Кіріспе

Руденс – римдік автор Плауттың пьесасы. Оның аты латын тілінен аударғанда "Арқан"; ал ағылшын тілінен аударғанда "Кеме апаттануы" немесе "Балықшының арқаны" деп аталады. Бұл – римдік комедия, онда қарақшылар әке-шешесінен ұрлаған Паластра атты қыз, ирониялық түрде, оның құтырған адамы Лабрак арқылы әкесі Демонмен қайта табысады. Оқиға Солтүстік Африкадағы Кирине жағалауында өтеді, бірақ кейіпкерлер Жерорта теңізінің төңірегіндегі қалалардан, ең бастысы Афинадан келген. Пьесаның жазылған мерзімі белгісіз, бірақ пьесадағы музыкалық бөлімдердің орташа санына қарағанда, ол шамамен б.з.д. 200 жылға жататын Плауттың орта шағына тиесілі болуы мүмкін.

Көрініс

Бұл көріністе вилланың кіреберісі және оның қасында ғибадатхана, ал оның алдында құрбандық тақтасы көрсетілген. Көрерменнің сол жағында қалаға қарайтын жол, ал оң жағында теңізге қарайтын жол бар. Сахнаның шеткі бөліктері қамыстар мен басқа да өсімдіктермен қалыңдауы керек.

Алдын ала сөз

Руденс Арктур жұлдызының бейнесін сомдайтын актермен таныстырылады. Арктур көрермендерге Юпитердің ізгілерді қорғайтынын және пайда үшін жалған ант бергендерді жазалайтынын еске салады. Одан кейін, олар енді естіп тұрған пьесаның Дифилдің туындысы екенін, ал оқиға Кирине (Солтүстік Африка) қаласында өрілетінін түсіндіреді. Алдарындағы вилла – Афина азаматының, шет елде жүрген ескі адамға тиесілі. Оның қызы кішкентай кезінде жоғалып кеткен. Ол, бір зұлым дүкенші қызды сатып алып, Киринеге алып кеткенін, ал онда бір афиналық жігіт оған ғашық болып, оны сатып алу үшін 30 мина төлегенін айтады. Бірақ, содан кейін дүкенші сицилиялық адаммен кездесіп, оны ант бұзуға және оны тағы бір қызбен бірге Сицилияға алып кетуге көндіреді. Мұнда олар оған проституция арқылы көп ақша табуға тиіс болған. Ол, көрермендер көріп отырған ғибадатхана Венераның ғибадатханасы екенін түсіндіреді, онда дүкенші жігітті таңғы асқа шақырған. Арктурдың кемеге отырған сәтінде, ол дауыл көтеріп, оларды кеме апатқа ұшыратып жіберді. Қыздар шағын қайықпен қашып құтылды және қазір жағажайға жақындап келеді.

