Кіріспе
Boeing A160 Hummingbird (әскери белгісі: YMQ 18A) – ұшқышсыз әуе аппараты (UAV) тікұшағы. Оның конструкциясында бұрын тікұшақтарда қолданылмаған көптеген жаңа технологиялар бар, бұл қазіргі кезде қолданыстағы кез келген тікұшақтан артық төзімділікке және биіктікке жетуге мүмкіндік береді. "Халимбирд" жобасын әзірлеуді DARPA үшін Frontier Aircraft компаниясы 1998 жылы бастады. 2003 жылдан бастап АҚШ Армиясы және Әскери-теңіз күштері де жобаны қаржыландыруға қатысты. 2004 жылдың мамыр айында компания Boeing компаниясымен сатып алынып, Boeing Phantom Works құрамына, содан кейін Boeing Integrated Defense Systems компаниясының Advanced Systems тобына енді. A160 2010 жылы дамыту сынақтарын жалғастырды, бірақ сынақ ұшулары артық төзімділік, жоғары биіктік, кең ауқымды автономия және үлкен пайдалы жүкке ие екенін көрсетті. Жобаның мақсаты 2500 миль (4023 км) қашықтыққа, 24 сағаттық төзімділікке және 30000 фут (9144 м) биіктікке жету болды. Ұшулар көбінесе автономды түрде жүзеге асырылды, ұшақ нақты уақыттық басқаруға емес, белгілі бір мақсаттарға жету үшін қалай ұшу керектігі туралы дербес шешімдер қабылдады. A160 жылдамдыққа емес, төзімділік пен биіктікке жетуді мақсат еткенімен, максималды жылдамдығы 200 км/сағ-тан асты. Ұшақтың ұшынан құйрығына дейінгі ұзындығы 11 метр, ротор диаметрі 11 метрді құрайды. Жоба 2012 жылдың желтоқсан айында АҚШ Армиясы тарапынан тоқтатылды.
The Boeing A160 Hummingbird (military designation: YMQ 18A) is an unmanned aerial vehicle (UAV) helicopter. Its design incorporates many new technologies never before used in helicopters, allowing for greater endurance and altitude than any helicopter currently in operation. The development of Hummingbird was begun for DARPA by Frontier Aircraft in 1998. From 2003 both the US Army and the US Navy also shared in funding the project. In May 2004, the company was acquired by Boeing and became integrated into Boeing Phantom Works and then into the Advanced Systems group of Boeing Integrated Defense Systems. The A160 continued with developmental flight tests in 2010, but test flights had already demonstrated greater endurance, higher altitudes, more extensive autonomy, and greater payload. The program had ambitious goals of a 2500 mile (4023 km) range, 24 hour endurance, and 30000 feet (9144 m) altitude. Flights were largely autonomous, with the aircraft making its own decisions about how to fly itself so as to meet certain objectives, rather than relying on real time human control. The A160 achieved maximum speeds of over , though endurance and altitude were its goals, not speed. The aircraft measures 35 feet (11 m) from nose to tail and has a rotor diameter of 36 feet (11 m). The project was abandoned by the US Army in December 2012.
Maverick және Renegade БПҰ
1999–2000 жылдары A160 ұшақ корпусы мен ротор жүйесін әзірлеу басталғанда, Frontier Systems бір уақытта Maverick тік ұшып-қону (VTOL) БПҰ-ын авианика, бағдарламалық қамтамасыз ету және ұшуды басқару жүйелерін сынау үшін жасады. Maverick – Robinson R22 жеңіл азаматтық тікұшағының кеңейтілген түрі. Инженерлер бұрыннан сынақтан өткен тікұшақ корпусын пайдаланып, кейін A160-қа көшірілетін жүйелерді әзірлеуге күш салды. Maverick бағдарламасы 1998 жылы басталды, ал алғашқы ұшу 1999 жылы, бір жыл ішінде өтті. R22 бастапқыда екі орындық пилотты тікұшақ болғанымен, Maverick ешқашан "қауіпсіздік пилотын" (ұшақта отырып, ұшқышсыз басқару жүйесі істен шыққан жағдайда ұшақты құтқара алатын адам) пайдаланбады, бұл маңызды жайт. Maverick пен A160 арасында көптеген бағдарламалық қамтамасыз ету және авианика жүйелері ортақ болғандықтан, Maverick, A160 ұшу операцияларын бастағаннан кейін де ұзақ уақыт бойы қолданыста болды. 2004 жылы Frontier Systems компаниясын сатып алғаннан кейін Boeing Maverick-тің көп бөлігін жетілдіруді тоқтатты, бірақ ол A160 үшін технологияны дамытудағы тәуекелді азайту және оқу құралы ретінде ұшуын жалғастырды. Әскерилер сатып алғаннан бері, Maverick операцияларының көп бөлігі жарияланбайды. 2006 жылдың наурызында Қорғаныс жолға салынған зерттеулер агенттігі (DARPA) демеушілігімен Бағдарламалық басқару бағдарламасы аяқталды. UC Berkeley, MIT және Georgia Tech зерттеушілерінің көмегімен Boeing өзінің Maverick БПҰ платформасының Renegade БПҰ деп аталған түрін жасады. Бұл ұшақ түрлі маневрлерді орындады және адамның тікелей қатысуынсыз бағыттар бойынша ұшты.
