Кіріспе

Пентагония – кубалық жазушы Рейналдо Аренастың бес романнан тұратын жинақты атауы. Авторы оны "Кубаның құпия тарихы" деп таратқан. Романтар 1960 жылдардың ортасынан 1980 жылдардың соңына дейін жазылды, және шындығында, Аренастың "Түн түспес бұрын" автобиографиясында баяндалғандай, қолжазбалар жоғалып, жойылды немесе кубалық билік тарапынан тәркіленді, сол себепті көп рет қайта жазылды. Романның әрқайсысы жартылай автобиографиялық болып табылады және Аренас негізгі кейіпкерлердің бірі, тіпті бірнешесінің ролін сомдайды.

Бірінші кітап

Бірінші том, "Құдықтан ән айту", 1967 жылы "Celestino antes del alba" деген атпен жарық көрді, бұл Кубада жарияланған Аренастың жалғыз романы. Кітап Кубаның Ориенте провинциясында өскен Селестино деген жас баланың өмірін баяндайды. Селестино әдеби қабілеті үшін отбасынан жиреншіктелген бала болды. Ол ағаштарға жазатын, ал оның әдесі оған жазалай шара ретінде орманды қырқып тастады.

Екінші кітап

Екінші том, «Ақ шұңқырлар сарайы», көңілсіз тәтелер, еркек күшінен айырылған әкесі және қатаң әжесінің үйінде өскен жасөспірім Фортунатоға арналған. Роман 1959 жылғы Куба революциясы кезінде өтеді және бас кейіпкердің ойсыз түрде көтерілісшілерге қосылуын баяндайды. Танымал редактор Томас Колчи бұл туынды туралы: «Аренас кейіпкерлерінің қиын өміріне Теннеси Уильямс сияқты лирикалық көңілжасымдылықты біріктіріп, сонымен қатар диктаторлық режимдегі өмірдің шизофрениясына қарағанда Фолкнерге қарапайым құрмет көрсетпейтін, түбегейлі бұзылған повество стилімен керемет отбасылық портрет жаратқан» деп жазды. (Колчи 2001)

Үшінші кітап

Үшінші том, «Теңізге қоштасу», екі бөлімге бөлінген роман. Онда Куба жағалауында алты күндік демалысқа шыққан күйеу-әйелдің тағдыры баяндалады. Романның бірінші жартысы – күйеуіне деген махаббатын көрсетіп, оны түсінуге тырысатын, бірақ қиын жағдайдағы әйелдің санасының прозалық ағыны. Романның соңғы жартысы – жазуға тыйым салынған және гомосексуализм айыбынан құтылу үшін формалды некеге тұруға мәжбүр болған ақын Гектордың теңізге үнсіз айтқан алты поэтикалық жырдан тұрады. Бұл – бір-біріне шын ниетпен сүйіспеншілікпен қараса да, өте әртүрлі және үйлесімсіз болғандықтан, тіл табыса алмайтын, тіпті бір-бірімен ортақ тілде сөйлей алмайтын екі адамның неке тарихы. Бірі прозамен, екіншісі поэзиямен өрнектейді.

Төртінші кітап

Төртінші томда, «Жаздың түсі» романында Аренас үш кейіпкер түрінде көрінеді: мінезді «тура» ұлы Габриэль, эмигрант жазушы Реналдо және «пикаро» – гомосексуал – Фанктағы Скунк, Кастроның Кубасында суретші ретінде өмір сүріп, жұмыс істеуді және анонимді жыныстық қатынастарға баруды көздейді. Роман революцияның 50 жылдығына арналған карнавалда өтеді және повесть айтудың көптеген, тіпті барлық нормаларын бұзады («Алғы сөз» 252-беттен басталады). Алғы сөзінде Аренас романның «қартайған тирандықтың және тиранның өзінің гротесктік және сатирикалық (демек, шынайы) бейнесі» екенін айтады. Ол сондай-ақ романның «сызықтық емес, дөңгелек және сондықтан циклоникалық, барлық векторлар карнавалға – орталық бұрқау немесе көзге» қарай жиналатын екенін қосады.