнделікті көріп, тыныш қабылдаған нәрседен әдеттегі тонды қабылдамауы мүмкін емес пе? Мен ересек болғанда ескі тар көшелердің кеңейгенін, ескі үйлердің құлап жатқанын және теңіздің ықпалының жақсару, білім беру және барлық жағынан ағарту алдында шегініп жатқанын көрдім. Үш бөтелке және пунш ішетін адам енді ерекшелік, үстелдегі ереже емес."
Ливерпуль саясаткерлері мен құлдық
Ричард Пеннант 1767 жылы Ливерпульден парламентке сайлауда қарсылықсыз сайланды. Одан кейін ол 1768 және 1774 жылдары екі рет жалпы сайлауда жеңіске жетті. 1780 жылғы жалпы сайлауда ол жеңіліске ұшырады, оның орнына Бамбер Гаскойн (кіші) сайланды. Пеннантқа Ирландия жұртының титулы беріліп, ол Лорд Пенрин атанды. 1784 жылғы жалпы сайлауда ол Ливерпульден парламентке қайта сайланды. 1784 және 1790 жылдар аралығында, ол қызметтен кеткенде және оның орнына Банастр Тарлтон келгенде, Пенрин отыздан астам сөз сөйледі, барлығы Ливерпуль саудасын немесе Батыс Индияны қорғауға бағышталған. 1788 жылдан 1807 жылға дейін ол Лондондық Батыс Индия плантаторлары мен саудагерлерінің қоғамын басқарды. 1788 жылдың мамырында Пенрин мен Бамбер Гаскойн (кіші) құл саудасын қорғауға батыл болған жалғыз екі депутат болды. Пенрин құл саудасын қорғау үшін жиі сөйледі, "ұсынылған фактілерді жоққа шығарып, Палатаның сақтығы мен саясатына олардың қайырымдылығына қарсы шағымданып". 1789 жылдың 12 мамырында ол Палатаға "егер олар жою туралы дауыс берсе, олар шынымен де жетпіс миллиондық мүлікті жоқ қылады, колонияларды қиратады және теңізшілердің маңызды мектебін жойып, теңіз үстемдігінен бірден бас тартады" деді. Бамбер Гаскойн 1796 жылға дейін Ливерпуль депутаты болып қызмет етті. Тіпті Ливерпульде де құл сатуға қарсылық білдірілді. Ливерпульде туған саясаткер Уильям Роско 1806–1807 жылдары Ливерпульдің депутаты болды және 1807 жылы құл саудасын жоюға дауыс беруге мүмкіндік алды. Бұл заң құл саудасына қатысушыларға тиімді кедергі келтірмейтін айыппұлдар белгіледі; 1808 жылы Ливерпульден 29 құл сату сапары жасалды, бірақ 1809 жылы бірде-бір сапар болмады, 1810 жылы екі, ал 1811 жылы тағы екі сапар жасалды. 1811 жылы Генри Брогам 1811 жылғы Құл саудасы заңын енгізді, ол құл саудагерлерін он төрт жылға дейін сотқа тартуды қоса алғанда, тиімді жазаларға ұшыратты. Одан кейін, сауда заңсыз жолмен жалғасқанмен, Ливерпульден 1862 жылы тағы бір құл сату сапары тіркелді.
