Кіріспе

Түпкілікті американдық белсенді Түркия Таяк, заңды түрде Филип Шеридан Проктор (1895–1978), Пискатау тайпасының көшбасшысы және дәстүрлі емші болды; ол 20-шы ғасырдағы түпкілікті американдықтардың тайпалық және мәдени жаңғыруына бағытталған қозғалыстағы белгілі тұлға еді. Ол Пискатау тілін біраз деңгейде білді және алгонкин тіл білімі маманы Айв Годдард пен Джулиан Гранберимен кеңесетін.

Мансап

Проктор – Солтүстік Америка халықтарының құқықтары үшін күрескен белсенді, ол Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен және Ішкі кірістер қызметінде жұмыс істеген. Оның белсенділігі ондаған жылдарға созылды.

Өмірбаян

Бірнеше факторлар Пскатавей тайпасының және Оңтүстік-Шығыстағы басқа тайпалардың ұрпақтарына әсер еткен. 18 ғасырдың басына қарай тайпа жұқпалы аурулар, басқа тайпалармен және отарлаушылармен болған соғыстардан қырылды. Олар отарлаушылардың шабуылы нәтижесінде жерлерін жоғалтты. Тарихи құжаттарда олар туралы соңғы мәлімет 1793 жылы Детройтте өткен конференцияда айтылған. Мэрилендте қалған Пскатавей тайпасы басқа тайпалармен бірікті, ал кейбіреулері ақ және қара нәсілді көршілерімен араласып, түрлі дәрежеде ассимиляцияланды. Құлдық жүйенің салдары мен Реконструкциядан кейінгі жағдай 19 ғасырда Оңтүстікте нәсілдік сегрегацияның құрылуына және қоғамды "ақ" және "қара" деп қатаң жіктеуге әкелді, соңғысы барлық басқаларын білдірді. Штаттар "бір тамшы ережесін" (Вирджинияда одан да шектен тыс қолданылған) қолданған кезде, африкалық тегі бар кез келген адам "негр", "мулат" немесе "қара" деп жіктеліп, басқа тегі ескерілмеді. 20 ғасырдың басында Пскатавей үнділері деп өзін жариялаған бірнеше отбасы болғанымен, басым нәсілшіл көзқарастар аралас нәсілді адамдарды қара деп жіктеуге ұмтылды. 19 ғасырдың көп бөлігінде АҚШ халық санағында үндістерді жіктеуге ешқандай ереже болған жоқ. Халық санаушылар оларды "бос түсті адамдар", "мулаттар" немесе "қаралар" деп жіктеуі мүмкін. Американың жергілікті халықтары туралы ақпараттың жоғалуы тайпалар мен халықтың жойылып кеткені туралы қабылдауға әсер етті. Мэриленд штаты 18 ғасырда берген үндістердің резервацияларын таратып жіберді. Штаттық және федералдық халық санағы деректері Пскатавей және кез келген аралас нәсілді адамдарды "бос негрлер" немесе "мулаттар" деп жіктеді, бұл жеке бастылықты жоюға себепкер болды. Пскатавейлер штаттық және федералдық халық санағында "мулаттар" ретінде тіркелгенімен, католик шіркеуінің жазбалары мен этнографиялық есептерде кейбір отбасылар үнділік ретінде танылды. 20 ғасырда әлеуметтік ғалымдар "Өзіміздіктер" (сондай-ақ Уесорттар деп те аталады) зерттеді, олардың арасында Американың жергілікті мәдениетінің қалдықтары бар ма екенін анықтау үшін. Олар топ ретінде настолько ерекше болды, қоғамдық сегрегация кезінде жергілікті католик шіркеуінде ақтар мен қаралардың арасында отырды. Олардың бірегей мұраларын және кейбір қауымдастықтардың мәдени бірегейлігін сақтау үшін іштен үйленгенін мойындаған әлеуметтанушылар мұндай топтарды "үш нәсілдік оқшауланғандар" деп атады, Оңтүстікте осындай көптеген қауымдастықтарды анықтады.

