Жүзімнің қаһары: 1940 жылғы фильм және 1990 жылғы пьеса

Кіріспе

Джон Фордтың 1940 жылғы фильмі. 1990 жылғы Бродвей қойылымы.

"Жүзімдердің қаһары" – Джон Фордтың режиссерлік еткен 1940 жылғы американдық драмалық фильмі. Ол Джон Стейнбектің 1939 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған, осы аттас романы негізінде түсірілген. Сценарий авторы – Наннали Джонсон, атқарушы продюсері – Даррил Ф. Занук. Фильм 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде фермаларын жоғалтқан Оклахома штатының Джоад отбасының көшпенді жұмысшыларға айналып, Калифорнияға қатысты тарихын баяндайды. Фильмде олардың АҚШ-ты көлденең кесіп, жұмыс іздеп, отбасы мүшелері үшін мүмкіндіктер табу үшін Калифорнияға жасаған қиын сапары көрсетіледі, операторлық жұмысын Грегг Толанд жасаған. Бұл фильм барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің бірі саналады. 1989 жылы ол "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танылып, АҚШ Ұлттық кино тізіліміне сақтау үшін таңдалған алғашқы 25 фильмнің қатарына кірді.

Сюжет

Түрмеден шыққаннан кейін Том Джоад Оклахомадағы ата-анасының шаруа қожалығына автостоппен барады. Ол жол жиегіндегі ағаш түбінде отырған Жим Кейсиге тап болады. Том Кейсиді оны суға батыру рәсімінен өткізген уағызшы ретінде еске алады, бірақ Кейси "рухын және сенімін жоғалтқан". Кейси Томмен бірге Джоадтардың шаруа қожалығына барады. Ол құлаған, бірақ олар көрші Мюли Грейвсті табады, ол сол жерде жасырынып жатыр. Ол жерді иемденгендердің шаруаларды қалай жерлерінен қуғандарын, үйлерін тракторлармен бұзғандарын айтады. Том көп ұзамай ағасының үйінде отбасымен қайта қосылады. Джоадтар басқа қуылған отбасылармен бірге Калифорнияның уәде етілген жеріне көшіп барады. Олар барлық заттарын ескірген, жүк көлігі ретінде пайдалануға бейімделген көлікке тиеп алады. Кейси олармен бірге жүруге шешім қабылдайды. 66-шы бағдарлама бойынша сапар қиынға соғады, және бұл Жоад отбасы үшін де қиындыққа толы. Қарлы бабасы жол жүрісінде қайтыс болады. Том оның қайтыс болуының жағдайын отбасылық Киелі кітаптың бір бетіне жазып, денесіне қояды, егер табылса, бұл кісі өлтіру деп қате түсінілмеуі үшін. Олар лагерьге жетеді және Калифорниядан қайтып келе жатқан мигрантпен кездеседі. Ол Калифорниядағы мүмкіндіктерге байланысты әкесінің оптимизмін сынайды және Батыстағы тәжірибесі туралы ащы айтады. Олар Калифорнияға жеткенде әжесі қайтыс болады. Ұлы Ноа отбасын тастап кетеді, ал күйеу баласы Конни жүкті әйелі Роза Шаронды тастап кетеді. Отбасы еңбекші мигранттар үшін құрылған алғашқы лагерьге келеді. Лагерьде басқа да аштықтан, жұмыссыздықтан және үмітсіздіктен зардап шеккендер көп. Көліктері шатырлар қатарынан өтіп, лагерьдегі аш жүзді адамдардың арасынан өтетін кезде Том: "Мүлде гүлденгендей көрінбейді" дейді. Шериф пен агитатордың арасындағы жанжалды көргеннен кейін, Джоадтар лагерьден асығып кетеді. Отбасы басқа мигранттар лагеріне, Кин ранчосына барады. Егістікте жұмыс істегеннен кейін, олар компанияның дүкеніндегі азық-түліктің жоғары бағасын байқайды, ол аймақтағы жалғыз дүкен. Мигрант жұмысшылар тобы ереуілге шыққанда, Том бұл туралы көбірек білгісі келеді. Ол қараңғы ормандағы құпия жиналысқа қатысады. Жиналыс ашылғанда, Кейси лагерь күзетшісінің қолынан қаза табады. Том өзін қорғағанда күзетшіні абайсызда өлтіреді. Томның беті ауыр жарақаттанғандықтан, оны оңай тануға болады. Сол күні кешке күзетшілер күзетшіні кім өлтіргенін іздеп келгенде, отбасы Томды жасырады. Том байқалмай қалады, және отбасы Кин ранчосынан оқиғасыз кетеді. Біршама жүргеннен кейін, көлік дөңгелектің басында бұзылады. Бензиннің аздығына қарамастан, олар жарық көрінетін жерге дейін төмен қарай сырғанауды шешеді. Олар Ауыл шаруашылығы министрлігі басқаратын таза ғимаратқа, үй ішіндегі дәретханалар мен душтар бар "Шаруашылық жұмысшыларының Бидай ордасына" ("Бидай ордасы") жетеді, мұндай жағдайды Джоад балалары бұрын көрген емес. Кейіннен, апта сайынғы сенбі күні кешке Бидай ордасында өткізілетін билердің бірінде бейтаныс адамдар тобы келіп, оларды Бак Джексон шақырды дейді. Лагерь күзетшісі күдікпен қарап, Джексоннан бейтаныс адамдар туралы сұрайды. Джексон олардың бірімен жұмыс істегенін айтады, және олар жергілікті құқық қорғау органдарының лагерьге шабуыл жасап, көшбасшыларды тұтқындауына сылтау ретінде тәртіпсіздік туғызу үшін келген көрінеді. Лагерь комитетінің мүшелері мұны болжаған және бейтаныс адамдар ұрыс бастауға тырысқанда, оларды бағындырып, заңға олардың жоспарын тоқтатудан басқа амал қалдырмайды. Том түрлі лагерьлерде көргендерінен кейін өзгерістерге ұмтылады. Полиция күзетшіні кім өлтіргенін іздеп келгенде, Том кетіп, анасына жұмысшылардың құқықтары үшін күресу арқылы Кейсидің миссиясын жалғастыруды жоспарлап отырғанын айтады. Олар қайтадан жолға шыққанда, қорқыныштары мен қиындықтары туралы әңгімелейді.