Өнеркәсіптік революция және коммерциялық кеңею
Қаладағы халықаралық сауда өсіп жатты. Бұл құл саудасын да қамтыса да, тауарлардың кең ауқымын қамтыды. Атап айтқанда, мақта, Ливерпуль оның әлемдегі жетекші нарығына айналды. Ливерпульден Манчестер мен Ланкаширдің тоқыма фабрикаларымен жабдықталды. Он сегізінші ғасырда қала халқы шамамен 6000-нан 80 000-ға дейін өсті, ал оның құрлық және су көлігі ішкі аймағымен және басқа да солтүстік қалаларымен үнемі жақсарды. Ливерпуль 1721 жылы Манчестермен, 1755 жылы Сент-Хеленс көмір кенімен және 1816 жылы Лидспен канал арқылы байланыстырылды. 1830 жылы Ливерпульде әлемдегі алғашқы қалааралық теміржол желісі, Манчестер теміржолы және Стивенсонның "Ракетасының" алғашқы сапары пайда болды. Ливерпульдің маңыздылығы соншалық болды, ол көптеген әлемдік алғашқылықтардың отаны болды. Олардың қатарында әлемдегі алғашқы толыққанды электрмен жұмыс істейтін әуе теміржолы – Ливерпуль әуе теміржолы болды. Ол 1893 жылы ашылды, бұл Нью-Йорк пен Чикагода салынған атақты жүйелерден бұрын болды. Қалалық аумақ 18 ғасырдан бастап қарқынды өсті. Кедей балаларға арналған "Көк жапан" ауруханасы 1718 жылы құрылды. 1726 жылы қамалдың бұзылуынан кейін, қаланың ортағасырлық бастауын көрсететін Санкт-Николай шіркеуі және тарихи көше жоспары – қамал көшесі бастапқы қоныстың тірегі ретінде және Paradise Street Pool желісі бойында қалды. Архитектор Джон Вуд жобалаған саудагерлерге арналған жабық биржасы бар Town Hall 1754 жылы салынды, ал алғашқы кеңсе ғимараттары, соның ішінде Жүгері биржасы 1808 жылы ашылды. XIX ғасыр бойы Ливерпульдің саудасы мен халқы қарқынды өсті. Мақта саудасының өсуі 1813 жылы Құрметті Шығыс Үндістан компаниясының монополиясы тоқтатылғаннан кейін Үндістанмен және Қиыр Шығыспен берік сауда байланыстарын дамытумен бірге жүрді. 1824 және 1858 жылдар аралығында 16 км кейкпен 200-ден астам жаңа док ашылды. 1845 және 1849 жылдар аралығында Ұлы ашаршылық салдарынан Ливерпульге ирландтар көптеп келді. 1847 жылы шамамен 300 000 адам келді, ал 1851 жылы қала халқының шамамен 25 пайызы ирландтардан тұрды. Ирландтардың ықпалы Ұлыбритания мен Ирландия тарихында Ливерпульдің ерекше орнында көрінеді, ол Ирландиядан тыс жердегі жалғыз жергілікті жер болып табылады, ол Вестминстердегі британ парламентіне Ирландия парламенттік партиясынан парламент мүшесін сайлайды. Т. П. О'Коннор 1885 жылдан 1929 жылға дейін Ливерпульдің Шотландия сайлау округін өкілдік етті. Қала Британ империясының маңызды портына айналғандықтан, бірқатар ірі ғимараттар салынды. Олардың қатарында Сент-Джордж залы (1854) және Лайм-стрит вокзалы бар. Гранд Нэшнл стипл-чез бірінші рет 1837 жылы Эйнтриде өткізілді. 1851 және 1911 жылдар аралығында Ливерпуль әр онжылдықта Уэльстен кем дегенде 20 000 адамды тартты, ең жоғары көрсеткіш 1880 жылдары тіркелді. Алғашқы валлий тіліндегі журналдардың бірі Yr Amserau Ливерпульде Уильям Рис (Гвилем Хираэтог) құрды, ал 50-ден астам валлийлік шіркеулер салынды. Ливерпульдің алғашқы тұрақты трансатлантикалық жолаушылар қатынасы 1810 жылдары Black Ball Line (трансатлантикалық пакет) және Collins Line сияқты американдық желілермен басталды. 