1-ші акті

1 Құл Скепарнио Демонның үйінен шығады және түнде үлкен дауыл болып, шатырдың барлық черепицаларын (плиткаларын) ұшырып кеткенін айтады. 2 Плесидипп атты жас жігіт үш досымен келеді. Ол портта пәкірді ұстауға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталғаны үшін кешірім сұрайды және Венера ғибадатханасына дұға етуге баратынын мәлімдейді. Ескі афиналық Демон Скепарнионы шақырады. Скепарнио қожайынына ерсілі-қарсылық танытады, бірақ ол оған қарсы тұруға күші жетпейді. Плесидипп Демонға сәлемдеседі. Скепарнио мен Плесидипп арасында аз-кем әңгімелескеннен кейін, соңғысы Демоннан Лабракс жақында Венера ғибадатханасында көрініп-көрінбегенін сұрайды. Ол сондай-ақ Лабракс екі қызды әкелгенін айтады, олар кейіннен Ампелиска және Палестра есімдерімен танылады. Кенеттен Демон кеме апатына ұшыраған екі адамды байқайды, олар жағалауға жүзуге тырысады; Плесидипп бірден достарымен бірге олардың бірі Лабракс болуы мүмкін деген үмітпен кетеді. Скепарнио кетіп бара жатқанда, екі қызды алып бара жатқан қайықты көреді. Ол қыздарды толқындар ұрып-соғып, кейін теңізге лақтырып тастағанын сипаттайды. Демон Скепарниоға егер ол қожайынының есебінен тамақтанғысы келсе, шатырды жөндеу үшін саз бен қамыс жинау жұмысына қайта оралуы керек екенін қатаң айтады. 3 Келесі көрініс Палестрамен басталады, ол өзінің жағдайына қайғырып отыр; ол бейтаныс елде, ал құдайлар оны теріс жазалады. Егер оның серігі Ампелиска онымен бірге болғанда, оның азапты жағдайы одан да қиын болар еді деп ойлайды. 4 Жақын жерде Ампелиска да осылай күйзеліске ұшырады. Ол өлуді қалайтынын және өмір сүруге себебі жоқ екенін айтады; алайда, досының тірі болуы мүмкін деген үміт оны жалғастыруға итереді. Ампелисканың ой-шағылысы оның дауысын естігенде тоқтатылады. Бір кезде қыздар бір-бірінің дауысын естігендерін түсінеді де, соларға қарай жүреді. Ақырында екі қыз бір тасқа айналып, қуанышпен қолдарынан ұстасып кездеседі. Қыздар жақын жерде ғибадатхананы ғана көреді, сондықтан сол бағытта баруды шешеді. Ғибадатхананың сыртында қыздар құдайға аяушылықпен дұға етеді (олар осы кезде ғибадатхананың қай құдайға тиесілі екенін білмейді), олардың дауысы соншалықты жоғары естіледі, діни қызметкер Птолемократия сыртқа шығады. 5 Діни қызметкер әуенмен, олардың кеме апатына ұшырағанын ескермей, неге ғибадатханаға мұңдық киіммен келгендерін сұрайды. Алайда, Палестраның мейірімділік пен көмек сұрауы оның рухын жұмсартады, және ол өзін күтуге жеткілікті қаражаты жоқ екенін айтқаннан кейін, қыздарға көмектесуге міндетті екенін және оларды ғибадатханаға шақырады.

