Кіріспе

Австралиялық ботаник және зерттеуші (1788–1831)

Чарльз Фрейзер немесе Фрейзер немесе Фрейзер (1788 – 22 желтоқсан 1831) 1821 жылдан 1831 жылға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының ботанигі болды. Ол көптеген австралиялық өсімдік түрлерін жинап, тізімдеді және бірнеше зерттеу экспедицияларына қатысты. Ол 1827 жылғы Стирлинг экспедициясының қатысушысы болды, ал топырақтың сапасы туралы оның есебі Свон өзені колониясын құру шешіміне зор үлес қосты.

Ерте өмір және әскери мансап

Чарльз Фрейзер 1788 жылы Шотландияның Пертшир округіндегі Блэр-Атолл қаласында дүниеге келген. Ол бағбан болып жұмыс істеді, әлдебір жер иесі, Атолл герцогының кең алқаптарында, кейін Эдинбург және Глазго ботаникалық бақтарымен байланысқа түсті. 1815 жылдың 8 маусымында ол 56-шы полкке сарбаз болып қабылданып, 1816 жылдың 8 сәуірінде Гилфорд атты кемемен Сиднейге келгенге дейін Шығыс Үндістанда қызмет етті. Ол жерде бау-бақша өнеріндегі шеберлігі мойндалып, өліміне дейін атқаратын лауазымға тағайындалды. 1816 жылдың қараша айында Фрейзер 46-шы полкке ауыстырылды. 1817 жылдың тамызында ол тағы да полктерді ауыстырды, бұл жолы 48-ші жаяу полкіне. 1821 жылдың 6 қаңтарында Фрейзер армиядан босатылып, ресми түрде Отар ботанигі болып тағайындалды, бұл лауазымды ол кем дегенде 1819 жылдан бері бейресми түрде атқарып келген. Келесі он жылда ол Сидней ботаникалық бағын губернатордың бақшасынан әлемдік деңгейдегі ботаникалық баққа айналдырды, барлық ірі бау-бақша орталықтарына, сондай-ақ Жаңа Оңтүстік Уэльстегі жазалау орындары мен ірі бақтарға өсімдіктер мен тұқымдар қабылдап, жіберді. Экспедиция аяқталғаннан кейін Фрейзер аймақтағы топырақтың сапасы туралы мақтаулы есеп жазды. Стэтам Дрю "қуатты" деп сипаттаған есепте: "Сван өзенінің жағалауындағы жер туралы пікірімді білдіргенде, оны Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Көк таулардың шығысында көрген кез келген жерден артық деп айтуға еш тартынбаймын" делінген. Стирлингтің аймақтың теңіздік, стратегиялық және геологиялық ерекшеліктері туралы жасаған есебімен бірге, бұл есептер Британдық Отарлық кеңсесін Сван өзені колониясын құруға көндіруде маңызды рөл атқарды және "Сван өзенінің қызылы" деп аталған, шамадан тыс жағымды жарнама кезеңіне түрткіс берді. Шындығында, аймақтың топырағы өте нашар, ал Фрейзер кейіннен есебінің дәлдігі үшін қатты сынға ұшырады. Экспедициялық есептерді талдау көрсеткендей, экспедиция тобы Сван өзенінің жанында кездесетін бай аллювиалды топырақтың тар жолағын ғана зерттеген, сондықтан олар құмды жазықтың көп бөлігін құрайтын құнарсыз сұр құм туралы білмеген. Сондай-ақ, Фрейзердің топырақтың құнарлылығын бағалауы жергілікті өсімдіктердің жасыл түсі мен сыртқы денсаулығына байланысты болған болуы мүмкін, бұл әдіс Англияда белгілі бір дәрежеде жарамды болса да, Австралияда құрғақ және құнарсыз топыраққа бейімделген көптеген өсімдіктерге қатысты тиімді емес. Соңында, Апплиард (1979) "сұрақ туындауы керек: шешен Стирлинг, өзінің шексіз ынтасымен, Чарльз Фрейзерді оның кәсіби және әкімшілік беделіне лайық емес сөздерді жазуға итермелеген жоқ па?" десе, қызығушылық тудырады. Сван өзенінде орналасқан теңіз офицері Фрейзердің есебі "тығыз түсті" болғандықтан, колонияға келген адамдардың көңілі қалатыны сөзсіз екенін жазды. Джон Морган Фрейзерді "ботаниктер фермерлердің "ерекше бұтаның артықшылықтары мен сипаттамалары" туралы пікір білдіруге қабілетсіз болғандай, жерді шаруашылыққа жарамдылығын бағалауға дайын емес" деген пікірімен жанама сынады. Соңында, 1832 жылдың желтоқсан айында Роберт Лион "Фрейзердің кешірілмейтін күнәсі" – аймақтағы жақсы жердің мөлшерін көрсетпегені туралы жазды. Фрейзердің құрметіне австралиялық кесіртке Delma fraseri түрінің ғылыми атында сақталған.