Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ислам мистикалық жазуының дәстүрі
Tradition of Islamic mystic writing
Суфизм әдебиеті суфизмнің идеяларын білдіретін және қолдайтын түрлі тілдердегі туындылардан тұрады. Суфизм ортағасырлық әдебиетке, әсіресе араб, парсы, түркі, синди және урду тілдерінде жазылған поэзияға зор ықпал етті. Суфизм доктриналары мен ұйымдары сол дәуірдегі сарай поэзиясына қарағанда әдебиетке көбірек еркіндік берді. Суфилер өз әдебиеттерінде халық мұрасының элементтерін пайдаланды. Низами, Наваи, Хафиз, Самани және Жамидің еңбектері суфизммен байланысты болды. Санаи (шамамен 1140 жылы қайтыс болған), Аттар (шамамен 1119 жылы туған) және Руми (1273 жылы қайтыс болған) сияқты суфи ақындарының өлеңдері, Құдайдың әділдігіне баса назар аудара отырып, зұлымдыққа қарсы шығып, жаман билеушілерді, діни фанатизмді және дәстүрлі мұсылман дін қызметкерлерінің ашкөздігі мен екіжүзділігін сынады. Осы авторлардың поэзиялық формалары халық әндеріне, параболаларға және ертегілерге ұқсас болды.
Sufi literature consists of works in various languages that express and advocate the ideas of Sufism. Sufism had an important influence on medieval literature, especially poetry, that was written in Arabic, Persian, Turkic,
Sindhi and Urdu. Sufi doctrines and organizations provided more freedom to literature than did the court poetry of the period. The Sufis borrowed elements of folklore in their literature. The works of Nizami, Nava'i, Hafez, Sam'ani and Jami were more or less related to Sufism. The verse of such Sufi poets as Sanai (died c. 1140), Attar (born c. 1119), and Rumi (died 1273) protested against oppression with an emphasis on divine justice and criticized evil rulers, religious fanaticism and the greed and hypocrisy of the orthodox Muslim clergy. The poetic forms used by these writers were similar to the folk song, parable and fairy tale.
Тарих
Персі тілінде жазылған суфи әдебиеті 12-15 ғасырларда гүлденді. Кейіннен суфи дәстүрімен байланысты маңызды ақындардың қатарында Хатеф Эсфахани (17 ғасыр), Бедил (18 ғасыр) және Ахмад Никталаб (20 ғасыр) болды. Дегенмен, суфи әдебиеті тарих бойында ұзақ уақыт бойы әртүрлі тілдерде және географиялық аймақтарда шашыраңқы күйде сақталды. 19-20 ғасырлардан бастап суфизмнің тарихын зерттеу, әсіресе Батыста, осы тақырыпқа қатысты әртүрлі дереккөздер мен фактілерді мұқият жинауға негіделді. Мысалы, ағылшын немесе неміс әдебиетімен салыстырғанда, суфи әдебиеті суфизмнің өзінің дәстүр ретінде пайда болуына байланысты көбінесе даулы болды. Кейбір ғалымдар суфизмді ислам ішіндегі бір үрдіс деп есептейді, ал басқалары суфизмнің, ойлау жолы ретінде, исламнан бұрын пайда болғанын айтады. Ескі буын ислам ғалымдарының радикалды өкілдері, тіпті кейбіреулері қазіргі заманда да, суфизм дәстүрін таза мистикалық нәрсе деп қарастырып, оның исламмен рухани байланысын жоққа шығарады. Олардың пікірінше, суфизм исламның нағыз мәнін тануға кедергі келтіреді. Бірақ көптеген еуропалық шығыстанушы ғалымдардың суфизм туралы мәліметтерді жинақтау процесі суфи әдебиетінде маңызды пікір-таластардың тууына әкелді, бұл ұзақ жылдар бойы Батыс ой-санасында басымдық танытты. Карл Эрнсттің айтуынша, тіпті 19 ғасырға дейін кейбір шығыстанушы ғалымдар суфи әдебиетін исламнан ажыратуға тырысқан, бұл оң және теріс тенденцияларға негізделген. Эрнст өз еңбегінде осындай түсіндірулерге, сондай-ақ отаршылдық саясатты ұстанған шығыстанушылар мен жергілікті фундаменталистердің пікірлеріне қарсы шығады. Мичиган университетінің исламтану профессоры Александр Д. Книш суфизмді ғылыми дискурстарда талқылауға жасалған алғашқы нақты әрекеттерді 17 ғасырға дейін табуға болатынын мәлімдейді.