2-ші акті

1 Балықшылар тобы сахнадан теңізге қарай жүзіп, өздерінің кедей өмірлері туралы ән айтады. 2 Сол сәтте Плезидипптің құлы Трахалио келіп, балықшылардан қожайынын көрген-білмегендерін сұрап, келекелейді. Олар Плезидипп пен Лабраксты көрмегендерін айтып, кетеді. Лабракс пен Плесидипп табылмағандықтан, Трахалио қожайынды сукметан алдаған деген тұжырымға келеді; Трахалио мұны алдын ала айтқандығын және ол - күрәзәші екенін күлкілі түрде жариялайды. 3 Трахалио ғибадатханаға бара жатып, діни қызметкерден ақпарат алу үшін, жақын маңдағы бір үйге (Деймонның) су алуға бара жатқан Ампелискаға кіреді. Трахалио қызды танитынын, ал Ампелиска оны танитынын айтады; олар достық әңгімеге кіріседі, Трахалио қожайыны табылмайтынын және Лабракстың оны алдағанын түсіндіреді. Өзінің эгосын қозғай отырып, Ампелиска да оның болашақты болжаушы екенін айтады, әрі қарай әзіл-оспақ жасайды. Ампелиска Паластраның өзімен бірге болғанын айтады, оның аты аталуы Трахалиоға оны қожайынының қызы деп айтуына түрткі болады. Әңгіме жалғасады, өйткені Трахалио, әрине, бірақ тәтті, Ампелискамен флирт жасайды, ол, әрине, мақтанып, ұқсас жолдармен жауап береді; бұл одан әрі әзіл береді: Плесидипп Паластраны (Трахалионың айтуынша, оның қызы) сатып алу шарттарын келіссөздер жүргізген кезде, Трахалио Лабракстың басқа қызы және Паластраның досы Ампелискамен қарым-қатынас құрып жатты. Трахалионың ақыл-ойы көп ұзамай айқын көрінеді, Лабракстың Плесидипппен қалай ұсталмағанын түсіндіру үшін өте күрделі логикалық аргументті түсіндіреді. Бұл көріністің соңында Ампелиска Паластраның қайғысы кеме апатынан кейін оның ата-анасына сәйкестендіруге болатын заттарды қамтитын сандықты жоғалтуымен байланысты екенін айтады; бұл кейінірек пьесада өте маңызды болады. Трахалио сахнадан шығып, ғибадатханаға кіріп, Паластрамен сөйлеседі. 4 Ампелиска өз жұмысын жалғастырып, су алу үшін вилланың есігін қағып алады. Скепарнио, Демонның құлы жауап береді және әйелді көруге қуанады құлдың мінез-құлқы емес, сондықтан тағы бір әзіл-сықақ көзі. Ол қызына кешке қайтадан келіп, онымен сөйлесудің жақсырақ болатынын айтады. Ол өз жұмысын аяқтауды қалайтын Ампелисканың өте суық қабылдауында. Сцепарнио өзінің діни қызметкер екенін және Ампелисканың өзі қалаған нәрсесін алу үшін онымен жақсы сөйлесуі керектігін айтады. Ақырында, дау-дамайдан шаршаған Ампелиска қалаған нәрсесін жасауға келіседі, сондықтан Сцепарнио оның құмырасын суға толтыру үшін қашады. Алайда, ол кеткеннен кейін Ампелиска теңізге қарап, жағалауда екі адамды байқайды, оларды бірден Лабракс және оның досы Шармид деп біледі. Ол қорқып, Паластраға хабарлап, қауіпсіз жерге қашу үшін ғибадатханаға қайтты. 5 Осы арада Скепарнио Ампелисканың өзін қатты жақсы көретіндігіне сенімді болып, толған құмырамен оралады. Ол қызды көрмесе, ол оны жасырып жатқандай ойнайды, оның көңіл-күйі одан да қышқыл болмас бұрын, іздеуден шаршағанша. Алайда, ол ыдысты сәнді етіп, қараусыз қалдырғандықтан үлкен қиындыққа ұшырайды деп уайымдап, оны ғибадатханаға өзі алып кіреді. 6 Басты назар Лабракс пен Шармидке ауысады. Олар біршама уақыт бойы бір-бірін кінәлап, бір-бірін айыптап, қазіргі жағдай үшін таласып жатыр. Олар қыздардың екеуі де өліп қалған деп күдіктенді және Плесидипп Паластра үшін депозит төлегендіктен, бақытты болмайды деп күдіктенді. 7 Кенеттен олар ғибадатханадан шығып бара жатқан Степанды кездестіріп, неге екі әйелдің сол жерде жылап тұрғанын аңғарады. Мұны естіген Лабракс Скепарниодан олар Ампелиска мен Палестра екенін біліп, жауап алады. Оның үнемі жауап беруі Скепарнионы ренжітеді, содан кейін Лабракс оларға тұру үшін орын бере ала ма деп сұрады. Скепарнио міндетті емес, бірақ олардың киімдерін кептіруге ұсыныс жасайды - Шармида бас тартады. Сцена Шармида баспана іздеп ғибадатханаға кірген кезде аяқталады.