1840 жылдары Ливерпульде Cunard Line және White Star Line сияқты компаниялар пайда болды. Америкада Азамат соғысы басталғанда, Ливерпуль интригалар ошағына айналды, ал Конфедерация агенті Джеймс Данвуди Буллок сол жерде операциялық базасын құрды. Қала экономикасында мақтаның маңызды рөлін ескере отырып, Ливерпуль "Конфедерацияның өзінен тыс әлемдегі ең конфедеративті орынға" айналды, деді тарихшы Свен Беккерт. Конфедерация әскери-теңіз кемесі CSS Alabama Мерсидегі Биркенхедте салынды, ал CSS Shenandoah сол жерде капитуляциялады (соғыстың соңындағы соңғы капитуляция). Қала сонымен қатар Конфедерацияның қару-жарақ, оқ-дәрі, киім-кешек және теңіз жабдықтарын сатып алу орталығы болды, оларды британдық блокададан өткізіп Оңтүстікке контрабандалық жолмен әкелуге болатын. Ливерпульге 1880 жылы қала мәртебесі берілді, ал келесі жылы оның университеті құрылды. 1901 жылы қала халқы 700 000-нан асты, ал оның шекарасы Киркдейл, Эвертон, Уолтон, Батыс Дерби (1835 және 1895 жылдары), Токстет және Гарстонды қамтыды. Адольф Гитлердің жартылай бауыры Алоис және оның ирландтық қарындасы Бриджит Даулинг 1910 жылдары Үстіңгі Стэнхоп көшесінде тұрғандығы белгілі. Бриджиттің 1970 жылдары пайда болған мемуарларында Адольф 1912-13 жылдары олармен бірге болғаны айтылған, бірақ көптеген адамдар бұл мемуарлар жалған деп санайды. "Титаниктің" алғашқы сапары 1912 жылдың сәуір айында Ливерпульден басталуы жоспарланған, өйткені Ливерпуль оның тіркелген порты және White Star Line иелерінің үйі болды. Бірақ ол Солтгемптоннан басталды. Ливерпульдегі үлкен ирландтық қауымға қоса, басқа да мәдени әртүрлілік ошақтары болды. Шотландия көшесінен шыққан Жерард, Хантер, Лионель және Уэйл көшелері "Кішкентай Италия" деп аталды. Венециялық ежелгі дәстүрге сүйене отырып, Ливерпуль 1928 жылдың қыркүйегінде "теңізге үйленді". Ливерпуль сонымен қатар үлкен валлий халқының мекені болды және кейде Солтүстік Уэльстің астанасы деп аталды. 1884, 1900 және 1929 жылдары Ливерпульде Эйстеддфодтар өткізілді. 20 ғасырдың басында экономикалық өзгерістер басталды, өйткені Солтүстік-Батыстың дәстүрлі экспорттық тауарларына сұраныстың төмендеуі қаланың тоқырауына және құлдырауына әкелді. Жұмыссыздық 1920 жылдардың басында ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары болды, ал қала кейде діни сектанттықтардың қатысты болуымен ұлттық деңгейде танымал болды.
1939-1945: Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ливерпуль Атлантика шайқасының басқару орталығы болды. Мерсисайдқа сексен әуе шабуылы жасалды, әсіресе 1941 жылдың мамырындағы шабуылдар сериясы кемежайлардағы жұмысты дерлік бір аптаға тоқтатты. Шамамен 2500 адам қаза тапты, қалалық аймақтағы үйлердің жартысына жуығы зақымданды, ал 11000 үй толығымен қирады. 70 000-нан астам адам үйсіз қалды.
