Стеван Дедижер: Югослав ғалымы және бизнес-интеллектуалының іргесін қалаушы

Кіріспе

Югослав ғалымы (1911–2004)

Стеван Дедижер (25 маусым 1911 – 13 маусым 2004) – югослав ғалымы және бизнес-интеллектуальдылықтың негізін салушы.

Өмір

Стивен Дедижер Босния және Герцеговинаның Сараево қаласында Милица Дедижер мен Джефто Дедижердің отбасында дүниеге келді. Ол Италияның Рим қаласында орта мектепті бітіріп, 1930 жылы Коннектикут штатының Уотертаун қаласында Тафт мектебін аяқтады. 1934 жылы Принстон университетінде физика мамандығы бойынша білім алды. Питтсбургте және Нью-Йоркте, кейін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Югославияда журналист болып жұмыс істеді. Дедижер 1942-1945 жылдар аралығында американдық армияда 101-ші әуе десанттық дивизияда парашютист ретінде қызмет етті. 1944 жылдың желтоқсанынан 1945 жылдың қаңтарына дейін Арденн шайқасында Бастоньде орналасты. Генерал Эйзенхауэр мен оның штабының қолдағанда 101-ші және 82-ші әуе десанттық дивизиялары ғана жақын маңдағы аймақта болды. Екі дивизия да ауыр қиындықтарға тап болды, және шамамен 24 000 американдық әскери қызметкер қаза тапты, себебі 1945 жылдың қаңтар айының соңында ауа райы жақсарғанға дейін "Бастоньнің қаһарлы жауынгерлеріне" ешқандай көмек жеткізіле алмады. Дедижердің ағасы Владимир Дедижер Югослав партизандары үшін күресті және соғыстан кейін Титоның өмірбаясын жазды. Дедижер серб коммунисі болды, оны Стратегиялық қызметтер басқармасы (OSS) оккупацияланған Югославияда жұмыс істеу үшін тартқан, бірақ кейіннен ол АҚШ-қа журналист ретінде жіберілген Коминтерн шпионы деген қорытындыға келгеннен кейін босатылды. 1949 жылы Стивен Дедижер Белград ядролық институтында зерттеуші ретінде Белградқа оралды. 1952 жылдан 1955 жылға дейін институт директоры болды, бірақ 1954 жылдан бастап ол Югославияның саяси лауазымдарынан біртіндеп шеттетілді және 1950 жылдардың соңында оның жұмыс жағдайлары нашарлағанын байқады. 1961 жылы Югославиядан кетуге рұқсат алған Дедижер Швецияға көшуге дейін Даниядағы Нильс Бор институтында бір жыл жұмыс істеді. Ол Швецияның Лунд университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды және Лунд университетінің физика факультетінде қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін университетте Ғылыми саясат институтын құрды. Ол өзінің Ph.D. студенті Ханс Хедин және шведтік Docere Intelligence AB фирмасымен бірге шведтік BISNES (Business Intelligence & Strategy Network Scandinavia) желісінің негізін қалаушылардың бірі болды. Стивен Дедижер осы саладағы қызметі үшін SCIP марапатына ие болды. Косоводағы әуе соғысы кезінде Дедижер Дубровникте тұрып, Балқанда шамамен 45 ай өткізген АҚШ армиясының подполковнигі Рэндольф Хэмптонмен дос болды. ЛТК Хэмптон Косовоға соғыстан кейінгі операцияларға жіберілетін алдын ала топтың құрамында Дубровникте болды. Сол айларда Дедижер ЛТК Хэмптонмен кездесіп, оның 101-ші әуе десанттық дивизиясындағы жылдарымен қатар Балқандағы соғыстың тарихи, саяси және әлеуметтік салдарларын да талқылады. ЛТК Хэмптон және Норвегияның ЕҚЫҰ-ның адам құқықтары жөніндегі өкілі Кэтрин Андерсен Дубровник қаласының ескі бөлігіндегі Марко Поло мейрамханасында Дедижердің 88 жасқа толуын тойлады. Стивен Дедижер Хорватияның Дубровник қаласындағы үйінде қайтыс болды.

Stevan Dedijer was born in Sarajevo, Bosnia and Herzegovina to Milica Dedijer and Jefto Dedijer. He attended secondary school in Rome, Italy, and graduated from the Taft School in Watertown, Connecticut, in 1930. He earned a degree in physics at Princeton University in 1934. He worked as a journalist in Pittsburgh and New York City and later, after World War II in Yugoslavia. Dedijer served in the American army as a paratrooper in The 101st Airborne Division from 1942 to 1945. He deployed into Bastogne during the Battle of the Bulge from December 1944 through January 1945. General Eisenhower and his battle staff had only the 101st Airborne and the 82nd Airborne in the immediate area to hold back the German offensive. Both divisions endured great hardship, and nearly 24,000 US military died, since no supplies were able to reach the "Battered Bastards of Bastogne" until the weather improved at the end of January 1945. Dedijer's brother Vladimir Dedijer fought for the Yugoslav Partisans, and was Tito's biographer after the war. Dedijer was a Serbian communist recruited by the Office of Strategic Services to work in occupied Yugoslavia, but OSS later released him after it concluded that he was a Comintern spy sent to the United States to work as a journalist. In 1949 Stevan Dedijer returned to Belgrade as a researcher at the Belgrade Nuclear Institute. From 1952 to 1955 he was director of the Institute, though from 1954 he was gradually removed from Yugoslav political positions and he found his work conditions deteriorating throughout the later 1950s. Given leave to leave Yugoslavia in 1961, Dedijer spent a year at the Niels Bohr Institute in Denmark before moving to Sweden. He was awarded a Honorary PhD from the University of Lund in Sweden, and after a short time at Lund University's Physics Department founded the Research Policy Institute at the University. He was a co founder of the Swedish Intelligence Network BISNES (Business Intelligence & Strategy Network Scandinavia) together with his Ph. D student Hans Hedin and the Swedish Intelligence firm Docere Intelligence AB. Stevan Dedijer was awarded the SCIP Meritorious Award for his services in this field. During the air war in Kosovo, Dedijer lived in Dubrovnik and befriended Lieutenant Colonel Randolph Hampton, US Army who had spent nearly 45 months in the Balkans. LTC Hampton was in Dubrovnik as part of an advance party which would deploy into Kosovo for post war operations. During those months, Dedijer would meet LTC Hampton and review not only his years with the 101st ABN Division, but the historical, political and social ramifications of the war in the Balkans. LTC Hampton and Cathrine Andersen, a Norwegian OSCE human rights representative, hosted Dedijer's 88th birthday at the Marco Polo Restaurant in Old Town Dubrovnik. Stevan Dedijer died at his home in Dubrovnik, Croatia.