3-ші акт

1 Көп ұзамай, Демон өзінің вилласынан шығады, ол арманына түсіндіреді, оған маймыл шабуыл жасады, ол бір құланшақтың ұясына жету үшін ағашқа көтерілуге тырысты, өйткені ол маймылға саты бермеді; осы кезеңде аудитория сияқты ол түстің не екенін білмеді. 2 Демон ғибадатхананың ішінен қатты шу естіп, Трахалионың сыртқа шығып, түсінбейтін көмек сұрап айқайлағанын көрді. Трахалио Даэмонға истерикалық түрде жақындап, сол күрделі жолмен көмек сұрап жалбарынады, бірақ соңынан ешқандай мағынасы жоқ. Ақырында ол ғибадатханада екі қыз бен діни қызметкерге шабуыл жасалғанын түсіндіреді; ол бұл туралы кеңейтіп, бір адамның (көпшілікке Лабрак деп белгілі) қыздарды алып кетуге тырысатынын түсіндіреді. Демон әдепті адам болғандықтан, екі мықты құлды, Турбалий мен Спараксты, ғибадатханаға барып, оларға көмектесуге шақырады; Палестра мен Ампелиска ғибадатханадан шығады. 3 Паластра өзін қауіпсіз деп ойлаған суфьердің табатынын білгеннен кейін, өзі мен Ампелисканың болашағы қандай болатынын сұрайды; ол тағы да олар өлгені жақсы деп мәлімдейді. Кенеттен қыздар Трахалиоға назар аударады, оларға үміт береді; алайда, Трахалионың уәделеріне қарамастан, екі қыз да өздерін өлтіруге ниетті екендерін айтады. Трахалио қыздарға ғибадатхананың сыртындағы құрбандық үстелінде күтуге айтады, онда ол және Венера олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Ампелиска осы қорғаныс үшін Венераға дұға етеді, оған Трахалио қосылады, ол құдайдан екеуіне де көмектесуін сұрайды. 4 Содан кейін Даэмонс, Лабраксты әкелген Турбалий мен Спаракс ғибадатханадан шығады. Демонның басқа, әлдеқайда зорлық-зомбылық жағы көрінеді: ол Лабраксты қорлайды және құлдарының біріне оны ұрып-соғуды тапсырады. Дегенмен, Лабракс қарсылық білдіріп, Демондарға кек алуын және қыздар, кем дегенде, өз елінің заңы бойынша, оның меншігі екенін айтады. Алайда Трахалио сөзге араласып, егер Кирень судьясы шақырылса, қыздарды босатып, Лабракс өмірінің қалған бөлігін түрмеде өткізсін деп келісетінін айтады. Лабракс құлдың онымен айтысқанына қатты жауап береді, Демондармен сөйлесуді жалғастырады. Дегенмен, Трахалио мен Лабрактың арасындағы алмасуды ұнататын көрінеді, Демонс суминге құлмен айтысын жалғастыруды бұйырады. Ақырында Лабракс өзінің шешімінде жеңіледі және Трахалиомен сөйлеседі, ол қыздардың тіпті кішкене ғана қолын тигізуі оны ұрып-соғумен аяқталады деп қорқытады. Әдеттегідей ашкөз Лабракс Трахалио қыздарды алады, бірақ ол төлеуге дайын болса ғана, ал Венера егер төлеуге дайын болса, оларды ала алады деп мәлімдейді. Демонс Венераның суицидке ақша беруіне ашуланып, оны тіпті кішкене қылмыс жасаса да зорлық-зомбылықпен қорқытады. Кенеттен Трахалио қыздардың бірі грек екенін және ата-анасы афиналық екенін айтады, бұл Демонды қызықтырады, ол оның өзімен бірдей ұлтты екенін түсінеді. Бұл оның жоғалған қызы туралы естеліктерін қайтарады, ол оны қарақшылар ұрлаған кезде ол үш жаста болған және егер ол әлі тірі болса, қазір Паластра сияқты қарт болар еді (Паластра оның қызы екенін әлі түсінбейді). Трахалио одан кейін Лабракс пен оның адал екенін анықтау үшін, олар қылмыстар үшін қамшылаудан қалған жүндерді бір-бірімен салыстыру керектігін айтады; ол Лабракстың арқасы жауынгерлік кеменің тырнақтарынан гөрі көбірек жүндермен жабылғанын және оның бөтелке жасаушы өзінің өнерін орындай алатындай тегіс болатынын айтады. Лабракс қауіп-қатерге назар аудармайды және ол Венераның жауы болғандықтан, Вулканды (от өкілі) алуға ниетті екенін айтып, виллаға барады. Екі құлдың бірі күлдіріп, үйде от болмайды деп айтады, өйткені оларға құрғақ інжірден басқа ештеңе жеуге болмайды. Бұл ескерілмейді, ал Лабракс қыздарды өлтіру үшін от жағу жоспарын түсіндіреді; Демонс Лабраксты оның орнына өртеп жіберуге кеңес береді. Трахалио Лабракстың Паластраны сатып жіберген қожайыны Плезидипппен кездесу үшін кетуге шешім қабылдайды; оның шығуы баяу, өйткені ол Даэмонға Лабраксты мұқият бақылап отыруды үнемі еске салады. 5 Трахалио кеткеннен кейін, Демонс Лабракспен ойнайды, оны қыздарға барып, қол тигізуге шақырады. Бұл біраз уақытқа созылады, сосын Демон өзінің құлдарынан бірін, Турбалионы, виллаға екі доп әкелуге жібереді. Қайтып оралғанда, Демонс құлдарды сумингтің айналасына мұқият орналастырады, оларға шүберектерді қалай ұстауға болатынын нұсқау береді, оларға кез келген қол тигізу әрекеті олардың өліміне әкелетінін айтып, оған кетуге рұқсат етілмейтінін айтады. Демон...