1946-1979 жылдар
Соғыстан кейін қала ауқымды қайта құру жұмыстарын бастан өткерді, оның ішінде ірі тұрғын үйлер кешендері және Ұлыбританиядағы ең ірі док жобасы – Seaforth Dock салынды. Алайда, 1950 жылдардан бері қала көптеген жұмыс берушілерді жоғалтып, қиындыққа тап болды. 1985 жылға қарай халық саны 460 000-ға дейін азайды. Өндіріс және доктардағы қызмет көрсету көлемінің төмендеуі қалаға ерекше ауыр соққы болды. 1956 жылы Ливерпуль жоғары деңгейлі темір жолы мен оның он төрт станциясы жабылып, сөйілді, ал 1957 жылы Ливерпуль корпорациясының трамвайлары Ливерпульде соңғы трамвай қатынасынан кейін тоқтатылды. 1955 жылы Джек және Бесси Брэддок басқаратын Лейборист партиясы алғаш рет қалалық кеңесте билікке келді. 1956 жылы Ливерпуль қалалық кеңесі ұсынған жеке заң жобасы Парламентке Триверин аңғарынан су қоймасын салу үшін ұсынылды. Бұл жобаға Капель-Селин елді мекенін суға батыру да кірді. Парламент актісі арқылы рұхсат алып, Ливерпуль қалалық кеңесі Уэльстің тиісті жергілікті билік органдарынан жобалауға келісім алу қажеттілігінен босатылды. 1960 жылдары Ливерпуль жастар мәдениетінің орталығына айналды. Қала ерекше Merseybeat дыбысын жасады, ең танымал тобы – The Beatles және Ливерпуль ақындары болды. 1970 жылдардан бастап Ливерпульдің доктары мен дәстүрлі өндіріс салалары одан бетер құлдырады. Контейнер тасымалының пайда болуы Ливерпульдің доктарының маңызды жұмыс беруші болуын тоқтатты. 1972 жылы Ливерпуль орталық жоғары деңгейлі темір жол станциясы, сондай-ақ Ватерлоо, Виктория және Вапинг туннельдері жабылды. 1974 жылы Ливерпуль жаңа құрылған Мерсисайд мегаполистік графтығының құрамына кірді. 1977 жылы Ливерпуль биржасы темір жол станциясы, ал 1979 жылы Солтүстік Ливерпуль желісі де жабылды. 1972 жылы Canadian Pacific CP Ships компаниясы Ливерпульден соңғы трансатлантикалық бағытта жұмыс істеген компания болды.
1980 жылдар
1980 жылдары Ливерпульдің сәні соғыстан кейінгі ең төменгі деңгейге жетті. 1970-ші жылдар Ұлыбританияның қалған бөлігімен бірге экономикалық қиындықтар мен жұмыссыздықтың үнемі өсуіне алып келгенімен, Ливерпульдегі жағдай 1980-ші жылдардың басында нашарлап, нашарлап кетті, фабрикалар бірінен соң бірі жабылып, жұмыссыздық деңгейі Ұлыбританиядағы ең жоғары көрсеткіштердің біріне жетті. Жыл сайын орташа есеппен 12 000 адам қаладан кетіп, оның 15% жері бос немесе қираған күйде болды. Клубтың әйгілі қызыл жейдесін 1970-ші және 1980-ші жылдардағы британ спортының ең танымал тұлғалары киген, олардың ішінде Кевин Киган, Кенни Далглиш (1985 жылдан 1991 жылға дейін және 2011 жылдан 2012 жылға дейін бас жаттықтырушы болып жұмыс істеді), Фил Нил, Иан Раш, Иан Каллаган және Джон Барнс бар. Содан бері клуб алғашқы Премьер-лига титулын, үш ФА кубогын, үш Лига кубогын, УЕФА кубогын және екі Еуропа кубогын жеңіп алды, сондай-ақ Робби Фаулер, Майкл Оуэн, Джейми Каррагер және Стивен Джеррард сияқты жаңа жұлдыздар плеядасын тәрбиеледі. Қаланың ең көне футбол клубы – «Эвертон» да 1970-ші және 1980-ші жылдардағы жетістіктерден үлесін алды. Клуб соғыстар арасындағы және 1960-шы жылдардағы табысқа толы кезеңдерді басынан өткерді, бірақ 1970 жылы лига титулын жеңгеннен кейін 14 жыл бойы ең маңызды кубокты ұта алмады, бірақ 1954 жылдан бері сақтап келген Бірінші дивизиондағы орнын жоғалтпады. Содан кейін 1984 жылы «Эвертон» Говард Кендаллдың басшылығымен ФА кубогын жеңіп алды, ол бұрын клубтың ойыншысы болған еді. 1985 жылы лига титулын жеңумен қатар клубтың алғашқы Еуропалық кубогы – Еуропа Кубок иелері кубогы да жеңіліп алынды. 