Sufi literature, written in Persian, flourished from the 12th to 15th centuries. Later, major poets linked with the Sufi tradition included Hatef Esfahani (17th century), Bedil (18th century), and Ahmad NikTalab (20th century). However, Sufi literature for the longest time in history had been scattered in different languages and geographic regions. From the 19th and 20th centuries onwards, the historiography of Sufism, especially in the west, has been the meticulous collection of diverse sources and facts regarding the subject. As compared to, say, broadly speaking, English or German literature, Sufi literature has been controversial because of the origin of Sufism itself as a tradition. Some scholars argue Sufism is a tendency within Islam whereas others argue that Sufism, as in the way of thinking, predates Islam. Radical Islamic scholars of an older generation, some even in contemporary times, dismiss the Sufi tradition as something that is purely mystical and therefore deny Sufism's spiritual lineage to Islam. Their argument is Sufism comes in the way of recognising the true nature of Islam. Nevertheless, the process of accumulating data on Sufism by many European Orientalist scholars led to the birth of significant discourses within Sufi literature that dominated western thought on the subject for a long time. Even before the 19th century, as argued by Carl Ernst, some Orientalist scholars attempted to disassociate Sufi literature from Islam, based on positive and negative tendencies. In his work, Ernst challenges such interpretations and those made by the colonial Orientalists and native fundamentalists. Alexander D Knysh, a professor of Islamic studies at the University of Michigan, claims the first serious attempts to address Sufism in academic discourses can be traced back to the 17th century.
Тақырыптар
Суфизмдегі махаббат туралы түсінік алғаш рет сегізінші ғасырдағы Басралық Рабия есімді әйел мистикпен енгізілді. Румидің шығармаларында «өлім» және «махббат» Румидің өзіне тану тұжырымдамасының екі жақты аспектілері ретінде көрінеді. Махаббат – сүйетін адамның тұлғасының барлық жағын қамтитын, «барлығын шарлайтын» сезім ретінде түсіндіріледі. Суфизмдегі бұл дәстүрдің ықпалы парсы немесе индуистік көздерден туындаған болуы мүмкін; тоғызыншы ғасырдың христиандығы немесе иудаизмінде осыған ұқсас идеялар белгілі емес. Фахреддин Ирақи әдеби ойыншылықпен шахада сөздерін (Лә илаһа иллаллаһ) Лә илаһа иллал-’ишқ («Құдай – Махббаттан басқа ешкім емес») деп өзгертті. Руми өз жазбаларында махаббатты Құдайдың еркінің тікелей көрінісі ретінде дамытты, бұл исламның ортодоксалды қанатынан келіп түскен қарсылықтарға жауап беру мақсатында жасалған еді: «Егер сүйікті іздемесе, ешбір ғашық оған ұмтылмас еді». Румидің шығармаларында адамзаттың бірлігі мен біртұтастығы туралы ұғымдар да кездеседі. Мысалы, «Мен кіммін?» деген өлеңінде.
The Sufi conception of love was introduced first by Rabia of Basra, a female mystic from the eighth century. Throughout Rumi's work the "death" and "love" appear as the dual aspects of Rumi's conception of self knowledge. Love is understood to be "all consuming" in the sense that it encompasses the whole personality of the lover. The influence of this tradition in Sufism was likely drawn from Persian or Hindu sources; no comparable idea is known from ninth century Christianity or Judaism. In a literary wordplay Fakhreddin Eraqi changed the words of the shahada (la ilaha illa'llah) to la ilaha illa'l 'ishq ("there is no deity save Love"). For his part, Rumi, in his writings, developed the concept of love as a direct manifestation of the will of God, in part as a calculated response to objections coming from the orthodox wing of Islam: "Not a single lover would seek union if the beloved were not seeking it". The concepts of unity and oneness of mankind also appear in Rumi's works. For example, the poem "Who Am I?"