4-ші акт

1 Демонс өзінің вилласынан шығады, тағы да солоквивте, екі қызды құтқаруда қандай жақсы жұмыс істегенін және оның қорғауындағы екі қызды қаншалықты әдемі деп санайтынын айтады. Бұл оның адалдыққа күмәнданып, оны мұқият бақылап отырған әйеліне әкеледі. Ол өзінің құлы Грипп туралы айтады, ол балық аулауға соңғы түні жіберген балықшы. Ол кешігіп келеді, ал Демон дауылдың күштілігін ескерсек, ол бірдеңе ұстап алған шығар деп күмән келтіреді. 2 Ал енді ол ауын артына көтеріп жүрген Гриппке қарайды. Алайда ол көп ұзамай өзінің аусы ауыр екенін, өйткені ол Нептунның сыйы және одан әрі, ол бірде-бір балық ұстамағандығын айтады. Грип өз құлшынысының арқасында бағалы аумен қалай жарылқағанын түсіндіреді, содан кейін ол аулаған нәрсе - сабандық ағаш екендігін айтады. Оның салмағы соншалық, ол алтынға толы деп санайды және ол өз бостандығын сатып алып, бай және әйгілі бола аламын деп ойлайды. Ол оны жасыру үшін багажникті сүйреп шығарады. 3 Трахалио оны шақырады. Грипп балық іздеп келгенін болжағанына қарамастан, Трахалио аудың мазмұнын мұқият қарап отырып, онымен сөйлесуді қалайтынын айтады. Трахалио Грипптың аулауына қызығушылығын түсіндіре бастайды. Трахалио сандықтың иесін білетінін және оны қайтару керектігін түсіндіреді. Грипп оны ескермейді, ол қазір оның меншігі деп айтады. Ол өз ісіне балықты мысалға келтіріп түсіндіреді: - теңіздегі балық ешкімге тиесілі бола алмайды, бірақ ол ауланса, балықшының меншігі болып табылады. Трахалио өзінің ақыл-ойының тез екенін көрсетіп, егер ол дұрыс болса, сандық Гриппен бірдей оның да екенін айтады. Аргумент Trachalio талаптары бойынша, ағаштан жасалған суретті балықпен бірдей етіп қарастыруға болатынын талап еткен сайын, түсініксіз болып келеді, оған Грипп суретті балықтан жасалған суретті суретті суреттен жасалған суретті балықпен теңеуге болады деп жауап береді. Трахалио айтыстан шаршап, оның орнына Грипке тән шешім қабылдау үшін төреші іздеуді ұсынады, ол соғысты тартуды ұсынады, бұл идеяны Трахалио қатты жек көреді. Трахалио Грипусты ұрып-соғумен қорқытады (егер соңғысы әлдеқайда күшті болса да); Грипустың осындай қорқытуы оны тез арада кері қайтарып, 50:50 үлестіруді ұсынады. Трахалионың ағаштың діңін алып кетуге тырысуы одан әрі дау-дамайға әкеледі; Грипп тез арада беріліп, Трахалиомен бірге жүру үшін ақыл-ойы жетпейді. Гриппстің сүйекті ойлау арқылы жеңуге тырысуы, егер Трахалио оны сүйекпен қалдырса, ол қылмысқа қатысы жоқ екенін білдіреді. Ақырында Трахалио көрші виллада тұратын адам (Деймон) төреші ретінде әрекет етуі керек деп ұсынады; Грипп өз алдына қожайыны онымен бірге болады деп ойлап, қазір ағаштан айырыла алмайтынын айтады. 4 Сцена вилланың кіреберісінде өтеді, онда қызғаныш әйелі Демонды қыздарды үйден шығаруға мәжбүр етеді. Ампелиска мен Палестра тағы да үмітсіз. Грипп пен Трахалио виллаға келіп, Демонмен кездеседі, бірақ Грипп Демонның құлы екенін естігенде, Трахалио таңғалады. Алайда, ол Дэймонмен сыпайы сөйлеседі, сәлем береді, содан кейін таңғаларлықтай, олардың қожайыны және құлы болудың қаншалықты керемет екенін айтады. Гриппус пен Трахалио әңгіменің өз жағын бірінші айту үшін балалық жарысқа түседі. Аудиторияның (және Гриппустың) таңғалуы үшін, Демон Трахалиоға бірінші сөйлеу құқығын береді. Демондар бұл тамашаны күлкілі оқиға ретінде көріп, екі жақтың да ақыл-ойына пікір білдіріп, әрқайсысының қорлауларына күліп отыр. Трахалио оқиғаны жалғастырып, ол багаждықта ештеңе талап етпейтінін және оның орнына Паластраға бір затты қайтаруды қалайтынын айтады. Демондар бірден қорапты өзіне беру керектігіне келіседі, Гриппустың алтын болуы мүмкін деген өтінішіне қарамастан. Алайда, қыздарға деген абсолютті адалдықты көрсетіп, ол Гриппусқа ақшасы жоқ болса да, багажниктен алған нәрсе үшін алтынмен төлейтінін айтады. Трахалио содан кейін Паластраны қорапты танитындай етіп, оның дұрыс екеніне көз жеткізуді ұсынады; Грип қайтадан наразылық білдіреді. Демон Трахалиодан әңгімені қайтадан түсіндіруді сұрайды, бұл өте көңілді, тіпті Грипптің үзілісімен. Ақырында, Грипс сандықты Демонға береді, бірақ қыздарға тиесілі емес нәрселерді алып қалуы керек. Демон қыздардан сандықты сұрап, сандықта жәшіктер сақталған ба деп сұрайды. Олар оны растайды, ал Грип циникалық, олар тіпті оған қарамағандығын айтады. Палестра Дэймонға сандық пен қораптың ішіне қарауға, ал ол барлық мазмұнын сипаттауға кеңес береді. Палестра қорапты таниды, ол ата-анасы осын...