А160
A160 бағдарламасын әзірлеу 1998 жылы DARPA компаниясы Сан-Диегодегі Frontier Systems компаниясына 30 айлық технологияны демонстрациялау келісімшартын бергеннен кейін басталды. 1999 жылдың маусым айында Frontier автономды ұшуды басқару жүйесін сынақтан өткізді. Бұл сынақ төсегі 2000 жылы 215 сағат ұшқаннан кейін апат кезінде жоғалып кетті. Бірінші прототип, үш пернелі A160, 2001 жылдың 7 желтоқсанында қысқа уақытқа көтеріліп, 2002 жылдың 29 қаңтарында алғашқы алға ұшып өтті. 2002 жылдың қарашасында Subaru төрт цилиндрлі, кейін алты цилиндрлі поршеньді қозғалтқышты пайдалана отырып, A160 төрт пернелі нұсқасы ұшты. 2003 жылдың қазан айында Frontier Systems компаниясына тағы төрт A160 ұшағы үшін келісімшарт берілді. Frontier Systems компаниясы барлығы үш көлік құралын шығарды. 1 және 3-ші көліктер апатқа ұшырады. Frontier көліктің KW600 дизельді қозғалтқышын жоспарлаған, бірақ оны аяқтаған жоқ. Дизельді қозғалтқыш көлік құралының ұшу уақытын екі есеге дейін арттыратын еді, себебі отынның тұтынуы төмен. Frontier Aircraft, кейіннен Boeing, A160 бағдарламасын 2003 жылдан бастап Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA), АҚШ Армиясы және АҚШ Әскери-теңіз күштерімен келісімшарттар сериясының бір бөлігі ретінде жүзеге асырды. 2003 жылдың қыркүйегінде DARPA компаниясы Frontier компаниясына төрт A160 ұшағын жобалау, әзірлеу және сынау үшін 75 миллион долларлық келісімшарт берді. Бұл келісімшартта Эйб Карем ойлап тапқан "оптималды жылдамдық ротор технологиясы" қолданылды. Осы ерекшеліктердің арқасында Hummingbird аз қуатпен ұша алады және осылайша салыстырмалы дәстүрлі тікұшақтардан аз отын пайдаланады. 2004 жылдың 20 қыркүйегінде Hummingbird Boeing бағдарламаны өткен мамыр айында қабылдағаннан бері алғашқы ұшуын жасады. Сынақ бағдарламасы Калифорнияның Викторвилл қаласына жақын орналасқан Оңтүстік Калифорнияның логистикалық әуежайынан іске қосылды. 2005 жылдың тамызында Hummingbird Викторвиллдің айналасында 60 түйін жылдамдықпен және 4000 фут биіктікте 1200 мильді ұшып өтті, бұл ең ұзақ тікұшақ ұшуларының бірі. Ұшудың соңында механикалық ақаулықтан кейін тікұшақ апатқа ұшырады. Апат туралы тергеу аяқталғаннан кейін бірнеше айдан кейін ұшу сынақтары жалғасты. 2005 жылдың 30 қарашасында ұшақ жаңа 290 кВт (390 а.к.) 6 цилиндрлі бензинмен жұмыс істейтін поршеньді қозғалтқышпен алғашқы ұшуын сәтті аяқтады, әуежай маңында жарты сағаттай ауырды. 2007 жылдың 27 қыркүйегінде 8 сағат бойы 1000 фунт жүк тасымалдай отырып ұшты. 12 қазанда ол 12 сағат бойы 500 фунт жүк тасымалдай отырып, көп сенсорлы әскери барлау миссиясын симуляциялады. Бұл соңғы ұшуда Hummingbird-тің ең көп отын мөлшерінің 60% -дан аз мөлшерін пайдаланды. 