After being released from prison, Tom Joad hitchhikes his way to his share cropper parents' farm in Oklahoma. He comes upon Jim Casy, an itinerant man sitting under a tree by the roadside. Tom remembers Casy as the preacher who baptized him, but Casy has "lost the spirit" and his faith. Casy goes with Tom to the Joad property. It is deserted but they find neighbor Muley Graves, who is hiding out there. In a flashback, he describes how the local farmers were forced from their farms by the land deedholders, who knocked down their houses with tractors. Tom soon reunites with the family at his uncle's house. The Joads are migrating with other evicted families to the promised land of California. They pack everything into a dilapidated car adapted to serve as a truck to make the long journey. Casy decides to accompany them. The trip along Highway 66 is arduous, and it soon takes a toll on the Joad family. The elderly Grandpa dies along the way. Tom writes the circumstances surrounding the death on a page from the family Bible and places it on the body before they bury it, so his death will not be mistaken as a homicide if discovered. They park in a camp and meet a migrant man returning from California. He scoffs at Pa's optimism about opportunities in California and speaks bitterly about his experiences in the West. Grandma dies when they reach California. Eldest son, Noah, leaves the family, while son in law, Connie, deserts his pregnant wife, Rose of Sharon. The family arrives at the first transient migrant campground for workers. The camp is crowded with other starving, jobless, and desperate travelers. As their truck slowly makes its way through a row of shanty houses and around the camp's hungry faced inhabitants, Tom notes it, "Sure don't look none too prosperous." After seeing trouble between the sheriff and an agitator, the Joads hurriedly leave the camp. The family goes to another migrant camp, the Keene Ranch. After working in the fields, they discover the high food prices in the company store, the only one in the area. When a group of migrant workers is striking, Tom wants to learn more about it. He attends a secret meeting in the dark woods. When the gathering is discovered, Casy is killed by a camp guard. Tom inadvertently kills the guard while defending himself. Tom suffers a serious cheek wound, making him easily recognizable. That evening, the family hides Tom when guards arrive searching for who killed the guard. Tom avoids being spotted, and the family leaves the Keene Ranch without further incident. After driving awhile, the truck breaks down at the crest of a hill. They have little gas and decide to coast down the hill to where there are some lights. They arrive at the Farmworkers' Weedpatch Camp ("Wheat Patch"), a clean facility run by the Department of Agriculture, complete with indoor toilets and showers, which the Joad children have never seen before. Later, at one of the weekly Saturday night dances held at the Wheat Patch, a group of strangers arrive, saying they were invited by Buck Jackson. The camp caretaker is suspicious, and asks Jackson about the strangers. Jackson says he worked with one of them, and it appears they have come to instigate a riot as a pretext for local law enforcement to storm the camp and arrest the leaders. The camp committee men have anticipated this, and subdue the strangers when they attempt to start a fight, leaving the law no choice but to abort their plan. Tom is moved to work for change by what he has witnessed in the various camps. When police officers arrive looking for the murderer of the guard Tom killed, he decides to leave, telling his mother that he plans to carry on Casy's mission by fighting for workers' rights. As the family moves on again, they discuss the fear and difficulties they have had.