5-ші акт

1 Лабракс кіреді, бақытсыздығына шағымданып. Ол ғибадатханаға барып, қалған құлы Ампелисканы алып кететінін айтады, кемінде ештеңесі де жоғалмасын үшін. 2 Грип сыртқа шығып, құрбандыққа қажетті темір түкірттің тозаңын сүрте бастайды. Ол жолшыбай портфельді тауып алғаны үшін ешқандай сыйлық алмағанын және иесін іздеп жарнама жасамақшы екенін айтады. Лабракс мұны естіп, портфель табылғанына қуанып, Грипке осы туралы сұрақ қояды. Грип оны үлкен сыйлыққа сол жерге апаруды ұсынады. Келіссөздерден кейін Лабракс жақын жердегі құрбандық тасына оған төлейтініне ант етеді. Бірақ Грип ішке кірген соң Лабракс сөзін орындамайтынын жариялайды. 3 Демонс пен Грип шығады, Лабракс Демонске Паластраның әкесімен бірге тұруына қуанышты екенін айтады, төлемсіз. Грип енді Лабракстан сыйлығын талап етеді, бірақ Лабракс төлеуден бас тартады. Мұны естіген Демонс Лабраксты төлеуге талап етеді. Гриптің үнемі араласуына қарамастан, Демонс Лабракспен келісімге келеді: Лабракс ақшаны төлейді, жартысы Ампелисканың бостандығы үшін қайтарылады, ал жартысы Грипке беріледі, ол осы ақшаға бостандық сатып алады. Ол Лабраксты өзімен бірге тамақтануға шақырады, Лабракс келіседі. Олар үйге кіреді.

Бір ойынның екі түрі бар ма?

Оның ұзақтығы мен әңгімесіндегі кейбір сәйкессіздіктерге байланысты, "Руденс" пьесасы екі грек пьесасының сюжеттерін біріктіреді деген пікір айтылған. Осы теория бойынша, пьесаның бірінші бөлігі мифологиялық сілтемелерге және қайғылы монодияға толы Дифилдің пьесасынан алынған. Бұл пьесада жас жігіт пәкірге тап болғанда, оны келісімшарт бұзылғандықтан сотқа береді, қыздың еркін туғаны туралы ештеңе айтылмайды. Сцепарнио, Ампелиска, Шармид және Венераның жындысы маңызды рөл атқарады, ал оқиға Солтүстік Африкадағы Кирена қаласында өтеді. Екінші бөлігі (осы пікірге сәйкес) басқа автордың пьесасынан алынған, онда кеме апаты да бар, бірақ ол міндетті түрде Солтүстік Африкада болмауы мүмкін. Екінші пьесада Демонның басқа құлы сандықты табады, кеме апатына ұшыраған қыз Демонның қызы деп танылады, ал жас жігіт Демонның туысы екені анықталады. "Руденс" пьесасының екінші бөлігі басқа стильде, мифологиялық сілтемелерден мүлдем құрылаған, бірақ Трахалионың 4.6-шы актідегі қайталап айтатын "licet" және 4.8-ші актідегі "censeo" сияқты сөздермен толы. "Руденс" пьесасының екі бөлігінің арасындағы бір сәйкессіздік – 3.6-шы актіде Трахалио Плесидипптің үш досын әкелуге жіберіледі, бірақ ол оны істемейді. Пьесадағы осы қарама-қайшылықтарды түсіндірудің тағы бір теориясы – Плауттың өзі Дифилдің грек тіліндегі түпнұсқасына Сцепарнио, Ампелиска және Шармид кейіпкерлерін қосып қойған болуы мүмкін. "Руденс" пьесасымен ұқсас тақырыпты қамтыған тағы бір пьеса – Плауттың фрагментарлық "Видуляриясы", оның атауы видулус немесе кемеде жүретін қораптан алынған, онда кеме апатына ұшыраған қыздың кім екенін дәлелдеуге қажетті белгілер сақталған. "Видулярия" пьесасы "Руденс" пьесасының бірінші бөлігіне қарағанда екінші бөлігіне көбірек ұқсайды. Пьеса туралы жазған мақаласында Каталин Дер былай дейді: "Видулярияда сицилиялық және Венераның жындысы, Ампелиска мен Сцепарнионың рөлдері жоқ". Дегенмен, кеме апатына ұшыраған қыз Венераның ғибадатханасында пана табады.

