Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хантили I Хетт патшалығының Ескі дәуірінде хеттілердің патшасы болған. Оның билеу мерзімі шамамен б.з.д. 1590 жылдан б.з.д. 1560 жылға дейін, 30 жылға созылды (орталық хронология бойынша).
Hantili I was a king of the Hittites during the Hittite Old Kingdom. His reign lasted for 30 years, from c. 1590 to c. 1560 BC (middle chronology).
Билікке көтерілу
Телепину жарлығына сәйкес, Хантили хеттілердің патшасы Мурсили І-нің жеке тостағаншысы болған. Хантили Мурсилидің қарындасы Ḫarapšiliге үйленген. Шамамен 1590 жылға дейін, Хантили күйеу баласы Зидантаның көмегімен Мурсилиді өлтірді. Одан кейін Хантили хеттілердің патшасы болды.
According to the Telepinu Proclamation, Hantili was the royal cup bearer to Mursili I, king of the Hittites. Hantili was married to Ḫarapšili, Mursili's sister. Around the year 1590 B. C., Hantili, with the help of Zidanta, his son in law, assassinated Mursili. Afterwards, Hantili succeeded him as king of the Hittites.
Билік
Хантилидің билігін сипаттаған санаулы шашыраңқы дереккөздер ғана қалды. Ол билік құрған кезеңде, өзінен бұрынғы патшалардың әскери дәстүрлерін жалғастырды. Хантилидің басты мәселесі – Сириядағы хеттік үстемдікті сақтау еді. Ол Кархемиш қаласына хеттердің көп жылдық жауы болған хурлықтарға қарсы әскери науқан жүргізу үшін сапар шекті. Бұл науқанның нәтижесі белгісіз. Осы жорық аяқталған соң, ол хеттік астанасы Хаттузаға қайтып келді. Сапар барысында ол Тегарама қаласына жетті, бұл қала қазіргі Түркияның Гүрүн қаласы болуы мүмкін. Осы тұста Телепину жарлығында Хантили Мурсилиді өлтіргеніне өкініп, өзіне-өзі: «Мен не істедім? Неліктен күйеуім Зидантаның сөзін тыңдадым? Ол [патша болып] билік құрғаннан кейін, құдайлар Муршилидің қанын талап етті» – дегенді айтқандығы көрсетілген.
There are only a few scattered sources left that describe the reign of Hantili. During his reign, he continued the militaristic traditions of the kings before him. One of Hantili's main concerns was maintaining Hittite control in Syria. He journeyed to the city of Carchemish to conduct a military campaign, most likely against the Hurrians, longtime enemies of the Hittites. The success of this campaign is unknown. After the conclusion of this campaign, he made his return journey to Hattusa, the Hittite capital. While on this journey, he reached the city of Tegarama, which is possibly the modern day Turkish city of Gürün. At this point, the Telepinu Proclamation states that Hantili started to regret that he had killed Mursili, saying to himself, "What is this (that) I have done? [Why] did I listen to [the words of] Zidanta, my [son in law]? As soon as] he reigned [as king], the gods sought (justice for) the blood of Muršili."
Отбасы
Хантилидің ата-анасы белгісіз. Оның әйелі патшайым Харапшили болған, және олардың кем дегенде бір қызы болды. Хантилидің немересі Амуна, Зидантаны өлтірді.
Hantili's parents are not known. His wife was Queen Ḫarapšili, and they had at least one daughter. Hantili's grandson was Ammuna, who killed Zidanta.