1986 жылға қарай қаланың екі клубы Англиядағы жетекші клубтар ретінде бекітілді, себебі «Ливерпуль» лига чемпиондары атанды, ал «Эвертон» екінші орынды иеленді, сонымен қатар екі команда ФА кубогының финалында кездесіп, «Ливерпуль» 3:1 есебімен жеңіске жетті. 1980-ші жылдардың ортасында «Эвертон» құрамында сол кездегі Англия лигасындағы ең жоғары бағаланған футболшылар бар еді: қақпашы Невилл Саутхолл, қанат шегіндегі ойыншы Тревор Стивен, шабуылшылар Грейм Шарп және Энди Грей, сондай-ақ Грейдің ізбасары Гари Линекер. «Эвертон» 1954 жылдан бері Англия футбол чемпионатының жоғары лигасында үздіксіз ойнап келеді, бірақ 1987 жылғы лига титулынан бері олардың жеңіп алған жалғыз маңызды кубогы 1995 жылы ФА кубогы болды. «Эвертон» 1987 жылы тағы бір лига титулын жеңіп алды, ал «Ливерпуль» екінші орынды иеленді. 1989 жылғы тағы бір Мерсисайд ФА кубогының финалында «Ливерпуль» «Эвертонды» 3:2 есебімен жеңді. Бұл матч Хиллсборо трагедиясынан кейін бес апта өткен соң өтті.
1990 жылдар
1993 жылы ақпанда Джеймс Булгерді он жасар Джон Вейнаблс пен Роберт Томпсон өлтірген кезде Хиллсборо трагедиясына ұқсас ұлттық қайғы мен ошаңдық толқыны болды. Екі бала сол жылдың соңында қылмыстық жауапкершілікке тартылып, мерзімі шексіз ұстауға кесілді. 1990-жылдары 1980-жылдары басталған қаланың жаңаруы жалғасты. Бұл процесс 2020 жылы да жүріп келеді.
Жақында болған тарих
Тоқсан ортасынан бері жалпы экономикалық және азаматтық жаңару жүріп келеді. Ливерпуль экономикасы ұлттық орташа көрсеткіштен жылдам өсті, ал қылмыс деңгейі Англия мен Уэльстің көптеген басқа да қалалық аймақтарынан төмен болды. Мерсисайдтағы хабарланған қылмыстар саны көрсеткіші ұлттық орташа деңгеймен салыстырылады – бұл қалалық аймақ үшін ерекше төмен көрсеткіш. Соңғы жылдары қала мәдени тартымдылықтарына баса назар аударды. Туризм Ливерпуль экономикасының маңызды факторына айналды, ол «The Beatles» және «Merseybeat» дәуірінің басқа топтарының танымалдылығын пайдаланды. 2003 жылдың маусым айында Ливерпуль Ньюкасл және Бирмингем сияқты басқа британдық қалаларды басып озып, 2008 жылға Еуропаның мәдениет астанасы атағын жеңіп алды. Қаланың өзен жағалауы 2004 жылы Дүниежүзілік мұра ретінде тағайындалды, бірақ 2021 жылы одан бас тартылды. 2005 жылдың қазан айында Ливерпуль қалалық кеңесі Уэльстегі Капель Селиннің суға батқандығы үшін ресми түрде кешірім сұрады. 2007 жылдың қазан айында Ливерпуль мен Лондон CWU ресми ереуілі аяқталғаннан кейін, жалақы, зейнетақы және жұмыс уақыты мәселелері бойынша Royal Mail компаниясымен келіспеушілікке байланысты маусымнан бері жалғасып келе жатқан спонтанды ереуілдерді жалғастырды. 2021 жылдың 11 қарашасында Ливерпуль әйелдер ауруханасының сыртында таксиде жарылғыш құрылғы жарылды. Бұл террористик шабуыл деп танылды.