Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нгуен Тхи Ан (1422 – 1459) – Ле әулетінің іріккен әйелі, кейін Ле Нян Тон императорының анасы және император шешесі болған. Ол 1442 – 1453 жылдары ұлының кәмелетке толмауы кезеңінде Đại Việtтің ресми регенті болды, ал 1451 жылдан бастап, 1459 жылы төңкеріс кезінде тұтқындалуынан не өлтірілуінен сақтану үшін бір қызметшінің өзіне қол жұмсауына рұқсат бергенге дейін мемлекеттің нақты басшысы болды.
Nguyễn Thị Anh (, 1422 – 1459) was a concubine, and later empress dowager of Lê dynasty as the mother of the emperor Le Nhan Tong. She was official regent of Đại Việt about 1442 1453 during her son's minority, and effective head of state from 1451 until she allowed a servant to kill her in 1459 to avoid being captured or killed in a coup.
Патшалық күйеуінің жұбайы
Нгуен Тхи Ан – абыройлы, сұлу әйел болған (әлде генерал Нгуен Шимен туыс болған шамасы). 1440 жылы ол жас патша Ле Тай Тонгтың Нго Ти Биньмен бірге әйелі болды. Екеуі де патшаның назарын өзіне аударды және патшаның 1442 жылы қайтыс болуына аз уақыт бұрын екеуі де ұл тақты. Патшаның үлкен ұлы Нги Дан болғанымен, оның анасы ақсүйек отбасынан емес еді, сондықтан оны былай шарттап, Нгуен Тхи Анның ұлына, қазір Ле Ньан Тонг деп аталатын, патшалық берілді.
Nguyễn Thị Anh was a beautiful woman of noble birth (perhaps related to general Nguyễn Xí). In 1440 she became a consort of the young king Le Thai Tong at the same time as Ngô Thị Bính. They both attracted the King's attention and both gave birth to sons shortly before the king, Lê Thái Tông, died in 1442. Although the king had an older son, Nghi Dân, that boy's mother was not from a noble family and he was passed over, instead the kingship was given to Nguyễn Thị Anh's son, now called Lê Nhân Tông.
Регент
Ле Ньон Тонг Аннам патшасы болған кезде бір жастан аспаған сәби еді. Дәстүр бойынша, сәби патшаның анасы зор билікке ие болды және ол ресми түрде ұлының атынан регент ретінде тағайындалды. Бірақ шын мәнінде, тақтың артындағы нағыз күш Ле Лойдың жақын досы және аға кеңесшісі Трин Ха болды. Трин Ха мен Нгуен Тхи Ан бірге Вьетнамды тиянақты басқарды, дегенмен араларында кейбір келіспеушіліктер туды. Бұл келіспеушілік патшаның қалай тәрбиеленуі және үкіметте кімнің шешім қабылдауы керек деген мәселелерде күшейді. 1451 жылы Нгуен Тхи Ан Трин Ха мен оның үлкен ұлын өлімге кесті. Бұл оқиғаның себебі белгісіз, алайда екі жыл өткен соң Трин Хаға ресми түрде кешірім берілді және оның отбасына жаңа жерлер сыйланды.
At the time of his elevation to the kingship of Annam, Lê Nhân Tong was just an infant (just over one year old). By tradition, the infant king's mother had great power and she was also officially named the regent on behalf of her son. In reality, the real power behind the throne was Trinh Kha, a close friend and senior advisor to Lê Lợi. Together, Trinh Kha and Nguyen Thi Anh managed to rule Vietnam reasonably well, though there was some friction. This friction grew as they clashed over how the king should be educated and who really got to make decisions in the government. In 1451 Nguyễn Thị Anh ordered the execution of Trinh Kha and his eldest son. The reason for this is lost and just two years later, Trịnh Khả was officially pardoned and his family was given new lands.
Фактикалық билеуші
Нгуен Тхи Анның ұлы Лэ Ньян Тонгқа 1453 жылы, оның жасы 12 болса да, үкіметтік өкілеттік ресми түрде берілді. Бұл жағдай ерекше еді және император шешесінің билігіне көп әсер етпеді, оның билігін ақсүйек отбасылар тежеп тұрды. Осы кезеңде үкімет көп іс істемеді, кейіннен бір вьетнамдық тарихшы бұл уақытты бейбіт және үйлесімді деп сипаттады. Ал 30 жыл өткен соң жазылған ресми тарих Вьетнам үшін бұл қиын кезең болғанын, әйел билеуінің "таңда тауық ырылдағандай" табиғатқа жат екенін айтады. 1459 жылы Лэ Тхай Тонгтың үлкен ұлы Нги Дань төңкеріс жасады. Ол шамамен 100 адаммен қазан айының соңында сарайға жасырын кіріп, патшаны өлтірді. Ертесі күні Нгуен Тхи Ан Нги Даньдің адамдарынан өлмекке беттегендіктен, адал қызметшісінің қолынан өлуге рұқсат берді. Нгуен Тхи Анның билігі Анам үшін апатқа ұшыраған жоқ, бірақ ерекше ештеңе болған да жоқ. Әрине, оның билігі мен күйеуінің ұлы Лэ Тхан Тонгтың билігі арасында айқын қарама-қайшылық болды.
Nguyễn Thị Anh's son, Lê Nhân Tông was officially given the powers of government in 1453 even though he was only 12 years old. This was unusual and seems to have made little real difference, the empress dowager ruled while the other noble families acted as a brake on her power. The government did not do very much during this time, one later Vietnamese historian said this was a peaceful, harmonious time. The official court history written some 30 years later said it was a time of calamity for Vietnam and that for a woman to rule was as unnatural as "a hen crowing at daybreak". In 1459, the oldest son of Lê Thái Tông, Nghi Dân, staged a coup. He and some 100 men secretly entered the palace late in October and killed the king. The next day, Nguyễn Thị Anh, facing certain death at the hands of Nghi Dân's men, allowed herself to be killed by a loyal servant. The rule by Nguyễn Thị Anh was far from a disaster for Annam but equally, not much happened. Certainly there was a marked contrast between her rule, and the rule of her husband's own son, Le Thanh Tong.