Қыздар теңізден қашып құтылып кетеді

Пролог; 1.1–1.2 (1–184 жол) акт: iambic senarii (181 жол)
Арктур жұлдызы сахнаны таныстырады және ол дауылды қалай тудырғанын айтады (83-жол). Демонның құлы Скепарнио дауылға шағымданады. Жас жігіт Плесидипп Дэймоннан Лабраксты көрген-көрмегенін сұрайды. Кенеттен Дэймон жағажайда екі адамды көреді. Скепарнио екі қыздың қайықпен жағаға жақындап келе жатқанын көреді. 1.3–1.5 (185–289) акт: полиметриялық ән (105 жол)
Палестра мен Ампелиска әртүрлі өлшемдерде алдымен жеке-жеке, содан кейін бірге қайғылы ән айтады. Өлшемдері: рейциан, ямбик, бакхиак, анапест, кретик және трохай. Мейірімді діни қызметкер оларды бакхиак өлшемінде ән шырқап қарсы алады, бұл лайықты өлшем. 2.1–2.3 (290–413) акт: iambic septenarii (123 жол)
Бірнеше балықшылар сахнадан өз тағдырлары туралы ән айтады. Трахалио (Плесидипптің құлы) олардан Лабракс немесе Плесидиппті көрген-көрмегендерін сұрайды. Содан кейін ол Ампелискамен кездесіп, онымен әдемі сөздерге тартылады. Ол оған әпкесінің жоғалған саяхат сөмкесі туралы айтады. 2.4 (414–441) акт: трохаикалық септенарлар (28 жол)
Ампелиска Скепарниодан су сұрайды. Скепарнио онымен ашықтан-ашық әдемі сөздерге тартылып, ақырында оған су әкелуге келіседі.

Лабракс қыздарды тауып алады

Екінші акт. (жалғасы) – 2.6 (442–558): iambic senarii (109 жол)
Ампелиска пәкір Лабракс жақындап келе жатқанын көріп, ғибадатханаға қашады. Скепарнио оның жоғалып кеткенін байқап, таңғалады және су құмырасын өзі ғибадатханаға апарып қояды. Ол ішке кіргенде, Лабракс пен Шармидтер ылғалдан соққан күйде пайда болып, апат үшін бір-бірін кінәлайды. Екінші акт. 2.7 (559–592): trochaic septenarii (34 жол)
Скепарнио ғибадатханадан шығып, қыздардың іште екенін әдейілемей ашып қояды.

Демон қыздарды құтқарады

3.1 акт (593–614): iambic senarii (24 жол). Демонс бір маймылдың қарлығаш ұясына шығу үшін баспалдақ талап еткен жайлы еске алады. 3.2 акт (615–663): трохалық септенарлар (49 жол). Трахалио ғибадатханадан шығып, Демонсқа көмек шақырады. Демонс ғибадатханадан қыздарды құтқарады. 3.3 акт (664–681а): көбінесе кретиктер (18 жол). Палестра тағдырына ағынып, зар тартады. 3.3 акт (жалғасы) (682–705): iambic septenarii (24 жол). Трахалио қыздарды құрбандық тақтасында отырып, қорғануға шақырады. Қыздар Венераға дұға етеді. 3.4 акт (706–779): трохалық септенарлар (74 жол). Демонс Лабраксқа қарауыл қою үшін екі лорарийді ("шабуылшыларды") шақырады.