Роман

"Нью-Йорк таймс" газетінің мәліметінше, "Қасқырдың жүзімдері" 1939 жылы Америкадағы ең көп сатылған кітап атанды және 1940 жылдың ақпан айына дейін 430 000 данасы басылды. Ұзақ өтпей, ол Пулитцер сыйлығына ие болды. 1962 жылы Нобель сыйлығы комитеті "Қасқырдың жүзімдері" – "үлкен шығарма" екенін айтты және бұл комитеттің Штайнбекке Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын беруінің негізгі себептерінің бірі болды. Time журналы осы романды "1923 жылдан 2005 жылға дейінгі ағылшын тіліндегі 100 үздік роман" тізіміне қосты. 2009 жылы "The Daily Telegraph" газеті де осы туындыны "әркім оқуға тиіс 100 роман" тізіміне енгізді. 1998 жылы Modern Library "Қасқырдың жүзімдері" романын 20 ғасырдың ең үздік 100 ағылшын романының тізімінде оныншы орынға қойды.

Романнан айырмашылықтары

Фильмнің бірінші бөлігі кітапқа өте жақын. Дегенмен, екінші жартысы, әсіресе соңы кітаптан едәуір өзгеше. Кітап Жоад отбасының күйреуімен және тарап кетуімен аяқталса, фильмде оқиғалардың реті өзгереді, нәтижесінде отбасы үкімет ұсынған "жақсы" лагерьде қалады және олардың жағдайы салыстырмалы түрде жақсарады. Романда Роза Шаррон ("Розашарн") Риверс (фильмде Доррис Боудон сомдады) тірі тумаған сәбиді дүниеге келтіреді. Кейін ол аштықтан өлген адамға сүтімен толған кеудесін ұсынады. Бұл сахналар фильмге енбеген. Фильм біршама қатал болғанымен, романға қарағанда көбірек оптимизм мен үміт сезімін береді, әсіресе Жоадтар Ауыл шаруашылығы департаментінің лагеріне – таза лагерьге келгенде. Сондай-ақ, продюсерлер Стайнбектің саяси сілтемелерін жұмсартуға шешім қабылдады, мысалы, жер иесінің "қызылдарды" сипаттауын – "біз жиырма бес төлейтін кезде сағатына отыз цент талап ететін" деп, осы анықтаманың жақсы жалақы іздейтін әрбір көшіп-қонушы жұмысшыға қатысты екенін көрсету үшін жойды. Фильмде Ма Жоадтың Томның кетуіне қарамастан, олардың жағдайын шешуге бағытталған, прагматикалық көзқарасы баса көрсетіледі, себебі ол "Біз – халықпыз" деген рухани сөздерімен аяқталады. Бабасының өліміне қатысып, Калифорнияға дейін Жоадтармен бірге саяхаттайтын Айви мен Сайри Уилсон фильмде мүлдем көрсетілмейді. Нұхтың отбасынан кетуі фильмде назарсыз қалды. Ол түсініксіз жоғалып кетеді. Кітапта Флойд Томға жұмысшылардың қалай қанағаттандырылғанын айтады, бірақ фильмде ол Гувервиллге полиция келгеннен кейін ғана пайда болады. Роза Шарронды қорқытқан діншіл фанат Сэндри фильмнен шығарылды. Вивиан Собчак фильмдегі бейнелердің Жоадтарды отбасылық бірлік ретінде көрсетуге бағытталғанын, ал роман олардың "адамзат отбасының" бір бөлігі ретіндегі саяхатына назар аударатынын айтты. Ол олардың шаруашылығы егжей-тегжейлі көрсетілмейтінін және отбасы мүшелерінің ауыл шаруашылығында жұмыс істейтіні көрсетілмейтінін – фильмде бірде-бір шабдардың көрсетілмейтінін атап өтеді. Бұл фильмді нақты отбасыға назар аударуға, романның адам мен жерге бағытталған назарынан өзгеше, бағыттайды. Фильмде Жоад отбасының көптеген мүшелері фондық кейіпкерлерге айналады – Аль, Нұх және Джон аға сияқты, немесе Роза Шаррон мен Конни сияқты бір-екі ғана сахнада көрінеді. Керісінше, фильм көбінесе Том, Ма және (кем дәрежеде) Джим Кейси туралы баяндайды. Осылайша, фильмде Жоадтар "адамзат отбасының" бір бөлігі емес, белгілі бір отбасы ретінде көрсетілгеніне қарамастан, фильм отбасы мүшелерінің өзіне аз көңіл бөледі.

