Кіріспе

Иорданиядағы археологиялық орын – Абила Пераяда.

Абила (ابيلا) – Моаб жазығындағы Иордан өзенінің шығысында, кейін Перая аймағында, Ливияға жақын, Өлі теңіздің солтүстік жағасынан шамамен он екі шақырым солтүстік-шығысқа қарай орналасқан ежелгі қала. Қазіргі Кирбет-эль-Кафрайн (Иордания) осы орынмен сәйкестендіріледі және Мадаба картасында атаусыз белгі ретінде көрсетілген. Еврей Библиясында бұл қала Абель Шиттим деп, ал одан қысқасы Шиттим және Ха-Шиттим деп аталған деген кең таралған теория бар.

Киелі кітаптағы Әбел-Шиттим

Абел-Шиттим, еврейше "Акациялар жайылымы" деген мағынаны білдіреді, ол Сандар кітабында ғана кездеседі; бірақ Ха-Шиттим (еврейше "Акациялар"), әрине, сол жер, Сандар, Ешуа және Михей кітаптарында (, , ) есімдері кездеседі. Бұл израильдіктердің қырық екінші және соңғы тұрағы болды, мадияндықтармен болған әйгілі Баал-Пейор оқиғасымен байланысты. Бұл Ешуа Иордан өзенінен өтуге дейін орналасқан соңғы бас штабы болды. Бұл жер ағылшын тіліндегі Стандартты нұсқада, Женевалық Киелі кітапта, Иерусалим Киелі кітабында, Король Джеймс нұсқасында, Жаңа Халықаралық нұсқада және Жаңа қайта қарастырылған стандартты нұсқада Шитим деп аударылады. "Толық еврей Киелі кітабы" және "Ортодоксалды еврей Киелі кітабы" екеуі де "Шеетим" деп аударылады. "Жақсы жаңалық" аудармасында Акация аңғары, ал "Жаңа король Джеймс" нұсқасында Акация бағы деп жазылған. Бұл жер Ғилаадпен бірге би ил шити деп аталып, Тиглат Пилезер III патшасының жылнамасында "Бит-Хумрия (Израиль) жерінің шекарасы" деп сипатталған.

Сәйкестендіру

Абель Шитим қола дәуірінің соңында Талл-эль-Хаммам аймағымен байланыстырылады, Жорданнан алпыс стадия қашықтықта орналасқан және Мұса пайғамбардың Құдай заңдарының нұсқаларын жеткізген жер деп сипатталды. Плиний Ливияның құрмаларының жоғары сапалы, шырынды әрі тәтті екенін айтты. Теодосий да Ливия құрмаларын мақтап, "онда үлкен Никола құрмалары бар" (ibi habet dactalum Nicolaum maiorem) деді. Мадаба картасында біздің заманымыздың VI ғасырында Ливия Бетарамта аймағында құрма пальмаларының әлі де өсіп тұрғаны бейнеленген. Бірінші яһуди-рим соғысы кезінде Абила рим әскері тарапынан басып алынып, рим қатарына қосылған дезертирлерді қайта орналастыру үшін пайдаланылды.

Сәйкестендіру

Кейбіреулер Абиланың жанындағы Телл-эль-Хаммам археологиялық ескерткішін Ливия деп санайды. Телл-эль-Хаммамның шетінде құрма пальмалары әлі де өсіп тұр.