Демон өз қызын таниды

Акт 3.5–4.1 (780–905): iambic senarii (125 жол)
Демон құлдарды Лабраксты күзетуге қалдырады. Трахалио Плесидиппен бірге оралады, ол Лабраксты онымен бірге судьяға бара алмауға мәжбүрлейді. Олар кеткеннен кейін, қыздар Демонның вилласына әкелінгендей көрінеді. 892-жолда Демон шығып, балық аулауға кеткен құлы Грипптің неге оралмағанын таңғалады. Біраз уақыттан соң, әйелі оны түскі асқа шақырғанда, ол қайтадан үйге кіреді. Акт 4.2–4.3 (906–962): полиметриялық (57 жол)
Грипп желісімен кіреді, арқанды сүйреп, түрлі өлшемдерде ән салады, әсіресе теңізден сандық тапқаннан кейін қаншалықты бай болатыны туралы. Трахалио арқанды ұстағанда өлшем иамбикалық квартернарийге ауысады, ал Грипптің ұрлығын ашумен қорқытқанда анапаэстикалық квартернарийге ауысады. Акт 4.3 (жалғасы) –4.4 (963–1190): trochaic septenarii (228 жол)
Трахалио мен Грипп сандық үшін дауласады; Демон қыздарды үйден шығарып, құрбандық тақтасында отыруға мәжбүрлейді; Трахалио мен Грипп мазмұны ашылғанша және Демон қызын танығанша дауды жалғастырады.

Трахалио өз бостандығын сұрап жалбарынады .

4.5-акт (1191–1204): iambic senarii (14 жол) Демон өзінің бақыты туралы айтады. 4.6 акт (1205–1226): Трокаикалық септенарлар (22 жол) Дэймон Трахалиоға Плесидиппке Паластраға үйленуге болатыны туралы хабар жеткізуді бұйырады; Трахалио одан Дэймоннан Плесидиппті оны босатуды сұрағанын өтінеді, сонда ол, Трахалио, Ампелискаға үйлене алады.

Гриппус пен Ампелиска босатылады

4.7 акт (1227–1264): iambic senarii (38 жол)
Грип Дэймонға ақшаны өзінде қалдыруға кеңес береді, бірақ Дэймон оның кеңесін қабылдамайды. 4.8 акт (1265–1280): трохаикалық септенарлар (16 жол)
Трахалио жаңалыққа қуанған Плесидиппті әкеледі. 5.1–5.2 акт (1281–1337): iambic septenarii (57 жол)
Лабракс өзінің бақытсыздығына ағынады. Грип оған сандық туралы айтады және үлкен сыйлықтың орнына оны сонда алып баруды ұсынады. 5.2 акт (жалғасы) (1338–1356): iambic senarii (19 жол)
Грип Лабраксты құрбандық тақтасында сыйлық төлейтініне ант беруге мәжбүр етеді. 5.3 акт (1357–1423): трохаикалық септенарлар (67 жол)
Лабракс Демонға Палестраны ақысыз алуға болатынын айтады. Грип өзінің сыйлығын талап етеді, Лабракс одан бас тартады, бірақ Демон сыйлық төленуі керек деп талап етеді. Ол жартысын Ампелисканы босатуға, ал қалған жартысын Гриппустың бостандығын сатып алуға жұмсайды.

"А-21"

Луи Зуковский "А" атты ұзын өлеңінің "А 21" бөліміне Руденстің өңделген нұсқасын қосты; бұл өңдеу 1967 жылы жасалған.

Дауыл

2005 жылдың шілдесінде Питер Освальд жасаған "Дауыл" атты жаңа аудармасы Лондондағы Шекспирдің Глобус театрында "Әлем және жер асты" маусымы аясында қойылды.

Соғыс тартысы

2007 жылы Калифорниядағы Гетти Вилласында қойылған «Тug of War» спектаклінің негізінде UCLA академигі Эми Ричлин жасаған аударма жатты.

Басылымдар

Плаут, «Руденс», Х. С. Фейдің редакциясымен, Бристоль классикалық баспасы, Бристоль, 1969 ж.