The first part of the film follows the book fairly closely. However, the second half and the ending in particular are significantly different from the book. While the book ends with the downfall and break up of the Joad family, the film switches the order of sequences so that the family ends up in a "good" camp provided by the government, and things turn out relatively well for them. In the novel, Rose of Sharon ("Rosasharn") Rivers (played in the film by Dorris Bowdon) gives birth to a stillborn baby. Later, she offers her milk filled breasts to a starving man, dying in a barn. These scenes were not included in the film. While the film is somewhat stark, it has a more optimistic and hopeful view than the novel, especially when the Joads land at the Department of Agriculture camp – the clean camp. Also, the producers decided to tone down Steinbeck's political references, such as eliminating a monologue using a land owner's description of "reds" as anybody "that wants thirty cents an hour when we're payin' twenty five," to show that under the prevalent conditions that definition applies to every migrant worker looking for better wages. The film emphasizes Ma Joad's pragmatic, forward looking way of dealing with their situation despite Tom's departure, as it concludes with her spiritual "We're the people" speech. Ivy and Sairy Wilson, who attend to Grandpa's death and travel with the Joads until they reach California, are left out of the movie entirely. Noah's departure from the family is passed over in the movie. Instead, he simply disappears without explanation. In the book, Floyd tells Tom about how the workers were being exploited, but in the movie he does not appear until after the deputy arrives in Hooverville. Sandry, the religious fanatic who scares Rose of Sharon, is left out of the movie. Vivian Sobchack argued that the film uses visual imagery to focus on the Joads as a family unit, whereas the novel focuses on their journey as a part of the "family of man". She points out that their farm is never shown in detail, and that the family members are never shown working in agriculture; not a single peach is shown in the entire film. This subtly serves to focus the film on the specific family, as opposed to the novel's focus on man and land together. In the film, most of the Joad family members are either reduced to background characters – in the case of Al, Noah, and Uncle John – or to being the focus of only one or two relatively minor scenes – like Rose of Sharon and Connie. Instead, the film is largely concerned with Tom, Ma, and (to a lesser extent) Jim Casy. Thus, despite the film's focus on the Joads as a specific family rather than a part of the "family of man", the movie explores very little of the members of the family itself.