2007 жылдың 10 желтоқсанында A160T прототиптерінің бірі Викторвиллде Boeing Advanced Systems сынақ орталығында ұшу сынағы кезінде апатқа ұшырады. Boeing жүргізген тергеу көрсеткендей, оқиға сенсорлық деректердің ұшу компьютерімен жаңартылуы тоқтаған кезде болды: басқару жүйесінің кері байланыс циклы кесілген кезде, тікұшақ "бақыланатын ұшудан шығып, жерге тік бұрышта соқтығысты". Апаттан кейінгі өртте сот сараптамасының көптеген дәлелдемелері өртенді. Бағдарламалық қамтамасыз етуді жаңарту үдерісі тоқтатылуы мүмкін бірқатар әлеуетті аймақтар табылды, және осы белгілі проблемалық аймақтар қаралды. Ұшу сынақтары 2008 жылдың 26 наурызында қайта басталды. 2008 жылдың 9 мамырында Аризонадағы Юма полигонында A160T 15000 фут биіктікте жер бетінен тыс ұшу қабілетін көрсетті. Содан кейін ол осы ұшу кезінде 20,000 фут биіктікте HOGE қайталап, маңызды кезеңнен өтті. Бір аптадан кейін, 14 мамыр түнінен бастап, A160T өзінің тоңазытқышы жоқ төзімділік қабілетін 18.7 сағаттық ұшумен көрсетті, ол 90 минуттан астам отынмен қонды. Бұл кез-келген роторлы ұшақтың ең ұзақ жанармайсыз ұшуы деп танылды және Халықаралық Аэронаутика Федерациясы (FAI) Боингке 500 кг-нан 2500 кг-ға дейінгі автономды бақыланатын БПҰ класындағы ұшу үшін ресми төзімділік рекордын берді. 2004 жылдың мамырында АҚШ Армиясының Байланыс Электроникасы Командасы Сиракуз ҒЗК-мен А160 ұшағында пайдалану үшін ультра жоғары жиілікті, жапырақты ену, нақты уақыт режимімен жылжымалы нысана индикаторы / синтетикалық диафрагмалық радар үшін 13,3 миллион долларлық келісімшарт жасасты. A160T 2010 жылдың наурыз айының басында қайта жабдықтауды сәтті аяқтады. 2010 жылдың желтоқсанында NAVAIR компаниясы екі A160T және басқару жүйелері үшін Boeing компаниясына 29,9 миллион долларлық келісімшарт берді. Каман 46 млн долларға ұқсас келісімшарт алды. NAVAIR 2011 жылдың желтоқсанында A160 жолында тез әрекет етуді бағалаудан бұрын жұмысты тоқтату туралы бұйрық шығарды. K MAX ақырында А160T-ға қарағанда жабдықтау рөлі үшін таңдалды және 2011 жылы Ауғанстанға жіберілді. 2010 жылдың 28 шілдесінде A160T Оңтүстік Калифорнияның логистикалық әуежайында апатқа ұшырады. Ол авторотациямен жерге қонды, содан кейін бүйірімен аударылды. 2010 жылдың тамызында A160T АҚШ Арнайы операциялар күштері үшін Белиздің жаңылдарында сынақ ұшуларын жасады. DARPA FORESTER жапырақты ену радарының жаңылды жамылғысын ену қабілетін сынау үшін екі фюзеляж жұмыс істеді. Бір ұшақ 2010 жылдың 4 қыркүйегінде Кайодағы Central Farm әуежайында апатқа ұшырағаннан кейін сынақтар бір апта ертерек тоқтатылды, Арнайы операциялар күштері A160 ұшақтарын Армияға тапсырған кезде. 2012 жылдың 17 сәуірінде Викторвиллде діріл салдарынан тағы бір апат болды, нәтижесінде ARGUS сенсоры мен ұшақ зардап шекті.
АҚШ әскерінің күшін жою
A160 ұшағы 2012 жылдың маусым айында ARGUS IS камерасымен Ауғанстанға жөнелтілуі жоспарланған еді. Бірақ жөнелтілуге аздай қалғанда, армия Boeing компаниясына жұмысты тоқтату туралы бұйрық берді, себебі ұшақта "техникалық және кестелік кешігулердің жалғасу мүмкіндігі" жоғары болды, сондай-ақ шығындар мен тәуекелдер "үкімет үшін бағдарламаны жалғастырудың тиімділігін жоғалтатындай деңгейде артты". Вибрация да осы мәселелердің бірі болды.