Басшылыққа көтерілу

Түркия Таяк Бірінші дүниежүзілік соғыста Францияда, бастапқыда Ұлттық гвардия бөлімдерінен құралған, жылдам жұмылдыру үшін құрылған Rainbow дивизиясының құрамында соғысты. Ол күйдіргіш газға шалынудың аз қана шалысқан. 1911 жылы Пискатау тайпасы туралы мақалада Католик энциклопедиясы Пискатау тайпасы деп өзін жариялаған азаматтардың "негр-араласты" екенін атап көрсеткен. Бұл қоғамның жеке тұлғаны анықтауда нәсілді қаншалықты маңызды пайдаланғанын көрсетеді; нәсілдік сегрегация және "бір тамшы ережесі" қолданылған кезде штаттар африкалық текті болуды екіұшты жүйеде басқа шыққан тегіне басымдық беріп анықтады. Түркия Таяк Атлантика жағалауының жазықтарындағы Лумби, Нантикок және Поухатан тайпаларын қоса алғанда, Оңтүстік-Шығыс Американың түпкі халықтарының мәдени жаңғыру қозғалысындағы маңызды тұлға болды. Олардың күш-жігерін Ұлы депрессия және Екінші дүниежүзілік соғыс тоқтатты. Федералдық Үндістерді қайта ұйымдастыру заңы қабылданғаннан кейін көптеген федералдық деңгейде танылған тайпалар қандық мөлшерді анықтайтын заңдар мен мүшелікке қойылатын басқа да талаптарды қабылдады. Бұл көбінесе белгілі бір ресми құжаттарда түпкі халық ретінде танылған тұлғалардың тікелей ұрпағын дәлелдеуге байланысты. Түркия Таяк өзін-өзі анықтау формаларын басымдыққа қоятын түпкі американдықтар үшін қозғалысты ұйымдастырғанда жаңа есімді пайдалана бастады. 1960 жылдардағы жобаларының бірінде Пискатау тайпалары мемлекеттік және федералдық бюрократияға жүгінудің орнына түпкі американдықтарға жеке куәліктер берді.

Мәдениетті қалпына келтіру

Түркия Таяқ рулық міндеттерімен қатар, әлеуметтік әділет іздеуге деген ұмтылысының бір бөлігі ретінде Бонус Армиясының белсенді қатысушысы болды. Түркия Таяқ өмірі бойы католик дінін ұстанды және Америка Католик Ардагерлері қатарында белсенділік танытты. Түркия Таяқ Т. Дейл Стюарт, Джон Харрингтон, Фрэнк Г. Спек, Уильям Гилберт және Люсиль Сент Хойме сияқты этнографтармен сұхбаттасты, олар түпкілікті американдықтардың бұрын жойылған деп есептелген аймақтардағы өмір сүруін зерттеді. Түркия Таяқ әсіресе Мояонеге, сондай-ақ Аккокейк Крик орнына ерекше назар бөлді. Археологиялық қазбалар көрсеткендей, бұл жерде шамамен 1300-1630 жылдар аралығында адамдар тұрған, оның ішінде тарихи Пискатауэ кезеңі де болған. 1966 жылы ол Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды және Ұлттық парктер жүйесінің бір бөлігі болып табылатын Пискатауэй паркінде орналасқан, оны Ұлттық парктер қызметі басқарады. 1928 жылы жердің бір бөлігін Элис және Генри Г. Фергюсон Филип Проктордың анасынан және оның екінші күйеуінен, Проктордың әкесі қайтыс болғаннан кейін сатып алды. 1951 жылы Элис қайтыс болғаннан кейін Генри қоршаған ортаны қорғау мақсатында Элис Фергюсон қорын құрды. 1960 жылдары Қор мүліктің көп бөлігін Ұлттық парктер қызметіне беруді жоспарлады, осылайша оны қорғауға мүмкіндік берді. Бұл орналасқан жері Потомак өзенінен Маунт-Вернонға қарап тұр. Басқа да мүлік, «Қиындықтар фермасы» деп белгілі, Элис Фергюсон қорының басқаруында. Таяқ 1960 жылдары Пискатау ұлттық паркін құруды қолдады. 1970 жылдары Американдық үндістер қозғалысының күшеюі Түркия Таяқтың тайпаны қайта ұйымдастыруға деген талпынысына қызығушылықты арттырды. 1974 жылы Түркия Таяқ, ұлы Билли Редвинг Таяқ және Пима қолдаушысы Эйвери Льюис бірлесіп «Пискатау Коной индейлері» атты коммерциялық емес ұйымды құрды. Соңында, Пискатау Коной Индейлері, Инк. Пискатау Индей орталығын ашты. Олар оны Пискатауэ мұрасын сақтайтын және аймақтағы басқа да түпкілікті американдықтардың ұлттық санасын жаңартуға арналған орын ретінде пайдалануды жоспарлады. 1978 жылы Түркия Таяққа лейкемия диагнозы қойылды. Оның отбасы Конгресс және Сенат өкілдерімен бірге Прокторды паркте жерлеуге рұқсат алу үшін жұмыс істеді. Сенатор Пол Сарбанс осы мақсатқа жету үшін басқа заңға түзету енгізді. Паркке жер сыйлаған Элис Фергюсон қоры бұл түзетуге қарсы болды. Федералды үкімет олардың ешқайсысын әлі ресми түрде мойындаған жоқ.