Өндіріс

Атқарушы продюсер Даррил Ф. Занук романның солшыл саяси көзқарастарынан, әсіресе соңынан алаңдады. Сол кездегі «қызыл сүреу» салдарынан Даррил Занук фильмді заңдыландыруға көмектесу үшін жеке тергеушілерді Оклахомаға жіберді. Зануктың тергеушілері «окилердің» жағдайының өте қиын екенін анықтағаннан кейін, Занук фильмді саяси шабуылдардан қорғай алатынына сенімді болды, олар фильмнің коммунистік идеяларды қолдайтыны туралы болды. Сынаушы Роджер Эберт Екінші дүниежүзілік соғыстың фильмнің идеяларын насирлеуге көмектескенін айтты, себебі сол кезеңде коммунизм американдықтар тарапынан айыпталудан уақытша босады. Фильмнің түсірілімі 1939 жылдың 4 қазанында басталып, 16 қарашада аяқталды. Фильм түсірілген жерлер: Оклахома-Сити, МакАлестер, Бриджпорт және Сайр – барлығы Оклахома штатында; Галлап, Лагуна Пуэбло, Санта-Роза және Сан-Джон – барлығы Нью-Мексико штатында; Мың Окс, Ламонт, Нидлс, Видал қиылысы және Сан-Фернандо аңғары – барлығы Калифорния штатында; Топок және Аризона штатындағы Петропавл орман ұлттық паркі. Альфред Ньюменнің фильмге жазған музыкасы «Red River Valley» әніне негізделген. Сонымен қатар, «Goin' Down the Road Feelin' Bad» әні Нью-Мексикодағы жол бойындағы лагерьде түнгі сахнада орындалады. Фильмнің премьерасы 1940 жылдың 24 қаңтарында Нью-Йоркте және 27 қаңтарында Лос-Анджелесте өтті. Америка Құрама Штаттарында кең таралған көрсету күні 1940 жылдың 15 наурызы болды. 1948 жылы капитализмдегі адамдардың қиын жағдайларын бейнелегендіктен, фильмді КСРО-да көрсетуге рұқсат берілді, бірақ кейіннен көрермендер фильмде көрсетілгендей, тіпті ең кедей американдықтардың таңдауға шамасы жететінін байқағандықтан, ол көрсетуден алынып тасталды.

Үй медиасы

Фильм 1977 жылы Magnetic Video компаниясы шығарған алғашқы 50 VHS және Beta таспасының бірі болды. Фильм 1988 жылы Key Video, ал CBS/FOX Video компаниялары VHS форматында шығарды. Кейіннен, 1998 жылдың 3 наурызында 20th Century Fox компаниясы оны Studio Classic сериясында бейне форматта қайта шығарды. 2004 жылдың 6 сәуірінде 20th Century Fox Entertainment DVD-ді жарыққа шығарды. DVD-де ғалымдар Джозеф Макбрайд пен Сьюзан Шиллинглоудың арнайы түсіндірмелері бар. Сондай-ақ, оған түрлі қосымша материалдар кіреді: A&E Network арнасының Дэрил Ф. Занук туралы деректі фильмі, түсірілімнен қалған кадрлар, галерея, Франклин Д. Рузвельт Академияда кино өнерін мақтаған сөзі, Movietone жаңалықтары: 1934 жылғы үш құрғақшылық туралы хабарламалар және тағы да басқалар. Фильм 2012 жылдың 3 сәуірінде Blu-ray форматында шықты және DVD нұсқасындағы барлық қосымша материалдарды қамтиды.